عمره

نویسنده:

حجة الاسلام و المسلمین محسن قرائتی

فارسی

2010-11-20 05:53:26

عمره

عمره

نویسنده : حجة الاسلام و المسلمین محسن قرائتى

مقدّمه

«بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم»

اَلحَمدُ لِلّه رَبِّ العالَمین وَ صَلَّى اللّه على سیّدنا محمّدٍ و اهل بَیته الطّاهرین و لَعْنةُ اللّه على اَعدائهِم اَجمَعین .

سالهاى قبل کتابى به نام حج نوشتم که به لطف خداوند، مورد مطالعه بسیارى از زائران خانه خدا قرار گرفت و بارها از طریق انتشارات جامعه مدرسین و بعثه مقام معظم رهبرى چاپ و منتشر و از طریق سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامى به زبانهاى مختلف ترجمه گردید.

از لطف خداوند در این ایام که مسافرین عمره زیاد شده اند، تصمیم گرفتم جزوه اى در باره عمره بنویسم و از آنجاکه حج و عمره نظیر اذان و اقامه ضمن تفاوتهاى جزئى داراى مشترکات فراوانى هستند، قسمت هائى که مخصوص اعمال حج بود، نظیر عرفات ، مشعر، منا، قربانى و سرتراشیدن از کتاب حج حذف کرده و در عوض نکاتى را اضافه نمودم تا مسافران خانه خدا بتوانند با چند ساعت مطالعه با گوشه اى از اسرار و برکات این سفر معنوى آشنا شوند.

خداوند به لطف خود توفیق این سفر را نصیب آرزومندان بفرماید!

ضمناً آمادگى انتقادات و پیشنهادات خوانندگان را دارم ، زیرا تنها کتابى که محکم و بى تردید است قرآن است ذلک الکتاب لاریب فیه و سایر نوشته ها هرچه واز هر کس که باشد قابل تصحیح و تکمیل است .

والسلام

این سفر مقدس در حقیقت هجرتى از خود به سوى خدا است .

نمایشى است از عبادت و وحدت و عشق و عظمت .

نمایشى است از صحنه هاى گذشت انسان از مسکن و فرزند و شغل و لباس و کفش و کلاه و....

نمایشى است از هماهنگى انسانهائى که دور کعبه طواف مى کنند با فرشتگانى که در آسمان چهارم بر فراز کعبه دور بیت المعمور به طواف مشغولند.

نمایشى است از سادگى و همدلى و همزبانى ، زیرا که ساده ترین لباس را در میقات مى پوشند و همه با هم با یک زبان به خداى خود لبیک مى گویند.

آزمایشى است که خداوند از بندگان خود نموده که آنان را در منطقه بى آب و گیاه به طواف دور سنگ هاى سیاه فرمان داده است .

حضرت على (علیه السلام) مى فرماید:

اگر خدا مى خواست سنگ هاى کعبه را از طلا و یاقوت و محل کعبه را در منطقه اى خوش آب وهوا قرار مى داد ولى در آن صورت معلوم نبود که آیا براى خدا به سفر مى روند یا براى تفریح ، انتخاب آن منطقه آزمایشى است که خداوند از مردم مى نماید(٢).

اى محمّد (صلّى اللّه علیه وآله) ما نام تو را بلند خواهیم داشت ، امّت تو را زیاد خواهیم کرد، دلهاى مردم را به سوى تو روانه خواهیم نمود.

مى رویم تا ببینیم که چه زیبا وعده هاى گذشته عمل شد، پس ‍ وعده هاى آینده نیز عمل خواهد شد.

آرى خداوند سه بار وعده داده است که اسلام دنیا را خواهد گرفت (٤)

امام باقر (علیه السلام) مى فرماید: لایَقبَلُ اللّه عزّوجلّ حَجّاً و لا عُمَرةً من مالٍ حرامٍ.(٦)

«اگر در وسایل حج کسى حتى پرچم یا علامتى از حرام باشد، حج او قبول نیست».

حلالیت خواستن

کسى که به مسلمانى ظلمى کرده باشد، از او عذر خواهى کند و دل او را به دست آورد و به اصطلاح حلالیت طلب کند، به خصوص هنگام رفتن به این سفر.

در این زمینه داستانى را نقل مى کنیم :

على بن یقطین که یکى از یاران امام کاظم (علیه السلام) بود و به دستور امام در دستگاه هارون کار مى کرد، عازم مکّه گردید، خواست در مدینه امام کاظم (علیه السلام) را زیارت کند، امام به او اجازه ملاقات نداد و فرمود: امسال حج تو قبول نمى شود. چون تو ابراهیم شتربان را در محل کار خود نپذیرفته اى ، خدا هم تو را نمى پذیرد. على بن یقطین بسیار ناراحت شد، از مدینه به کوفه برگشت و به سراغ آن شتربان رفت و دَرِ خانه او را کوبید و صورت خود را روى خاک گذاشت و به آن شتربان گفت : با پاى خود صورتم را لگدمال کن . شتربان قبول نمى کرد تا با اصرار او، صورت وزیر کشور، که به مسلمانى توهین کرده بود، زیر لگد شتربان قرار گرفت و او مى گفت :الّلهُمّ اشْهَد، خدایا شاهد باش که دارم ، توهین خود را جبران مى کنم . سپس ‍ به مدینه برگشت و امام کاظم (علیه السلام) او را پذیرفت .(٨) باید قبل از آغاز سفر رفیق پیدا کرده (١٠) و بسیار بجاست که افراد خوش اخلاق را پیدا کند تا در طول راه مساءله اى پیش نیاید،(١٢) و کسى که از همسفرهاى کوچک و بزرگ و خوبان و بدان ناراحتى ها را دید و تحمل کرد و نگذاشت کار به گفتگوهاى تند منجر شود، خداوند متعال در قیامت به او، بر فرشتگان مباهات مى کند.(١٤)

نکاتى دیگر در باره مسافرت

١ انسان باید دوستان خود را از سفرى که در پیش دارد آگاه سازد و آنان نیز هنگام بازگشت به دیدنش آیند.(١٦)

«بزرگ هر قومى ، کسى است که در مسافرت به دیگران خدمت کند».

در حدیث مى خوانیم : مسافرانى خدمت پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) رسیدند و از همسفر خود که دائماً مشغول ذکر و دعا بود، ستایش کردند.

رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) پرسیدند کارهاى او را چه کسى انجام داد؟گفتند:ما

پیامبر عزیز (صلّى اللّه علیه وآله) فرمود: کُلُّکُمْ خَیْرٌ مِنْه (١٨) اجر و پاداش تو از آنان بیشتر است .

هماهنگى با مسافران

در روایات پیشوایان معصوم (علیهم السلام)، مکرر سفارش ‍ شده است که «رفیق سفر باید از نظر مقام و مال هماهنگ تو باشد) و اگر او بیشتر از تو پول خرج کند و یا شخصیت و عنوان اجتماعى اش بیشتر باشد، قهراً تو به یک موجود تابع و طفیلى و نیمه اسیر در مى آئى .

امام باقر (علیه السلام) مى فرماید:

اِذَا اَصْحَبتَ فَاَصحِب نَحوَک و لا تَصحَب من یَکفیکَ فَانَّ ذلک مَذلَّةٌ لِلِمُؤ مِن (٢٠)

مخارج سفر

امام صادق (علیه السلام) فرمود:

دِرهَمٌ فى الحجّ اَفضَلُ من اَلْفَىْ اَلْفٍ فى ما سوى سَبِیلِ اللّه (٢٢)، چیزى که در راه حج و عمره صرف شود، در قیامت مورد سؤ ال قرار نمى گیرد.(٢٤) و از شرافت انسان ، آن است که زاد و توشه خود را از بهترین چیزها انتخاب کند.(٢٦)

«کسى که سرپرستى اولاد و اموال زائر خانه خدا را به عهده گیرد،(تا حاجى با خیال آرام در این سفر مقدس ، مراسم را انجام دهد) خداوند به او پاداش حج مرحمت مى فرماید».

حرکت مى کنیم

به سوى خانه خدا حرکت مى کنیم ، مى رویم تا نداى حضرت ابراهیم (علیه السلام) را (که به فرمان خداوند، بعد از اتمام ساختمان کعبه ، با صداى بلند به زیارت دعوت کرد) پاسخ دهیم . حج ، از خود گسستن و به خدا پیوستن است . مى رویم تا از خود بیرون رویم و سفر به سوى خدا کنیم اَلْحَجّ وَفادَةٌ اِلَى اللّه ، گویا از گناهان خود به سوى خدا فرار مى کنیم ، زیرا در تفسیر آیه : فَفِرُّوا اِلَى اللّه (٢٨)

این سفرى است که امام سجاد (علیه السلام) بیست روز پیاده روى مى کردند تا به مکّه برسند(٣٠). در این سفر ما به سوى کعبه اى مى رویم که حضرت على (علیه السلام) هنگام ضربت خوردن و شهید شدن فرمود:فُزْتُ و رَبِّ الکَعبَة

«به پروردگار کعبه قسم که رستگار شدم»

در حدیث مى خوانیم :هر کس دنیا و آخرت مى خواهد به فکر این کعبه باشد(٣٢).

سفرى است که یک درهم خرج کردن در آن برابر چندین درهم خرج کردن در راه هاى دیگر است .

سفرى است به خانه خودمان (٣٤).

انسان همین که مى بیند، نداى یک انسان به نام ابراهیم (علیه السلام) در هزاران سال قبل ، این همه پاسخگو پیدا کرده است .

همین که مى بیند خداوند به وعده هاى خود در باره پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) وفا کرده است ،

همین که از دنیاى تجمل وارد وادى سادگى و بى رنگى مى شود

همین که به خاطر سفر حج ، از کسانى که به آنان ظلم کرده ، عذرخواهى مى کند،

همین که براى پاک و حلال کردن اموال خود قبل از حج ، سهم دیگران و حق امام و حکومت را مى پردازد،

همین که احساس مى کند مردم به او به چشم دیگرى نگاه مى کنند،

همین که احساس مى کند خداوند او را مورد لطف و عفو خود قرارداده است و همین که از نزدیک بر مزار رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) و ائمه معصومین (علیهم السلام) حاضر مى شود و اظهار ادب و ابراز عشق مى کند، روح دیگرى پیدا کرده ، دلگرم مى شود.

بینش دیگرى پیدا مى کند که این خود، اصلاح ایمان است و در حدیث مى خوانیم : حج ، سبب اصلاح ایمان شماست :

یُصلح لَکُم اِیمانکُم .

از برکات این سفر زنده کردن آثار رسول خداست

نه تنها آثار پیامبر عزیز اسلام (صلّى اللّه علیه وآله) که آثار پیامبران پیشین و آثار آدم و ابراهیم (علیهما السلام) نیز زنده مى شود.

انسان باید با خود فکر کند که «به کجا آمده ام ؟»

اینجا جائى است که مورد انس حضرت آدم (علیه السلام) بوده است .

جائى است که ابراهیم (علیه السلام) بَنّا و اسماعیل (علیه السلام)، کارگرش بوده است .

جائى است که حضرت رسول (صلّى اللّه علیه وآله) با خدیجه (علیها السلام) و امیرالمؤ منین (علیه السلام) نماز جماعت سه نفرى مى خواندند.

جائى است که با خدا بیعت مى کنم ، پایم را جاى پاى اولیاى خدا مى گذارم .

این کوه صفا، همان کوهى است که پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) از فراز آن ، فریادها زد و هیچ کس نداى او را لبیک نگفت .

جاذبه کعبه

گاهى انسان فکر مى کند که چگونه ، مردم همین که به کعبه رسیدند، هیجان زده مى شوند، اشک در چشمشان و عرق بر پیشانیشان مى نشیند و به قول امیرالمؤ منین (علیه السلام): همچون پرندگان تشنه اى که به آب صاف و زلال مى رسند، سراسیمه مى شتابند یاءلهون الیه ولوه الحمام .

در این سفر ما به سوى کعبه مى رویم ؛

کعبه اى که همه مردم روبه آن قیام مى کنند به آن نگاه و در او تفکر مى نمایند مى تواند بهترین وسیله براى تحقق اهداف انبیا باشد زیرا که هدف آن بزرگواران لیقوم الناس بالقسط است و کعبه هم قیاما للناس است . به همین دلیل است که امام صادق (علیه السلام) مى فرماید: «تاکعبه برپاست ، دین استوار است ».

کعبه وسیله رفع نابسامانى ها و قدرت نمائى و ضعف زدائى و دردشناسى و دوایابى است .

کعبه ، قیام است ، یعنى ، انگیزه و عشق و حرکت دادن به کارهاست .

کعبه قیام است ، یعنى ، مرکزى است که مى توان مردم را براى قیام ، دور آن دعوت نمود،

همانگونه که امام حسین (علیه السلام)قبل از حرکت به کربلا، چند ماه در مکّه توقف کرد و هنگام اجتماع مردم براى اعمال حج ، آنان را آگاه ساخت و رفت .

و همانگونه که قیام حضرت مهدى (علیه السلام) نیز از آنجا آغاز و مایه خواهد گرفت .

مکه ، خانه امن است

راستى مگر براى قیام ، نیاز به مکان امن نداریم ؟ و مگر رزمندگانى که در فکر تهیه طرح و برنامه ریزى یک حمله هستند نیاز به یک سنگر اءمن ندارند؟

آرى مکّه همان سنگر امن است :اِذْ جَعَلْنَا الْبَیْتَ مَثابَةً لِلنّاسِ وَ اَمْنَاً «ما کعبه را مرجع همه قرار دادیم».

مکّه محل اءمن براى عموم است ، حتى مجرمان فرارى و حیوانات و گیاهان درامانند.

این امنیت در اثر دعاى حضرت ابراهیم (علیه السلام) بنیان گذار کعبه ، به ما عطا شده است ، آنجا که فرمود: رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً امِنَاً «خداوندا این شهر را محل امن قرار بده»

و خداوند هم دعاى او را مستجاب کرد و آنجا را «بلد الامین» نمود و در مرحله اى از عظمت قرار داد که مورد سوگند واقع شد:وَ هذَا الْبَلَدِ اْلاَمِین

پیام گیرى و پیام رسانى

یکى از اهداف عالى این سفر آشنائى بیشتر و عمیق تر مردم با مسائل اسلامى و انتقال اخبار و پیامهاى رهبران آسمانى است . در زمانى که خلفاى ستمگر براى خاموش کردن صداى حق طلبانه رهبران حق ، از هیچ ظلمى دریغ نمى کردند، بهترین مکان براى شنیدن و گرفتن پیام هاى روح بخش اولیاى خدا، مکّه بود، لذ ا در حدیث آمده :

... مع ما فیه من التفقه و نقل اخبار الائمة علیهم السلام الى کل صقع و ناحیة

«در حج ، تفقّه و آشنائى با دین و نقل اخبار ائمه به سایر نقاط جهان نهفته است».

قصد قربت

سعى کنیم هدف ما از این سفر، خودنمائى و تفریح و تجارت نباشد. زیرا که رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) فرمود: ثروتمندان امّت من براى تفریح و مردم عادى براى تجارت و فقرا براى خودنمائى به این سفر مى روند.

نشانه اخلاص آن است که انسان نخواهد کسى او را ستایش ‍ کند(٣٦).

اى موسى ! تو در وادى قدس قرار گرفته اى ، پس کفش خود را بیرون کن»، ولى اینجا هنوز به وادى قدس نرسیده و هنوز فرسخها تا مکّه راه مانده است ، باید همه چیز خود را کنار گذاریم . وادى قدس اینجا «مکّه» است که فرسخها قبل از رسیدن باید از پوست قبلى بیرون آییم .

در میقات چه کنیم ؟

قصد و نیت کن ، از غفلت بیرون بیا، لباس احرام بپوش ، لباس ‍ سفید، ندوخته ، پاک و از مال حلال و بگو خدایا آمدم : لَبَّیْکَ اَللّهُمَّ لَبَّیْکَ.

لباس احرام یعنى لباسى که در آن بسیارى از چیزها را بر خود حرام مى کنیم ، همانگونه که به جمله اللّه اکبر، تمام اعمالى را که سبب بطلان نماز است برخود حرام مى نماییم . آرى کسى که مى خواهد وارد حریم حَرَم شود، باید مُحِرم شود(٣٨).

لباس احرام ، لباس خشوع است (٤٠)

لباس احرام ، لباس تعظیم در برابر خدا است .(٤٢)

در روایات مى خوانیم که امام صادق (علیه السلام) همین که لباس احرام پوشید و خواست بگوید: لبیک ، از گریه صدا در گلوى مبارکش حبس شد، هرچه کرد، نتوانست تلبیه بگوید، رهبر یکى از فرقه هاى اهل سنت رو به آن حضرت گفت : چرا معطّلى ؟! امام فرمود: مى ترسم ، بگویم (لبیک)، خدایا! آمدم ولى جواب آید که من آمدن تو را قبول ندارم !

به طواف کعبه رفتم ، به حرم رهم ندادند

که تو در برون چه کردى که درون خانه آیى ؟

بارها در گرفتاریها با خدا عهد بستى که عوض مى شوم ، از این به بعد خود را اصلاح مى کنم و در راه صحیح قرار مى گیرم ، ولى همین که از پل گذشتى ، عهد را شکستى ، در اینجا دیگر مواظب باش ، با توجه بگو:

لَبَّیْکَ اَللّهُمَّ لَبَّیْکَ .

حرم و مکه

زائران خانه خدا، در میقات ، لباس را عوض کرده ، کم کم به سوى مکّه حرکت مى کنند، به حرم مى رسند به منطقه اى که علامت گذارى شده است . هرچه نزدیکتر مى شوند، هیجان و شور و نشاط بیشتر مى شود تا وارد مکّه مى شوند. خانه اى براى همه مردم سَواء الْعا کِفُ فیهِ وَاْلبادِ(٤٤)

مکّه از نظر جغرافیائى ، شهرى است کوهستانى با هواى داغ ، حدود ٣٣٠ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و حدود چهارصد هزار نفر ساکن دائمى آنجا هستند، بنیان گذار این شهر حضرت ابراهیم (علیه السلام) و سابقه تاریخى آن بسیار است ؛ زیرا حتى قبل از اسلام یکى از مراکز تجارى بوده است (٤٦)مسجدى که نماز فرادى در آن از نماز جماعت در خانه ، بهتر است (٤٨).

در قرآن مى خوانیم ؛ وَ مَنْ یُرِدْ فیهِ بِالْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذابٍ اَلیمٍ(٥٠).

مسجدى که جز افراد باتقوا، حق تولیت آن را ندارند(٥٢)مسجدى که براى توفیق تعمیر آن ، افتخارها مى کردند.(٥٤) مسجدى که در روى کره زمین هیچ نمازى به اندازه نماز در آن فضیلت ندارد.(٥٦) حیف است ، خانه اى که ابراهیم (علیه السلام) و اسماعیل (علیه السلام) به فرمان خدا براى امثال ما پاک کرده اند طِّهرا بَیْتِىَ، اکنون من و تو با آلودگى به گناهان وارد آن شویم . به خانه پاک باید پاکان وارد شوند.

در مسجد الحرام یکصد و بیست اجر نهفته است ، شصت پاداش ‍ براى طواف کننده و چهل ، براى نمازگزار و بیست براى کسى که به کعبه نگاه کند.

طواف

به کعبه نزدیک مى شویم ، باید کم کم طواف کنیم ، باید پروانه شویم . در شهرها متفرق بودیم در مکّه به هم پیوستیم در مسجدالحرام جمع شدیم در کنار کعبه ، باید فشرده شویم ، قطره اى بودیم به دریا پیوستیم ، به جایى رسیدیم که سبب مباهات شدیم (٥٨) که در حدیث مى خوانیم :

حَجَرُالاَْسْوَدِ یَمینُ اللّهِ فى اَرْضِهِ(٦٠).

طواف دور خانه خدا، معنا دارد، یعنى ، نباید دور شرق و غرب بگردیم ، فقط باید دور کعبه گشت که محور طواف و سمبل توحید است .

کعبه یک سنگ نشانى است که ره گم نشود

حاجى ، احرام دگر بند، ببین یار کجاست

گاهى فکر مى کنیم که دور خانه مى گردیم ، ولى فرزند و مولود کعبه را رها کرده ایم . کودک را کنار گذاشته ایم ، ولى دور گهواره اش مى چرخیم . مگر خداوند، تولد حضرت على (علیه السلام) را در کعبه قرار نداد؟ و مگر رمز تولد على (علیه السلام) در این خانه اى که مردم جهان گردش مى چرخند، این نیست که به رهبرى معصوم توجه داشته باشیم ؟!

در کنار کعبه ، نیم دایره اى است به نام «حِجْر اسماعیل» (علیه السلام) که در آنجا، قبر هاجر و حضرت اسماعیل (علیهما السلام) و جمعى از انبیا است .

کسى که طواف مى کند، باید قسمت حجر را هم ، مانند کعبه طواف کند. آرى زن جوانى که به خاطر خدا، در بیابانهاى مکّه ، تنها ماند و فرزندى که به پدرش مى گوید: یا اَبَتِ افْعَلْ ما تُؤ مَرُ(٦٢)شما یاد من باشید، من هم شما را فراموش نمى کنم .

چند نکته لطیف در طواف

١ در طواف . طورى حرکت مى کنیم که کعبه در سمت چپ باشد. فلسفه آن را نمى دانم ، اما شاید این نوع حرکت رمز آن است که قلب انسان در سمت چپ است و انسان طرف قلب خود را سوى کعبه قرار مى دهد.

٢ در طواف مى بینیم که قبر حضرت اسماعیل (علیه السلام) و هاجر (علیهاالسلام) پاى کعبه است ، شاید این خود درسى باشد که بانى هرکارى باید پاى کار خود مقاومت کند و حتى در پاى کارش ، تمام عمر را بدهد و همانجا بمیرد و راستى اگر قبر مطهر رسول خدا (صلى اللّه علیه و آله) که بانى و مؤ سس مسجدالنبى است در کنار مسجد نبود، این همه رونق نداشت

٣ طواف را از گوشه اى شروع مى کنیم که چاه زمزم است (مقابل حجرالاسود) و درست در همان گوشه به پایان مى رسانیم . آیا نکته اى در رویارویى چاه زمزم با حجرالاسود وجود دارد؟ نمى دانم ، شاید رمز این باشد که در هر حرکتى نیاز به قدرت ، توان و استمداد از منابع حیاتى و روح بخش است ، انسان باید آبى بنوشد تا بتواند طواف کند و یا در پایان طواف ، صاحب خانه با آب زمزم که دواى هر دردى است از مهمانان خود پذیرائى مى کند. در مسجدالحرام ، تلاش و حرکت و طواف مطرح است و این بدون آب امکان ندارد. آرى مادیات دوشادوش معنویات است .

نماز طواف

وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ اِبْراهیمَ مُصَلّىً(٦٤)

ارزش حج و تمامیت آن وابسته به ملاقات امام و اعلام آمادگى و خدمت و گرفتن رهنمودهاى اوست .(٦٦).

سوگند به مکّه ، لیکن به شرط آنکه تو (اى پیامبر صلى اللّه علیه و آله) در آن باشى .

رکن کعبه ، امام است ، رکن مکّه امام است ، رکن عالم موجود، حضرت مهدى )عجل اللّه تعالى فرجه الشریف» است (٦٨)

در عرفاتى که امام نباشد، معرفتى نیست ، در مشعرى که امام نباشد، شعورى نیست ، در منى اگر امام نباشد، شیطان واقعى رمى نمى شود.

اگر امامت نباشد، تمام زحمات و تبلیغات پیامبر اکرم (صلى اللّه علیه و آله) بى اثر مى شود وَ اِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ: یعنى ، اگر پیام رهبرى امام را به مردم نرسانى ، رسالت خدا را انجام نداده اى و زحمات بیست و سه ساله تو، در معرض نابودى است . اگر در این سیماى فشرده اسلام ، (اعمال حج) مساءله امامت و رهبرى امت اسلامى ، مورد توجه قرار نگیرد، اعمال حجاج بى اثر است ، مگر نمى بینید که نمازهاى میلیونى ما در مسجد الحرام بى اثر است و جلوى فحشا و منکر را نمى گیرد و مسلمین را از ذلت سلطه ابرقدرتها نمى رهاند.

سعى صفا و مروه

صفا به معناى سنگ محکم و صافى است که با خاک و شن آمیخته نباشد.

مروه به معناى سنگ محکم و خشن است .

صفا و مروه نام دو کوه است که با فاصله یک خیابان سرپوشیده ، درآمده است . حاجى بعد از احرام در میقات و طواف ، دور کعبه و نماز پشت مقام ابراهیم (علیه السلام)، باید به چهارمین کار خود که سعى صفا و مروه و رفت و آمد میان این دو کوه است ، بپردازد. بدین صورت : اول از صفا شروع کند تا مروه ، بعد از مروه تا صفا و این عمل را هفت مرتبه انجام دهد، قرآن مى فرماید:اِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللّهِ(٧٠)، خداوند از طریق کنیزش هاجر، به او پسرى به نام اسماعیل عطا فرمود. ساره ، همسر اولش از این ماجرا ناراحت شد. حضرت ابراهیم (علیه السلام)، این مادر و کودک را به فرمان خدا در میان کوههاى داغ و بیایان خشک و بى آب مکّه گذاشت و گفت : «خدایا! من ذریّه ام را در این بیابان مى گذارم تا نماز برپا نمایند»(٧٢).

آرى ، خداوند لطف مى کند، اما بعد از سعى . ما باید سعى خود را بکنیم تا خداوند از راههاى گوناگون ما را مورد عنایت و لطف خویش قرار دهد. مادر، در دور دست ، انتظار آب داشت ولى خداوند آن را زیر انگشت کودک قرار داد.

در حدیث مى خوانیم که آب زمزم بهترین آب است (٧٤). امروزه هر حاجى باید هفت مرتبه ، میان دو کوه راه برود، از صفا شروع کند و در مروه پایان دهد.

امام صادق (علیه السلام) فرمود: در زمین منطقه اى مهمتر از زمین میان صفا و مروه نیست ؛ زیرا هر متکبرى در آنچا ذلیل مى شود(٧٦)و مى توان آن را با معناى آبادى و تعمیر و زیاد کردن مقرون دانست ، زیرا کسى که به زیارت خانه خدا مى رود، سبب آباد شدن آنجا هم مى شود، قهراً توسعه ، تعمیر، زیاد شدن شکوفایى و آبادى منطقه ، همه از آثار زیارت عاشقانه آن خانه است . اعمال عمره تمام مى شود. حاجى از لباس احرام بیرون مى آید، چیزهایى که بر او حرام بود، حلال مى شود(٧٨)

مساءله طواف و نماز و سعى و تقصیر یکى از ابعاد این سفر است . اگر هدف ، عبادات فردى بود، لازم نبود که از همه جا با صدها شکل بیایند(٨٠).

لازم نبود در مقدس ترین منطقه روى زمین جمع شوند(٨٢)

آیا اعلام تنفر و برائت از کفار و مشرکان ، یک مساءله سیاسى نیست که طبق آیه قرآن در مراسم حج باید با صداى بلند انجام گیرد؟ مگر على (علیه السلام) به دستور پیامبر (صلى اللّه علیه وآله) سوره برائت را براى زائران خانه خدا نخواند؟(٨٤) آیا امروز دشمنان اسلام از ما وحشت دارند یا خاطرشان مطمئن است ؟ راستى چرا در سرزمینى که ابراهیم (علیه السلام) فریاد کشیده است ، ما ساکت باشیم ؟!

درددل زیاد است ولى اینها را کجا باید گفت ؟ آیا بهتر از مکّه جائى سراغ دارید؟ و آیا بهتر از ایام فراغت (همان روزهایى که از اعمال عمره فارغ شده ایم)، فرصتى مى توان یافت ؟

آرى ، همان ایام ، بهترین فرصت و زمینه مناسب براى تماس با مردم کشورهاى اسلامى است .

تماس برادرانه ، تماس منصفانه ، تماس آگاهانه ، باید بدانیم که در اولین برخورد، از کجا شروع کنیم و مساءله اصلى چیست و از گفتگو و بحثهاى غیرضرورى پرهیز نمائیم . زیرا وقت ، کم و مطلب زیاد است . و مهمتر از این ، مساله متوجه کردن مسلمین به قرآن است .

در تماس ها باید ابتدا نقاط مشترک بیان شود، که ما در اسلام و در کتاب و در معاد و نبوت و نماز و قبله و حج و رزوه و جهاد و... مشترک هستیم ، چنین بیانى طرف را به ما نزدیک مى کند.

مدت تماس باید چند لحظه و دقیقه بیشتر نباشد و اگر او اظهار تمایل کرد، سخن خود را ادامه دهیم . براى شروع تماس ، باید نوعى محبت از ما ببیند، مثلاً به او جا بدهیم . وقت نشستن در کنارمان ، پیش پاى او بلند شویم . اگر عطرى داریم به او بزنیم ، اگر آبى داریم به او بچشانیم . شروع تماس با لحن دلسوزانه باشد، مثلاً بگوئیم اگر رسول خدا (صلى اللّه علیه و آله) ما را با این وضع ببیند، غصه نمى خورد؟ سعى کنیم در مسیر راه با افراد تماس بگیریم چون مشغول نماز و طواف نیستند.

این تماس ها، همان چیزى است که امام صادق (علیه السلام) از زائران خانه خدا خواسته است . در حدیث مفصلى مى خوانیم :

وَلَوْکانَ کُلُّ قَوْمٍِانَّما یَتَکَلَّمُونَ عَلى بِلادِهِمْ وَ ما فِیها هَلَکُوا وَ خُرِبَتِ الْبِلادُ و سَقَطَ الْجَلَبُ وَ الاْ رْباحُ وَ عُمِیَّتِ الاَْخْبارُ وَ لَمْ یَقَفُوا عَلى ذلِکَ فَذلِکَ عِلَّةُ الْحَجِّ

عمره

نحوه برخورد

اسلام در برخورد با مردم ، سفارشات زیادى فرموده است که نمونه اى از دستوران را در اینجا مى آوریم .

١ نسبت به مقدسات دیگران مؤ دب باشیم . قرآن مى فرماید: حتى نسبت به معبود بت پرستان ، زخم زبان و ناسزا نگوئید زیرا که عواطف آنان جریجه دار مى شود و آنها هم نسبت به خداوند متعال ، جراءت توهین پیدا مى کنند.(٨٧) «نام دیگران را سبک نبرید».

٣ در بحث ها، روى افراد تکیه نکنید، بلکه معیارها را بگویید. مثلاً بگویید، قرآن مى فرماید: «از مسرف و مفسد و بدسابقه و جاهل پیروى نکنید». آیا طبق فرمان قرآن ، رهبران کشورهاى اسلامى ولخرج و فسادگر نیستند؟

٤ مساءله اصلى که نجات مسلمین از شر ابرقدرتها است ، فراموش نشود و تحت الشعاع بحثهاى تاریخى که دیرتر به نتیجه مى رسد، قرار نگیرد.

گام اول : که در تبلیغات باید مورد نظر قرار بگیرد، شکستن این قالب فعلى از اسلام و مسلمانى است . آنجا باید بگوییم که نماز ما، روابط ما، بازار ما، تولید و اخلاق ما اسلامى و طبق قرآن نیست .

قرآن مى گوید: «از هیچکس نترسید ولى ما از همه ابرقدرتها مى ترسیم».

قرآن مى گوید: «عزت و قدرت ، تنها به دست خدا است ولى ما عزت و قدرت را از شرق و غرب مطالبه مى کنیم».

به نظر مى رسد که اولین گام تبلیغ در این است که به مسلمانان جهان بگوییم ، ما خوابیم و دشمن بیدار، بگوییم ، نباید از کسى انتظار داشته باشیم . باید روى پاى خودمان بایستیم ، باید کار کنیم ، متحد شویم ، مسائل اختلافى را کنار بگذاریم . باید خبرهاى دروع رادیوها و تلویزیون ها را تحقیق نکرده نپذیریم .

گام دوم : آشنا شدن با سیره و تاریخ مسلمانان صدر اسلام و شکستن دژهاى قدرت هاى آن زمان و توجه به امدادهاى غیبى است .

گام سوم : نشان دادن طرح اجرایى و راه تجربه شده ملت قهرمان ایران و چگونگى حل مشکلات و بیدار شدن نهادها، و ارگانهاى انقلابى و بازسازى ها و... است .

بهرحال اگر کسى بخواهد و درد و سوز دین داشته باشد، مى تواند صداى انقلاب را به دیگران برساند.

قبرستان ابوطالب

زائران خانه خدا در مکّه بعد از انجام واجبات حج و عمره ، گاه و بیگاه به قبرستان ابوطالب رفته ، در آنجا مزار شریف خدیجه کبرى (علیها السلام) و حضرت ابوطالب را زیارت مى آنند.

بى مناسبت نیست که ما در اینجا به گوشه اى از کمالات این بانو اشاره کنیم .

خدیجه (علیها السلام)

اول زنى که به رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) ایمان آورد(٨٩).

زنى که خداوند از طریق جبرئیل و پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) به او سلام مى رساند(٩١). عایشه مى گوید: هرگاه مى خواستیم خود را نزد پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) عزیز جلوه دهیم ستایش از خدیجه (علیها السلام) مى کردیم (٩٣).

بانویى که عاشق کمال بود و به همین دلیل ، همین که از صداقت و امانت حضرت محمد (صلّى اللّه علیه وآله) باخبر شد، شخصى را با اموال خود براى تجارت به سراغ حضرت فرستاد، و طى یک قرارداد(٩٥).

خدیجه ، تنها یک همسر نبود، بلکه در حقیقت ، یار و همراه و بازوى صادقى براى پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) بشمار مى رفت (٩٧)

اموال این بانو در پیشبرد اهداف پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله)، نقش مهمى داشت (٩٩).

پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) بعد از وفات خدیجه ، گاه و بیگاه گوسفندى ذبح و گوشت آن را میان دوستان خدیجه تقسیم مى کرد و بدین وسیله نام و یاد او را گرامى مى داشت (١٠١).

خدیجه ، زیباترین زنان قریش بود(١٠٣).

خدیجه (علیهاالسلام) بیست و پنج سال در خدمت رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) بود و در سن شصت و پنج سالگى از دنیا رفت . رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) بیست شتر جوان ، مهریه خدیجه (علیهاالسلام) کردند و خطبه عقد را ابوطالب ، عموى حضرت خواندند(١٠٥) و به یاد او گریست (١٠٧) به خاک سپرده شد.

خدیجه (علیها السلام) کسى بود که خداوند، رسول گرامى خود را ماءمور مى کند تا بشارت بهشت به او دهد .

خدیجه (علیها السلام) کسى بود که امام حسین (علیه السلام) بر سر قبر او آمد و گریست و مشغول نماز و مناجات شد، سپس ‍ دست به دعا برداشت .

پیمان خدیجه

در اینجا مناسب است ، زنانى که توفیق زیارت خانه خدا را پیدا کرده اند، توجه بیشترى نموده تا با تاریخ و کمالات حضرت خدیجه (علیها السلام) بیشتر آشنا شوند و بر مزار آن بانو، پیمان ببندند که همچون خدیجه (علیها السلام) در ایثار مال و جان ، کوتاهى ننمایند. اکنون که سخنى از خدیجه (علیها السلام) داشتیم ، لازم است ، چند کلمه اى هم درباره ابوطالب بنویسیم ، زیرا قبر این بزرگوار در کنار قبر پاک آن بانوى اسلام است .

ابوطالب (علیه السلام)

یکى از وظایف انسانى و مذهبى زائران خانه خدا، زیارت قبر مطهر حضرت ابوطالب (علیه السلام) است ، ابوطالب (علیه السلام)، عموى رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) و پدر بزرگوار حضرت على (علیه السلام) بود.

او کسى است که پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) درباره اش ‍ فرمود: یا عَمِّ! رَبَّیْتَ صَغیراً و کفلتَ یَتیماً و نَصْرتَ کَبیراً فَجَزاکَ اللّهُ عَنّى خَیْراً(١٠٩) و در مواردى شخصاً، شمشیر دست مى گرفت و از حضرت پاسدارى مى کرد و کفار، همین که بزرگ مکّه و قریش را حامى پیامبر(صلّى اللّه علیه وآله) مى دیدند از حرکات ایذایى خود صرف نظر کرده ، متفرق مى شدند(١١١)

به سوى مدینه

اى کاش ، جاده اى که از مکّه به سوى مدینه کشیده اند، همان جاده اى مى بود که رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) بر آن حرکت مى کرد تا در مسیر هم ،پاى خود را جاى پاى آن بزرگوار مى گذاشتیم .

اى کاش ، جاده از کنار سرزمین غدیرخم مى گذشت تا در مسیر جایگاه انتصاب مقام رهبرى را هم مى دیدیم و به یاد مى آوردیم که :

اینجا، غدیر خم است .

اینجا، محلى است که رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) حامل رساندن پیامى بس بزرگ شد.

اینجا، همان جایى است که على بن ابى طالب (علیه السلام) به فرمان خداوند متعال ، به مقام رهبرى رسید.

اینجا، مکانى است که مردم با حضرت على (علیه السلام)بیعت کرده ، به وى تبریک گفتند، ولى چیزى نگذشت که حضرت را رها کردند.

اینجا، محل آزمایش مردم است تا مؤ منان واقعى که تسلیم فرمان خداوند هستند، از منافقان جدا شوند.

به هر حال ، خداوند جزاى کسانى که منطقه غدیرخم و حوادث آن را نادیده گرفته اند، بدهد.

به سوى مدینه مى رویم ، به یاد آن روزى که رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) به سوى مدینه رفت ، (هجرت)، تو بعد از انجام اعمال (١١٣)، ولى ما در کمال رفاه و امنیت به مدینه مى رویم .

هنگامى که حضرت على (علیه السلام) (بعد از کمى توقف در مکّه) به سوى مدینه حرکت کرد و خود را قبل از ورود به مدینه به رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) رساند، پاهاى مبارکش چنان صدمه دیده بود که قدرت راه رفتن نداشت ، و رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) او را در آغوش گرفته ، آب دهانش را به پاى او مالید که ورم و صدمه پاى او براى همیشه برطرف گردید(١١٥)همین که خواست از مکّه خارج شود، کفار تمام اموالش را گرفته ، ضبط کردند، ولى او، دست از اسلام و هجرت و عشق به رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله) برنداشت ، همین که خبر به پیامبر گرامى رسید، فرمود: «او ضرر نکرد»(١١٧) که به قول سلمان فارسى (ره): «در مدینه از او فقیرتر نبود.»، چه درسى به ما مى دهد؟ جز توجه به محرومان و عزیز کردن طبقه بى بضاعت و بى اعتنایى به نام ها و نشانه ها و...؟

بزرگترین و سریعترین عملى که رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) در مدینه انجام دادند، اقدام به ساختن مسجد بود و شخص ‍ پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) در ساختن این مسجد، سنگ حمل و نقل مى کرد(١١٩)

زیارت پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله)

در روایات شیعه و سنى مى خوانیم : کسى که به حج رود و در مدینه به زیارت رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) نرود، جفا کرده است (١٢١)، کسى که مرا در حیات یا بعد از مرگم ، زیارت نماید، روز قیامت شفاعتش مى کنم .

در حدیث دیگر از حضرت على (علیه السلام) مى خوانیم : اَتِمُّوا بِرَسُولِ اللّهِ حَجَّکُمْ اِذا خَرَجْتُمْ اِلى بَیْتِ اللّهِ، هرگاه حج شما تمام شد به زیارت رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) بروید که در حقیقت تکمیل حج شما بستگى به آن دارد.

پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) به امام حسن (علیه السلام) فرمود: «هرکه من یا پدرت و یا تو را زیارت کند، بر من لازم است در قیامت به دیدن او روم و او را از چنگال گناهان رهایى بخشم»(١٢٣).

در چند روایت مى خوانیم : زیارتى سبب ورود به بهشت مى شود که تنها انگیزه انسان ، عشق و معرفت باشد، نه اینکه براى اهداف دیگرى مسافرت کند و زیارت در کنار سایر هدفها قرار گیرد(١٢٥).

آن قدر در مورد زیارت رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) سفارش ‍ شه است که براى کسانى که توانایى رفتن به مدینه را ندارند، دستور داده شده از دور به پیامبر عزیز (صلّى اللّه علیه وآله) سلام کنند، زیرا ماءموران الهى ، آن سلام را خدمت پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) مى رسانند(١٢٧) مقایسه کرد، متوجه فاصله ها مى شود، آنان به کجا رسیدند ما کجا هستیم !

به آنان فرشتگان نازل مى شدند و بر ما وسوسه ها.

آنان ، معدن رحمت بودند و ما معدن بخل .

آنان ، خزینه دار علم بودند و ما یک پارچه ، جهل .

کلام آنان نور، فرمانشان رشد، سفارششان تقوا، عملشان خیر، عادتشان احسان بود.

گوشه اى از سیماى امامان معصوم (علیه السلام) را در زیارتنامه «جامعه کبیره» مطالعه کنید، بعد به قضاوت بنشینیم که ما در برابر چه افرادى و بر مزار چه کسانى قرار گرفته ایم ؟!

خوب است ، قبل از شروع زیارتنامه رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله)، کمى با پیامبر گرامى (صلّى اللّه علیه وآله) گفتگو نموده و از محضرش عذرخواهى کنیم .

عذرخواهى از رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله)

یا رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله) من به زیارتت آمده ام ، ولى از اینکه خود را از امت تو بدانم شرمنده هستم ، یا رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله) طبق آیه قرآن ، روز قیامت تو از قوم و امت خود به درگاه خدا شکایت کرده ، مى گویى : «اى پروردگار من ، این مسلمانان قرآن را رها کردند، گروهى نتوانستند، بخوانند، گروهى در عمل ، قرآن را رها کردند، و به آن عمل نکردند، گروهى در عمل به قرآن ، اخلاص نداشتند، گروهى در خط قرآن ، پایدار نبودند، گروهى میان قرآن و اهل بیت (که مفسران واقعى قرآن بودند) جدایى انداختند، گروهى به بعضى از آیات ایمان آورده ، بعض دیگر را رها کردند و گروهى افکار غیرالهى را با آیات تو مخلوط و مکتبى التقاطى ساختند(١٢٩).

«هرگاه کسانى که به خود ظلم کرده اند (گناهکاران)، نزد پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله ) آمده ، از رفتار خود شرمنده باشند و استغفار نمایند و رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) هم در حق آنان ، دعا و استغفار کند، خداوند آنان را مى بخشد».

یا رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله) من نیز گناه کرده ام و شرمنده ام ، به زیارت تو آمده ام ، تنها یک شرط براى عفو من باقى است و آن ، استعفار و دعاى توست .

خوب است ، زائرن خانه خدا کمى در کنار این مسجد فکر کنند که اینجا، کجاست ؟ این مسجدى است که رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله) با دست مبارک خود در ساختمان آن شرکت کرد، چه حوادثى در آن واقع شده است ؟

از این مسجد، جبهه هاى نظامى تشکیل و تقویت مى شد.

در این مسجد مشورت ها مى شد، دیدارها و قراردادها، بسیج نیروها و حرکتها واقع مى شد، پیام ها به اطراف صادر مى گشت .

امام صادق (علیه السلام) از پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) نقل مى کند که نماز در مسجد النبى (صلّى اللّه علیه وآله) مساوى با ده هزار نماز در مساجد دیگر است .

مسجدى است که پایه هاى آن ، هر کدام خاطره ها دارد. در کتاب «وفاء الوفاء» جلد اول از ، نام پایه ها و استوانه ها (که هر کدام نشان دهنده خاطراتى است) نوشته شده است (١٣١) و از ظلمات جهل و شرک و تفرقه به نور توحید و علم و وحدت ، فرا خواند.

فکر و تاءمّل در کنار مسجد

اى زائر قبر پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله)، کمى فکر کن .

مدینه موزه اى است که اسرار تاریخى درآن حفظ شده است ، جاى رشد، فکرو بار گرفتن است .

به هرحال ، مسجد پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) جایگاه صدها و هزارها خاطره است که انسان نباید از کنار آنها بى تفاوت بگذرد. چه خاطراتى در این مسجد واقع شده است !

زمانى از این مسجد و شهر، نور هدایت و وحى ، نور ایمان و علم ، نور آزادى و عدالت به سراسر دنیا تابید تا آنجا که نام آن ، «مدینه منوره»؛ یعنى ، شهر درخشنده شد. اما روز به روز در کم کردن نور آن ، تلاشها کردند.

از جمله :

١ با ساختن مسجد جامع اموى در دمشق ، فکر مردم را متوجه شام کردند.

٢ مرکز حکومت را از مدینه به بغداد، شام ، قاهره و... انتقال دادند.

٣ در بغداد و اسلامبول و اندلس ، کتابخانه ها، مدارس و کاخ ها ساختند ولى امکانات تحصیل در مدینه را کم کردند.

٤ اهل بیت پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) را در این شهر کشتند.

٥ در برابر کرسى درس ائمه اطهار (علیه السلام) رقیب تراشى کردند.

٦ حدود نهصد سال قبل (سال ٥٥٧)، چند جاسوس مسیحى به نام زائر مدینه ، نزدیک قبر مطهر، مدتى طولانى منزلى اجاره کردند و شها مخفیانه از طریق نقب زدن تصمیم داشتند، جنازه مقدس رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) را بربایند که توطئه کشف شد و آنها به قتل رسیدند(١٣٣).

مرحوم علامه امینى (ره)، بیست حدیث از اهل سنت نقل کرده که تبرک جستن به رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) مانعى ندارد و در صدر اسلام معمول بوده است .(١٣٥)، کتابى به نام «تبرک الصحابه»، متجاوز از چهارصد صفحه ، درباره تبرک جستن اصحاب در زمان حیات رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) و بعد از رحلت آن حضرت نوشته اند و در این کتاب صدها حدیث از مهمترین کتاب هاى اهل سنت به عنوان شاهد، بیان شده است که انصافاً تحقیق و تتبّع کاملى است .

مگر در حدیث نمى خوانیم که ابوبکر بر سر جنازه مقدس رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) حاضر شد و حضرت را بعد از رحلت بوسید؟(١٣٧)

آیا پارچه اى که در جوار یوسف عزیز (علیه السلام) بود، اثر دارد ولى اشیایى که در جوار رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) است بى اثر است ؟!

چرا وقتى که ما «یااللّه»، «یا محمد» (صلّى اللّه علیه وآله) گفتیم ، مشرک مى شویم ، در حالى که آیات قرآن بارها رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) را در کنار نام مقدس خداوند آورده است و یک عمل را به هر دو نسبت داده است (١٣٩)؟

مگر ابو ایّوب انصارى ، آن صحابى بزرگ ، صورت خود را بر قبر مطهر رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) نگذاشت ؟(١٤١)

مگر امام حسین (علیه السلام) هنگام خروج از مدینه بر سر قبر مطهر رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) نیامد؟ و مگر صورت مبارکش را بر قبرننهاد؟(١٤٣)

مگر وهابى ها جلو فریاد زدن بر سر قبر پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) را با تمسک به آیه لا تَرْفَعْوا اَصْواتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبىَّ(١٤٥)

با اینکه تقسیم رزق مردم به دست خدا است ، ولى مامورانى براى این کار نیز قرار داده است فَالْمُقَسِّماتِ اَمْراً(١٤٧) ولى ماءمورانى را براى ثبت و ضبط اعمال نیز مقرر فرموده است کِراماً کاتِبینَ(١٤٩).

آرى ، منشا همه قدرت ها و خیرها خداوند است ، ولى قانون را چنین قرارداده که کارها از طریق وسائل انجام شود.

بنابر این اگر خداوند انسان یا فرشته یا موجودى را در عالم ، واسطه کارى قرار داده ، توجه به آن واسطه ، شرک نیست ، مگر زمانى که ما از خدا غافل باشیم و چشم خود را به واسطه دوخته و آن را تنها عامل قرار دهیم .

توسّل و تبّرک و استشفاء

اکنون که گفتیم ، کار اولیاى خدا در حقیقت کار خداوند و با اذن اوست ، بنابر این ، توسل و استمداد از اولیاى خدا به منزله استمداد از خدا است ،

همانگونه که اطاعت رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله) اطاعت خدا است : مَنْ یُطِعِ الَّرسُولَ فَقَدْ اَطاعَ اللّه (١٥١) پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) براى این اطفال دعا مى کرد(١٥٣) و نام ١٠٢ نفر را که رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) بر سر آنها دست مالید و این وسیله مباهات و افتخار آنان بود، مى خوانیم (١٥٥)

گاهى نزد رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) براى تبرک جستن ازدحام مى شد(١٥٧)

در بیست و هشت خاطره و حدیث نقل شده که اصحاب پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) آب وضوى حضرت را براى تبرک مى بردند

عمره

قبرستان بقیع

یکى از اعمال مستحبى زائران خانه خدا بعد از زیارت پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله )، زیارت اولیاى خدا و ائمه اطهار ( علیهم السّلام) در قبرستان بقیع است .

با خراب کردن کوچه بنى هاشم و خانه هاى اطراف و ایجاد فضاى باز در سال ١٣٦٤، این قبرستان درست در مقابل قبر مطهر رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) قرار گرفته است .

صدها نفر از اصحاب پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) در این قبرستان دفن شده اند.

چهار امام معصوم و شهید، امام حسن مجتبى (علیه السلام)، امام زین العابدین (علیه السلام )، امام باقر (علیه السلام)، امام صادق (علیه السلام)، در اینجا دفن گردیده اند(١٦٠)، همه و همه در اینجا آرمیده اند.

اما قبرشان بى نام و نشان است و حتى سنگ قبرى ندارند، دل انسان زمانى بیشتر مى سوزد که مى بیند در این قبرستان چراغى نیست ! گذاردن یک علامت بر قبر اولیاى خدا شرک است ، ولى سپردن میلیاردها دلار پول مردم و ثروت مسلمانان ، به بانک هاى آمریکا، توحید!

آرى ، جزاى کسى که بدون رهبر معصوم ، سراغ اسلام شناس ‍ برود، این قبیل انحرافات و سقوط هاست ( پناه مى بریم به خدا).

زائران امامان معصوم (علیه السلام)، آنچنان گریه مى کنند و بر مظلومیت این بزرگواران ناله سر مى دهند که گاهى بغض ‍ گلویشان را گرفته و قدرت خواندن زیارت نامه را ندارند.

گوئى که تاریخ شیعه با اشک و خون و شکنجه تواءم است .

گوئى که زائران این بزرگواران نیز، باید همانند خودشان ، قلبشان از ظلم به درد آید و در ناگواریها بسوزند و بسازند.

از اولین امام ، حضرت على (علیه السلام)، که باید شاهد صحنه هایى باشد که بفرماید: « بیست و پنچ سال در خانه صبر کردم ، مانند کسى که استخوان در گلو و خار در چشم دارد»، تا آخرین امام ، حضرت مهدى ( عج) که باید شاهد این همه ظلم ، بى عدالتى ، انحراف ، شرک و جهل باشد و صبر کند.

مثل اینکه خدا خواسته عید ما عزا، کام ما تلخ ، راه ما دور، چشم ما گریان ، قلب ما سوزان ، روح ما در فشار و با همه اینها، ناله ما بلند نشود، ولى هر قطره اشکى تیرى است بر قلب ظلم و حق کشى ، انتقاد و فریادى است ، علیه وضع موجود، حرکت و اعلام همفکرى است ، اشک ما پیام دارد، اشک ما رمز عاطفه است ، اشک ما روح مظلوم یابى و ظالم کوبى را در ما زنده مى کند.

دیدن این مظلومیت ها به ما این درس را مى دهد که راهیان راه حق ، نباید منتظر جلال و جبروت دنیا باشند. قبر خاکى امامان به ما مى آموزد که حقیقت ها غیر از گنبد و بارگاه و مناره ها است .

ما به امامان خود عشق مى ورزیم ، چه صحن و سرا داشته باشند یا نداشته باشند. حقیقت ها گم نمى شود، دل به دست خدا است ، وفادارى ما ربطى به زیور ها ندارد، دنیا اصل نیست ، بگذار تا مظلومیت ما، آتش بغض و کینه را نسبت به خودخواهان ستمگر شعله ورتر کند.

به هر حال زیارت نامه مى خوانیم :

اى امام حسن (علیه السلام) تو کسى هستى که پیامبر اکرم (صلّى اللّه و آله) به تو لقب «سیّد» داد(١٦٢). و هر که حسن را آزار دهد مرا اذیت کرده است (١٦٤)، اى امامى که مصداق آیه تطهیرى و از هر گونه آلودگى پاک و طبق آیه قرآن ، معصوم . اى امام مظلومى که عامل نفوذى منافقان در خانه ات ، همچون مارى در خانه تو بود و عاقبت تو را شهید نمود.

اى امامى که بیست و پنچ مرتبه ، پیاده به حج رفتى ، و سه مرتبه تمام اموال خود را در راه خدا بخشیدى (١٦٦).

اى امام مجتبى (علیه السلام)، اى عزیزى که هنگام کودکیت ، رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) بالاى منبر،همین که دید تو بر زمین افتادى ، خطبه را قطع کرد و از منبر پائین آمد و تو را با خود بالاى منبر برد و روى زانوى مبارکش نشاند(١٦٨).

اى کسى که شبیه ترین افراد به رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) هستى (١٧٠).

اى کسى که پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) درباره تو و برادرت فرمود: « حسن و حسین امامان اهل بهشتند»(١٧٢) با تخریب قبر اهل بیت (علیهم السلام) و اصحاب خود از زحمات پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) سپاسگزارى کردند.

اى امام مجتبى (علیه السلام) اینها در سخنرانیها و خطبه ها نام اصحاب را گرامى مى دارند، ولى در عمل ، قبر بهترین اصحاب را خراب کردند.

اى امام مجتبى (علیه السلام) اینها تبرک جستن به قبر رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله) را شرک مى دانند، مگر دفن خلفا در کنار قبر رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله) به خاطر تبرک نبود؟

با اینکه در روایات آورده اند که رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) فرمود: هیچ کس بر من سلام نمى کند، مگر من پاسخ او را مى دهم (١٧٤).

اى امام مجتبى (علیه السلام) اینها براى جایگاه ابراهیم (علیه السلام) و هاجر (علیها سلام) و اسماعیل (علیه السلام) ارزش ‍ قائلند (صفا و مروه را که جایگاه تلاش هاجر(علیهاسلام) است ، مقدس مى شمارند)، ولى کربلا را که جایگاه تلاش امام حسین (علیه السلام) است ، بى ارزش مى دانند.

اى امام مجتبى (علیه السلام) اینها اولیاى خدا را که از دنیا رفته و یا شهید شده اند، همچون جماد بى اثر مى دانند، ولى در روایات خود، زندگى در مدینه و در همسایگى رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) را کمال مى شمارند!.

اى امام مجتبى (علیه السلام) اینها کلمه «محمّد» (صلّى اللّه علیه وآله) را در کنار «اللّه » شرک مى دانند، ولى کلمه «سلطان و ملک» را در کنار اسم شریف «اللّه» توحید!!

اى امامان معصوم (علیهم السلام) گویا بریدگان از شما، کلمات رؤ ساى مذهب خود را نیز فراموش کرده اند، در تاریخ مى خوانیم : مالک (١٧٦)، ولى امروزه ، رو کردن به قبر شریف را خلاف دین مى دانند!

من نمى دانم ، چرا زادگاه عیسى (علیه السلام) آن قدر ارزش ‍ دارد که پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) شب معراج باید به آنجا رفته ، نماز بخواند(١٧٨)، گویا تمام بودجه اى که در حجاز مصرف مى شود، طبق قوانین الهى و خدمت به محرومین است ، و فقط چراغى که بر مزار چهار امام باشد، اسراف است !

اى امامان معصوم (علیهم السلام) اینها توسل ما را در بقیع ، خلاف مى دانند در حالى که خود رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) در همین قبرستان به خود و انبیاى قبل ، توسل پیدا کردند و این در ماجراى دفن فاطمه بنت اسد مادر حضرت على (علیه السلام) بود که پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) قبل از دفن وارد قبر آن بانو شد و فرمود: خداوندا! قبر را (براى این زن با ایمان که حق مادرى بر من دارد) توسعه بده ، سپس ‍ براى قبول شدن دعا، فرمود: بحقّ نبیّک و الانبیاء الذین من قبلى (١٨٠).

کسى نیست ، سؤ ال کند که چرا توسل خلیفه جایز است ، ولى توسّل ما شرک است ؟

اى امامان معصوم (علیهم السلام) آبروى شما از آبروى عباس ‍ عموى پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) بیشتر است ، جملاتى که رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) در باره شما فرمودند، در باره عموى خود نفرموده است ، همانگونه که ایمان و عمل صالح و تقوا وسیله قرب به خدا است ، آبروى اولیاى خدا نیز وسیله است و قرآن به ما سفارش کرده که وَ ابْتَغُوا اِلَیهِ الْوَسِیلَة (١٨٢).

آنچه را تا کنون در باره توسل گفتیم ، از کتابهاى اهل سنت بود، و گرنه از نظر شیعه ، در دعاهاى امامان معصوم (علیهم السلام) توسل به محمّد وآل او (صلوات اللّه علیهم) بسیار به چشم مى خورد. امام حسین (علیه السلام) در دعاى عرفه مى فرماید: اللّهُمَّ اِنّا نَتَوسّلُ الیکَ فى هذِه العَشیّة بِمحمّدٍ نبیّک و رسولک ، «خداوندا! ما در این شب شریف (شب عید قربان) به محمّد (صلّى اللّه علیه وآله) رسول تو متوسل مى شویم».

امام سجاد (علیه السلام) حتى به آبروى ماه رمضان و عبادت کنندگان در آن ماه ، متوسل مى شود، آنجا که مى فرماید: اللّهمَّ انّى اسئلک بحقِّ هذا الشّهر و بحقّ من تَعبّد لک .

(دعاى ٤٤ صحیفه سجادیه)

بنابراین ، توسل هم از نظر امامان معصوم (علیهم السلام) صحیح است و هم از نظر شخص خلیفه دوم که به مردم سفارش کرد که اِتَّخذوه وسیلةً الى اللّه «عباس ، عموى پیامبر را) وسیله تقرب به خدا و استجابت دعاى خود قرار دهید»(١٨٤)، آیا تولد امام حسین (علیه السلام) از یک مائده آسمانى کمتر است که حضرت عیسى (علیه السلام) نزول آن را براى مسیحیان در طول تاریخ ، عید قرار مى دهد؟ ولى اگر ما تولد سید الشهدا، حسین بن على (علیهما السلام) و رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) را جشن بگیریم ، بدعت و شرک است ! آیا این جشن ها و عزاها، مصداق آیه و رَفَعنا لَکَ ذِکرَک «ما نام تو را بلند و گرامى داشتیم» نیست ؟

اى امامان معصوم (علیهم السلام) ما کار را به دست خدا مى دانیم و شما را واسطه فیض او، همانگونه که شفا دادن به دست خدا است . حضرت ابراهیم (علیه السلام) مى فرماید: هرگاه مریض ‍ شدم ، او مرا شفا داد وَ اِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ یَشْفِین (١٨٦) «خداوند در عسل شفا قرار داده است» و در جاى دیگر مى خوانیم : وَ شِفاءٌ لِما فِى الصُّدُور(١٨٨)، «اوست که آرامش را بر دلهاى مؤ منان فرو مى فرستد»، ولى گاهى این آرامش با واسطه و دعا و درود رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) در دلها قرار مى گیرد؛ وَ صَلِّ عَلیهم اِنَّ صَلاتِکَ سَکَنٌ لَهُم (١٩٠). مقام شما از موسى (علیه السلام) کمتر نیست و به گفته قرآن : «شهدا در نزد خداوند زنده و محبوب و شادمانند و از رزق هاى الهى بهره مى برند»(١٩٢)، «بعد از کشتن ناقه ، زمین لرزه اى همه مردم لجوج را فرا گرفت و صبحگاهان ، فقط جسم بى روحشان در خانه هایشان به جا ماند، صالح (علیه السلام) از آنها روى برتافت و گفت : اى قوم (خطاب به هلاک شدگان)، من رسالت پروردگارم را به شما ابلاغ کردم و شرط خیرخواهى را انجام دادم ، ولى چه کنم که شما خیرخواهان را دوست ندارید».

حضرت على (علیه السلام) بعد از جنگ جمل ، در کنار جسد طلحه ایستاد و با او گفتگو کرد(١٩٤).

حضرت شعیب (علیه السلام) نیز با ارواح گذشتگان گفتگو کرد(١٩٦)، اگر امکان برقرارى ارتباط از این جهان با جهان برزخ نباشد، دستور سؤ ال معنا ندارد.

در نهج البلاغه مى خوانیم : حضرت على (علیه السلام) بعد از آنکه از غسل و کفن کردن پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) فارغ شد، روى او را باز کرد و گفت : بابى انت و امّى طِبْتَ حیّاًو طبت میّتاً....وَاذْکُرْنا عند ربّک (١٩٨)

اى امامان معصوم (علیهم السلام) اینها خیال مى کنند، تقاضاى شفاعت از شما به معناى پرستش و عبادت شما است و به ما مشرک مى گویند، اینها نمى دانند که ما، شما را بنده مقرّب خدا و شفاعت شما را از طرف خدا مى دانیم ، و تقاضاى شفاعت از بندگان آبرومند، شرک نیست ، نه در زمان حیات طبیعى و در زمان حیات برزخى .

بنابراین ، اصل واساس شفاعت از آنِ خدا است ، ولى اولیاى خدا به فرمان و اذن او، براى گروهى که پیوند مکتبى خود را با آن بزرگواران حفظ کرده اند، شفاعت مى نمایند.

اى امامان معصوم (علیهم السلام) اینها خیال مى کنند که ما با بدن شما گفتگو و رابطه داریم و یا از خاک شما چیزى مى خواهیم و براى ما آیه ٢٢ فاطر را مى خوانند که : وَ ما اَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَن فِى الْقُبُور(٢٠٠). بگذریم که آیه سوره فاطر در باره مردگان منحرفان معمولى است و کارى به ارواح مقدّسه شهدا و اولیاى خداوند (که طبق قرآن زنده هستند) ندارد.

اى امامان معصوم (علیهم السلام) اینها خیال مى کنند، انجام معجزه و کرامت از سوى شما، دخالت در کار خدا و جبهه گیرى در برابر او است ، و با همین تصور به علاقمندان شما نسبت شرک مى دهند، غافل از آنکه در سراسر قرآن ، آن همه کارهاى خارق العاده ازانبیا و اولیا نقل شده است که هیچ گونه منافاتى با توحید ندارد، چون قدرت آن بزرگواران ، هدیه اى است از طرف خداوند که در اثر بندگى و تسلیم ، کسب کرده اند و گرنه از خود، هیچ گونه قدرتى ندارند؛ وَ ما کانَ لِرَسُولٍ اَنْ یَاْتِىَ بِاَّیَةٍ اِلاّبِاِذْنِ اللّه (٢٠٢)، کسانى که قادر بر انجام اینگونه اعمال مهم بودند، شاگردان و هواداران حضرت سلیمان (علیه السلام) بودند و به قول قرآن عِندَهُ عِلْمٌ مِنَ الْکِتاب، «گوشه اى از علوم کتاب نزد او بود».

اکنون ما بر مزار کسانى هستیم که به جاى (علم من الکتاب)، (علم الکتاب)؛ یعنى ، تمام علم کتاب را دارند. بر مزار کسانى هستیم که پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) شهادت و گواهى آنان را همراه گواهى خداوند (در برابر انکار مخالفان) دانسته است (٢٠٤)، «برما است که هدایت کنیم»، در این آیه ، خداوند مساءله هدایت مردم را به عهده گرفته است .

وَ کانَ حَقَّاً عَلَیْنا نَصْرُ الْمُؤ مِنین (٢٠٦)، «در کتاب تورات و انجیل ، خداوند وعده اى را بر خود لازم الوفاء نموده است».

وَ ما مِنْ دابَّةٍ اِلاّ عَلَى اللّهِ رِزقُها(٢٠٨)

اى امامان معصوم (علیهم السلام) اینها سوگند به شما را حرام دانسته و مى گویند: «سوگند، تنها به نام مبارک اللّه است»، در حالى که ده ها سوگند در قرآن به خورشید و ماه و شب و فجر و زیتون و عصر و.... یاد شده است ، و در سوره حجر خداوند به جان رسول خود سوگند یاد فرموده است : لَعَمرُکَ اِنّهم لَفى سَکرتِهم یَعمهون (٢١٠)

با امامان معصوم (علیهم السلام) درد دل کردیم کم کم زیارتنامه مى خوانیم ؛

زیارت حضرت زهرا (سلام اللّه علیها)

زیارت فاطمه زهرا ( سلام اللّه علیها) را هم در مسجد رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) مى خوانیم و هم در قبرستان بقیع ، چون قبر فاطمه زهرا ( علیهاالسّلام) مفقود الاءثر است ، گویا خداوند براى تسلیت کسانى که عزیزان خود را در جبهه ها از دست مى دهند و حتى از جناره فرزندشان خبرى ندارند، چنین مقرر داشته که از قبر دختر پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) نیز خبرى نباشد، اِنّا لِلّهِ وَ اِنّا اِلَیهِ راجِعُونَ.

البته مفقود الاءثر واقعى ، ستمکاران و ریاکاران تاریخ هستند که در قیامت ، اثرى از تلاشها و عمل خود را مشاهده نمى نمایند و ناله ها سرمى دهند که اى واى ما اَغْنى عَنّى مالِیَه (٢١٢)، سلطنت و قدرتم از دستم رفت ، بدون آنکه براى امروز نتیجه و حاصلى داشته باشم .

یا لَیْتَنى کُنْتُ تُرابا، اى کاش ، من خاک بودم و زیر پاى مردم له مى شدم و به چنین دادگاهى حاضر نمى شدم .

آرى ، بود و نبود بارگاه ، چندان مهم نیست ، اگر بر قبر شریف فاطمه زهرا ( سلام اللّه علیها)بارگاه و نشانه اى نیست در عوض ، خداوند از او به عنوان کوثر یاد فرموده است ، بارگاه همه جا نیست ، اما قرآن و سوره کوثر در همه جا هست .

صحن و سرا اثر جمادى است ، ولى از ذریه و فرزندان فاطمه زهرا ( سلام اللّه علیها) آثار معنوى و انسانى و مکتبى به جاى مانده است که ما، در زمان خودمان ، یکى از فرزندان او را به نام « امام خمینى» ( ره) مشاهده کرده ایم که چگونه به میلیونها ترسو،شجاعت داد و خواب رفته ها را بیدار کرد و در جهان زلزله اى انداخت که خواب را از چشم ابرقدرت ها ربود و چراغى روشن کرد که شعاع نورش به شرق و غرب عالم رسیده است و مقدماتى براى حکومت حضرت مهدى (عجّل اللّه فرجه) آماده شده است .

به هر حال ، از قبر مادر امامان خبرى نیست ، ولى از ناله هاى آن بانو و خطبه هاو کلمات و فرزندانش صدها خبر در دست است ، از شخص فاطمه (سلام اللّه علیه) بى خبریم ، ولى از شخصیت فاطمه زهرا (علیها السّلام) خیر. فاطمه (علیهاالسّلام) وصیت مى کند که شب ، مرا غسل دهید و به خاک بسپارید، او مى خواهد با دنیا حرف بزند و بگوید:

مگر من دختر نبوّت ، همسر ولایت ، مادر امامت نبودم ، چرا باید قبرم مخفى باشد؟

مگر من تنها یادگار محمّد (صلّى اللّه علیه و آله) و محمّد (صلّى اللّه علیه و آله) وارث ابراهیم و نوح و موسى و عیسى (علیهم السّلام) نیست ؟

مگر من مصداق آیه تطهیر و سوره کوثر و بزرگ زنان عالم نبودم ؟

مگر پدرم رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) نفرمود: فاطمه (علیها السّلام) پاره تن من است ، هر که او را آزار دهد مرا آزرده و هر که مرا بیازارد، خدا را به غضب آورده است ؟(٢١٤)

مگر وقتى وارد مى شدم ، پدرم به احترام من نمى ایستاد؟(٢١٦)

مگر براى پدرم ، آنگاه که مشغول کندن خندق بود، غذا نمى آوردم ؟(٢١٨)

مگر من لباسهاى خون آلود پدرم را به هنگام مراجعت از جبهه نمى شستم ؟

مگر من پانسمان کننده جراحت صورت پدرم در جنگ احد نبودم ؟

مگر صبرم ، حسن (علیه السلام) و شجاعتم ، حسین (علیه السلام) و سخنرانى و حمایت از مقام رهبرم ، زینب (علیهاسلام) را نپروراند؟

مگر براى سیرکردن محرومان و گرسنگان ، گردنبدم را نفروختم ؟

مگر در شوهر دارى به عالى ترین درجه نرسیدم ؟ شوهرم ، على (علیه السلام) فرمود: فاطمه « ع» هیچگاه مرا خشمگین نکرده است ؟(٢٢٠)، ما فعلاً کارى به تغییراتى که در بقیع وارد شده ، نداریم ، ولى نباید این نام ها و نشانه ها و مکان ها (که در ظاهر اسم مکانى بیش نیست ، ولى در واقع نشان دهنده یک جریان و خط فکرى است) فراموش شود، ابن مکان ها، جغرافى نیستند، تاریخ هستند. ساکت نیستند، پیام دارند. جرقه نیستند، جریان دارند و به اصطلاح آیه و نشانه هستند.

قبور بزرگان دیگر

در کتاب « وفاء الوفاء» جلد سوم از به بعد، قبور بزرگان بقیع را نام مى برد.از جمله :

١ - عثمان بن مظعون ، اولین مهاجرى که از دنیا رفت (٢٢٢)، پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) بعد از دفن وى ، دستور فرمودند، سنگى را روى قبر وى قرار دهند. جالب اینکه ، سنگ به قدرى بزرگ و سنگین بود که اصحاب قادر بر حمل نبودند و شخص پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) با تمام قدرت کمک فرمود و بعد از تغییراتى که در بقیع وارد شد، قبر او را از همان سنگ بزرگ شناسایى کردند. پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) با این عمل به مردم این درس را داد که قبر افرادى مثل عثمان بن مظعون (که مردى صالح و عابد و زاهد بود، تا جایى که رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) بعد از مرگش ، کفن از صورتش کنار زد و صورت او را بوسید)(٢٢٤)، قبرش در پشت دیوار بقیع در کنار چهار امام واقع شده است .

٣ - سعد بن معاذ، مردى والامقام ، از یاران وفادار پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) که در جنگها همراه حضرت بود و گاهى مورد اصابت تیر قرار مى گرفت ، کسى که رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) درباره اش فرمود: «همچون استخوان در گلوى کفارى »، کسى که نود هزار فرشته ، در تشییع جنازه او به زمین آمدند.

او از علاقه مندان مخلص على (علیه السلام) بود، در ماجراى خندق مجروح شد.

رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) براى او دعا مى کرد و در تشییع جنازه او شرکت نمود(٢٢٦). عبدالمطلب بسیار نگران به مسجد الحرام آمد و در کنار کعبه ، با حالت پریشانى نشست ، پیرمردى حال او را پرسید تا از ماجرا خبردار شد، بعد پیشنهاد کرد: که من زنى سراغ دارم بسیار خردمند و خوش بیان و زیبا و آبرومند، از فامیلى بسیار محترم ، عبدالمطلب به سراغ پدر آن بانو رفت و بعد از گفتگوهایى ، این بانو، دایه آخرین پیامبر آسمانى شد(٢٢٨) که ما نمى توانیم ، همه را نام برده ، به زندگى آنان اشاره کنیم ، ولى نام چند نفر از معروفین را برده ، بحث بقیع را تمام مى کنیم .

٥ - عباس عموى پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) که مسئول آب رسانى به زائران کعبه و مورد احترام عموم بود، تا آنجا که خلیفه دوم در قحط سالى ، براى طلب باران ، خدا را به مقام عباس سوگند داد. و اشعارى که در مدح پیامبر گرامى (صلّى اللّه علیه وآله) سرود، معروف است ،عباس و حمزه از عموهاى عالى مقام پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) هستند بگذریم که قرنى بعد، دودمان او (بنى العبّاس) که حاکم بر مسلمین شدند به ذریّه و اهل بیت پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) امام باقر تا امام عسگرى (علیهم السلام) چه ظلمها کردند که در پیش بینى ها و اخبار غیبى رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) به عموى خود آمده است .(٢٣٠)

روز وفات ابراهیم ، خورشید گرفت ، گروهى خیال کردند که این به خاطر مرگ ابراهیم است ، پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) با عجله تمام بالاى منبر قرار گرفت و به مردم هشدار داد که خورشید و ماه در مجرایى که خداوند مقرر فرموده است به کار خود مشغولند و هرگز بخاطر مرگ و حیات کسى تغییر نمى یابند، شما به جاى این حرفها، هرگاه خورشید و ماه گرفت ، نماز آیات بخوانید، سپس از منبر پایین آمد.(٢٣٢)

٨ - قبر چند تن از شهداى احد در جانب غربى بقیع واقع شده است .

٩ - نافع (بزرگ قرّاء) و ابوسعید خدرى (از صحابه بزرگ و از هواداران امیرالمؤ منین (علیه السلام)، نیز در آنجاست .

١١ -قبور عاتکه و صفیه ، دو عمه بزرگوار حضرت رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) و ام البنین ، مادر حضرت ابى الفضل العباس ‍ (علیه السلام) نیز در بقیع است ، ام البنین چهار فرزند داشت ، به نامهاى عباس ، جعفر، عثمان و عبداللّه که همه آنان در کربلا به شهادت رسیدند.

آیا مى توان از کنار قبر چنین بانویى و دیگر بزرگان ، بى تفاوت گذشت ؟ بى جهت نیست که عاشقان شهدا در این مکان ها اشک مى ریزند.

آرى ، ما نباید به جملاتى که مى گویند : «گریه بر میّت سبب رنج و عذاب اوست !» گوش فرا دهیم ، زیرا قرآن مى فرماید : وَ لاتَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ اُخْرى (٢٣٤) زیاد در بقیع نمانیم که در مدینه باید به سراغ احد هم برویم .

شهداى اُحُد

بد نیست ، سیمایى از جنگ احد را ترسیم کنیم (خوب است ابتدا از جنگ بدر آغاز کنیم) در سال دوم هجرى که جنگ بدر واقع گردید و مسلمانان پیروز شدند، کفار مکّه عقده و کینه به دل گرفتند؛ از یک سو افراد زیادى از آنان کشته شده بودند و از سوى دیگر راه بازرگانى آنها از راه مدینه بسته شده بود و آنها در پى انتقام بودند.

عمروعاص و افرادى چند، میان قبیله هاى دور رفتند تا بودجه جنگ آینده را تهیه نمایند، از سرزمین تهامه و قبیله کنانه ، حدود چهار هزار نفر جنگجو آماده شدند، زنان را نیز براى طبل زدن ، شعر خواندن و بستن راه فرار جنگجویان خود، به جبهه بردند؛ زیرا مى دانستند که اگر فرار کنند، همسران و دخترانشان اسیر مى شوند و عرب به این خوارى تن نمى دهد.

عباس ، عموى پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) که یک مسلمان واقعى غیر متظاهر به اسلام بود ، پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) را از نقشه کفار مکّه مطلع ساخت .

لشکر قریش از مکّه به سوى مدینه حرکت نمود. پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) با اصحاب مشورت کردند، راءى اکثر جوانان و حمزه این بود که به جاى سنگر گرفتن در شهر ، بیرون مدینه برویم . رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) لباس رزم پوشید و زره و شمشیر خود را برداشت و مسلمانان حرکت کردند. رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) نماز جمعه را خوانده ، با لشکرى بیش از هزار نفر به سوى احد رهسپار شدند.

رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) ابتدا از لشکر سان دیدند، لشکرى که در آن ، پیرمرد قد خمیده اى به نام عمرو بن جموح را مشاهده مى کنید که چهار فرزندش را به یارى رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله) به احد آورده ، خودش نیز با التماس اجازه شرکت مى خواهد.

لشکرى که در آن ، حنظله را مى بینید که شب عروسى او مصادف با شب عملیات در جبهه است ، از رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) اجازه گرفت و رفت . یک شب نزد عروس ‍ بود و غسل نکرده با عجله خود را به جبهه رساند و شهید شد و پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) فرمود : من دیدم ، فرشتگان او را غسل مى دادند و در تاریخ اسلام لقب «غسیل الملائکة» «غسل داده شده به دست فرشتگان» را دریافت نمود.

جالب اینکه پدر این داماد(٢٣٦)، نیز رئیس منافقان بود، ولى فرزندانشان این چنین از آب درآمدند.

در این لشکر بود که ٩ نفر پرچمدار لشکر کفر، یکى پس از دیگرى به دست حضرت على (علیه السلام) کشته شدند، در این لشکر بود که فریاد زدند، پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) شهید شد و گروهى روحیه خود را باخته ، پا به فرار گذاشتند. در این لشکر بود که انس ، هفتاد زخم برداشت و جز خواهرش کسى او را نشناخت . در این لشگر بود که پیامبر عزیز (صلّى اللّه علیه وآله) شخصاً در تنظیم صف هاى رزمندگان دخالت کرده ، هرگاه شانه سربازى جلوتر بود، فوراً او را به عقب مى راند.

در این لشکر بود که ابودجانه ، یار باوفاى رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) دستمال سرخى به پیشانى خود (به علامت استقامت تا شهادت) بست و شمشیر را از دست مبارک پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) گرفت و قول داد، آنقدر بجنگد تا شمشیر خم شود.

در این لشکر بود که پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) پنجاه تیرانداز را به ریاست عبداللّه جبیر، مسئول حفاظت شکاف و بریدگیهاى کوههاى احد قرار داد، ولى چهل نفر از آنها به خیال اینکه مسلمانان به پیروزى کامل رسیده اند و مشغول جمع غنائم هستند، منطقه حفاظتى را رها کرده ، براى به دست آوردن غنیمت به بقیه پیوستند و دشمن هم از این فرصت استفاده نمود و از همان محلى که نگهبان نداشت ، حمله کرد و مسلمانان را محاصره نمود و هفتاد تن از بهترین مسلمانان را شهید کرد.

در این لشکر بود که اکثر مسلمانان بخاطر شایعه شهادت پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) پا به فرار نهاده ، براى نجات خود از کوه بالا مى رفتند، و هر چه پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) صدا مى زد که برگردید، هیچکدام اعتنا نکردند.(٢٣٨)

در این جنگ بود که یکى از زنان ، شوهر، پدر و برادر خود را از دست داد، ولى همین که خبر یافت ، پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) سالم است ، تمام ناراحتى هاى خود را فراموش کرده ، شترى به میدان آورد و جنازه هاى شوهر، پدر و برادر را حمل نمود و هنگامى که مردم برایش دل سوزى مى کردند، مى گفت : خوشحالم که پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) زنده است

عمره

حضرت حمزه سیدالشهدا

در «اعیان الشیعه» مى خوانیم : نام او، قبل از اسلام و بعد از اسلام حمزه به معناى شیر یا شدت بود، به فرمان پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) لقب او «اسداللّه» و «اسدرسوله» و «سیدالشهدا» گذاشته شده .

حضرت حمزه در سال دوم بعثت اسلام آورد و همراه پیامبر عزیز (صلّى اللّه علیه وآله) هجرت نمود. او از نامداران قریش ‍ بود، همین که شنید ابوجهل توهین و جسارت به پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) کرده ، با شدت ناراحتى وارد مسجدالحرام شد، دید که ابوجهل در کنار کعبه نشسته است با کمان خود چنان بر سر او زد که شکافته شد و گفت : من دین محمد (صلّى اللّه علیه وآله) را پذیرفته ام ، چرا به او توهین کرده اى مسلمان شدن حمزه ، در قدرت اسلام و جلوگیرى از آزار پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) نقش مهمى داشت . پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) میان حمزه و زیدبن حارثه برادرى برقرار کرد.

حضرت على (علیه السلام) مى فرمود: اى کاش ، بعد از رحلت پیامبر اسلام ، دو یار همچون جعفر طیار و حمزه داشتیم .

حمزه در سال اول هجرى پرچمدار رسول اللّه (صلّى اللّه علیه وآله) در جنگ بواط و جنگ بنى قینقاع بود(٢٤١) که ٧٠ نفر از مشرکان را به این سرنوشت برساند، ولى آیه نازل شد که : «هرگاه خواستید مجازات کنید، فقط به مقدارى که به شما تعدّى شده ، کیفر دهید نه بیشتر از آن ، و اگر صبر و شکیبایى کنید، این کار براى شکیبایان بهتر است»(٢٤٣).

حمزه به فرمان پیامبر بزرگوار (صلّى اللّه علیه وآله) در بعضى جنگها فرمانده بود و با تهدیدات خود، جلوى سوء قصدها و توطئه ها را نسبت به پیامبر عزیز (صلّى اللّه علیه وآله) مى گرفت .(٢٤٥)

حمزه کسى است که روز قیامت بر مرکب رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) سوار مى شود.(٢٤٧)

حمزه کسى است که پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) درباره اش ‍ فرمود: هر کس مرا زیارت کند، ولى به زیارت حمزه نرود، جفا کرده است .(٢٤٩)

پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) لباس خود را از تن بیرون آورد و بر روى جنازه قطعه قطعه شده حضرت حمزه انداخت .(٢٥١)

پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) هفتاد و دو بار، بر بدن حمزه نماز خواند به این ترتیب که اول بر حمزه نماز خواند، سپس هر یک از شهدا را که مى آوردند در کنار بدن مقدس حمزه قرار مى دادند و پیامبر (صلّى اللّه علیه وآله) بر هر دو نماز مى گزاردند.(٢٥٣)

حمزه شهیدى است که پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) همین که دید، زنان مدینه براى سایر شهدا عزادارى و گریه مى کنند، با چشمان اشکبار فرمود:

لکِنْ حَمزةُ لا بَواکىَ لَهُ(٢٥٥)

نام شهداى اُحد

مرحوم علامه امینى (ره) در «الغدیر»(٢٥٧)، نام تمام شهداى اُحد را به این ترتیب نوشته اند:

١ - حمزة بن عبدالمطلب .١٢ - عمرو بن ثابت .

٢ - عبداللّه بن جحش .١٣ - ثابت بن وقْش .

٣ - مُصعَب بن عُمیر.(٢٥٩)٤٣ - اوس بن ارقم .

٢٦ - قیس بن عمرو.٤٤ - مالک بن سنان .

٢٧ - ثابت بن عمرو.٤٥ - سعد بن سوید.

٢٨ - انیس بن قتاده .٤٦ - حنظلة بن ابى عامر.

٢٩ - عامر بن مخلد.٤٧ - علبة بن ربیع .

٣٠ - ابوهبیرة بن حارث .٤٨ - ثعلبة بن سعد.

٣١ - عمرو بن مطرف .٤٩ - نقیب بن قروة .

٣٢ - اوس بن ثابت .٥٠ - عبداللّه بن عمرو.

٣٣ - انس بن نضر.٥١ - ضمرة الجهنى .

٣٤ - قیس بن مخلد.٥٢ - نوفل بن عبداللّه .

٣٥ - عمرو بن ایاس .٥٣ - عباس بن عباده .

٣٦ - سلیم بن حارث .٥٤ - مالک بن ایاس .

٣٧ - نعمان بن عبد.٥٥ - کیسان مولى بنى النجار.

٣٨ - خارجة بن زید.٥٦ - نعمان بن مالک .

٣٩ - سعد بن ربیع .٥٧ - مجذّر بن ذیادبلوىّ.

٤٠ - عبادة بن حسحاس .٥٨ - سهل بن قیس .

٥٩ - رفاعة بن عمرو.٦٦ - ذکوان بن عبد قیس .

٦٠ - عبداللّه بن عمرو.٦٧ - عبید بن المعلّى .

٦١ - عمرو بن جموح .٦٨ - مالک بن غیلة .

٦٢ - خّلاد بن عمرو بن جموح .

٦٣ - ابو ایمن مولى عمرو.٦٩ - مُخیریق .

٦٤ - عبیدة بن عمرو.٧٠ - ایاى بن عدى .

٦٥ - عنتره مولى عبیدة .٧١ - حارث بن عدى .

٧٢ - ثابت بن دَحداحه .

یک درس مهم

اى زائران مدینه و قبر پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله)، اکنون بر مزار شهداى احد حاضر شده اید، لازم است ، لحظه اى در فکر عوامل شکست جنگ احد باشید

از خود سؤ ال کنید که :

١ - چرا سال قبل (دوم هجرى)، مسلمانان در جنگ بدر پیروز شدند، ولى سال بعد (سال سوم هجرى) که قدرتمند تر بودند شکست خوردند؟

٢ - چرا حزب خدا که طبق وعده الهى باید پیروز شود، در اینجا شکست خورد.

٣ - چرا در همین جنگ احد، در حمله اول موفق شدند، ولى پایان کار به ضرر مسلمانان تمام شد؟

بعضى از این سؤ الات را خود مسلمین هم ، بعد از جنگ ، از یکدیگر مى پرسیدند؟

ولى قرآن بسیار زیبا جواب مى دهد و مى فرماید:

لَقَدْ صَدَقَکْمُ اللّه وَعْدَهُ اِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِاِذْنِهِ(٢٦١).

لیکن ، رمز شکست در پایان کار این بود که شما را ضعف و ترس ‍ فرا گرفت ، با اینکه پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) فرموده بود، سنگر خود را (در رابطه با حفاظت کوه هاى احد) رها نکنید، همین که خیال کردید، حفاظت مانع رسیدن شما به غنائم جنگى است ، در اثر اختلاف با یکدیگر سنگر را رها کرده و از پنجاه نفر محافظ چهل نفر بخاطر رسیدن به دنیا، به سراغ جمع غنائم رفتید، دشمن نیز، از همان راه نفوذ کرد و ده نفر دیگر از شما را کشت . آرى ، اگر شما با وحدت کلمه ، در حفاظت سنگر، استوار باقى مى ماندید به چنین سرنوشت تلخى دچار نمى شدید.

وَعَصَیْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما اَریکُمْ ما تُحِبُّونَ(٢٦٣).

بنابراین انسان باید در مقدمات کار، کوتاهى نکند. حضرت امام حسین (علیه السّلام) شب عاشورا، شمشیر خود را تیز مى کرد. لطف خداوند قانون و برنامه دارد و براى بهره بردارى از آن ، دستوراتى داده شده است .

قرآن سفارش کرده است که براى ورود به خانه از در وارد شوید، یعنى هر کارى را باید از راهش انجام داد، با ضعف و ترس و تفرقه و نافرمانى ، هرگز پیروز نمى شوید، زیرا راه پیروزى ، ایمان و قدرت و وحدت و اطاعت است .

شرط امدادهاى غیبى در جبهه ها

قرآن باکمال صراحت مى فرماید: اِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ یاءْتُوکُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا یُمْدِدْکُمْ رَبُّکُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِکَةِ مُسَوَّمینَ(٢٦٥)

لزوم هدایا

از آنجا که توفیق حج نصیب هر کس نمى شود و اطرافیان و بستگان زائر بیت اللّه ، بطور طبیعى ، به سفر مبارک حج ، نگاه حسرت آمیز مى نمایند و با تمام وجود مى گویند: «خوشا به حال تو که این راه را در پیش دارى و اى کاش این توفیق نصیب ما هم مى شد»؛ در اینجا باید زائران خانه خدا به نحوى این تمایل مکتبى را پاسخ دهند. یکى از راههاى آن وعده دعا و زیارت به آنهاست و راه دیگر هدیه آوردن است به علاوه در ایام سفر بطور طبیعى دوستان و بستگان و همسایگانى هستند که در حفظ خانه و فرزند ما خدماتى مى کنند و بطور طبیعى باید از خدمات آنان نیز قدردانى شود.

از سوى دیگر افراد کم ظرفیتى در اطراف انسان هستند که گاه و بیگاه حسادتشان تحریک مى شود و نسبت به انسان کینه پیدا مى کنند ولى آوردن هدایا و سوغات در ایجاد محبت و بر طرف کردن شعله هاى حسادت نقش مهمى دارد. امام صادق (علیه السّلام) فرمود: اَلْهَدیَّةُ تَذهَب بِالضَغَائِن (٢٦٧) و پولى که صرف تهیه آن مى شود، پاداش همان مالى را دارد که صرف اصلِ حج مى شود.

همانگونه که اصل خرید و فروش بعد از مراسم ، مورد عنایت است .

امام صادق (علیه السّلام) فرمود : وقتى از احرام و اعمال حج فارغ شدید، خرید و فروش داشته باشید.(٢٦٩)

کسانى که خرج حج را بخاطر یک سرى خریدهاى زیاد و دید و بازدیدهاى طولانى و پرخرج تحمل مى کنند همین که سخنى از رفتن به مکّه پیش مى آید، نشاط چندانى از خود نشان نمى دهند.

در روایات مى خوانیم در ایامى که رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) در مدینه بودند، علاقمندان از مکّه براى حضرت آب زمزم را به عنوان سوغات مى آوردند و ایشان با روى باز مى پذیرفت .(٢٧١)

٧ - تقسیم سوغات باید عادلانه و بدون منت و محترمانه باشد.

٨ - مردم نیز باید با کمال خوش رویى ، هدیه را قبول کنند و هرگز آن را کم نشمرده و پس ندهند، و با هدایاى دیگران مقایسه ننمایند، زیرا رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) فرمود: اگر مرا براى غذاى بسیار ساده اى همچون یک پاچه گوسفند دعوت نمایند آن را مى پذیرم (٢٧٣) «کسى که در خرید و فروش ‍ کلاه سرش رود نه اجر دارد و نه پسندیده است». به همین جهت است که امام صادق (علیه السّلام) در سرزمین مِنى براى خرید گوسفند چانه مى زد، بطورى که بعضى از یاران تعجب کردند، حضرت حدیث فوق را خواندند.

البته معناى چانه زدن این نیست که انسان در این سفر الهى کم خرج کند، زیرا در روایات سفارش به خرج کردن در این سفر بسیار به چشم مى خورد، بلکه مراد این است که در معامله ، کلاه سر انسان نرود و جنس خوب را با قیمت مناسب بخرد، مثلا انسان در خرید گوسفند دقت کند و چانه بزند ولى چاق ترین گوسفند را خریدارى نماید.

اگر در روایات مى خوانیم که در این سفر خرج کنید مراد آن است که جنس خوب تهیه کنید و خود و همراهانتان را در رفاه قرار دهید. و اگر روایاتى مى گوید: چانه بزنید، یعنى از گران خریدن بپرهیزید.پس هیچگونه منافاتى میان این دو دسته روایات نیست .

نکته اى که باید تذکّر دهم آن است که در حدیث مى خوانیم : خداوند اجازه نمى دهد مؤ من خود را ذلیل نماید(٢٧٥) «کسى که در پاداشهاى اخروى کم بهره باشد مغبون است».

و در جاى دیگر امام صادق (علیه السلام) مى فرماید:

مَنِ اسْتَوى یَوماهُ فَهُوَ مَغبونٌ(٢٧٧)

در دعاى مکارم الاخلاق ، امام سجّاد (علیه السلام) از خداوند مى خواهد که توفیق تشکر از مردم را به او مرحمت فرماید: وَ اَنْ اشْکُرَ الحَسَنَةَ(٢٧٩)

ولیمه

بسیار بجاست که حاجى بعد از برگشت از مکّه ، ولیمه دهد، یعنى از مؤ منین پذیرایى نموده و به آنان اطعام کند. اصل کلمه «ولیمه» به معناى «طناب و ریسمان» است چون اطعام به مومنین به منزله ریسمان و حبل محبت است به آن ولیمه گفته شده است .(٢٨١)

مساءله اطعام در موارد فوق از سنتهاى دیرینه اسلام و حتى قبل از اسلام است . در تاریخ مى نویسند که بعد از خطبه عقد خدیجه با رسول اکرم (صلّى اللّه علیه و آله)، خدیجه خطاب به پیامبر گفت : به عمویت بفرما براى ولیمه عروسى شترى بکشند.(٢٨٣)

پایان نامه

نه مسائل عمره تمام شد و نه اسرار و تذکرات ، بلکه علم من پایان یافت ، و این حقیقتى است که هرکس درباره معارف دینى یا اولیاء دین مطلبى مى نویسد، در حقیقت خود و اطلاعات محدودش را نشان مى دهد، نه واقعیت را مثلاً اگر من کتابى را درباره امام صادق (علیه السّلام) یا فاطمه زهرا (سلام اللّه علیها) بنویسم مقدار علم خود را روى کاغذ مى آورم ، نه واقعیت و سیماى ملکوتى آن بزرگواران را در این باره هم باید بگویم یادداشتهایى که درباره حج داشتم تمام شد ولى روح حج چیست ؟ نمى دانم ؟ هر چه هست ارزشى است که امامان ما خیلى به آن عنایت داشته اند و به سویش پیاده راه مى رفتند، در سرزمینش اشک مى ریختند. هر چه هست خاطراتى از ایثار و اخلاص و تسلیم ابراهیم (علیه السلام) است ، مرکز وحدت و شعار و شعور و سوز و فریاد و عرفان و مانور و سیاست و هجرت است . اَللّهُمَ اجْعَلْنا مِنْ اَحْسَنِ حُجّاجِ بَیْتِکَ الْحَرامِ فى کُلِ عامٍ.

زیارت حضرت رسول (صلّى اللّه علیه وآله)

هنگام داخل شدن به مسجد صد مرتبه «اللّه اکبر» بگو و بعد دو رکعت نماز تحیّت مسجد آنگاه مقابل حجره شریفه بگو:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا رَسُولَ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا نَبِىَّ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمّدَ بْنَ عَبدِاللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خاتَمَ النَّبِیّینَ اَشْهَدُ اَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ الرِّسالَةَ وَ اَقَمْتَ الصَّلوةَ وَ اتَیْتَ الزَّکوةَ و اَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَیتَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ عَبَدْتَ اللّهَ مُخْلِصَاً حَتّى اَتیکَ الْیَقِینُ فَصَلواتُ اللّهِ عَلیْکَ وَ رَحمَتُهُ وَ عَلى اَهْلِ بَیتِکَ الطّاهِرِینَ.

آنگاه روبه قبله بایست و بگو:

اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلاّ اللّهُ وَحدَهُ لاشَرِیکَ لَهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمّدً عَبدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّکَ رَسُولُ اللّهِ وِ اَنَّکَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبدِاللّهِ وَ اَشْهَدُ اَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسالاتِ رَبِّکَ وَ نَصَحْتَ لاُِمَّتِکَ وَ جاهَدْتَ فِى سَبِیلِ اللّهِ وَ عَبَدْتَ اللّهَ حَتّى اَتیکَ الْیَقِینُ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ اَدَّیْتَ الَّذى عَلَیْکَ مِنَ الْحَقِّ وَ اَنَّکَ قَدْ رَؤُفْتَ بِالْمُؤْمِنِینَ وَ غَلُظْتَ عَلىَ الْکافِرینَ فَبَلَّغَ اللّهُ بِکَ اَفْضَلَ شَرَفِ مَحَلِّ الْمُکَرِّمینَ اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِى اسْتَنْقَذَنا بِکَ مِنَ الشِّرْکِ وَ الضَّلالَةِ اَللّهُمَّ فَاجْعَلْ صَلَواتِکَ وَ صَلَواتِ مَلائِکَةِ الْمُقَرَّبِینَ وَ اَنْبِیائِکَ الْمُرْسَلِینَ وَ عِبادِکَ الصّالِحِینَ وَ اَهْلِ السَّمواتِ وَ الاَْرَضِینَ وَ مَنْ سَبَّحَ لَکَ یا رَبَّ الْعالِمینَ مِنَ الاَْوَّلِینَ وَ اْلاخِرِینَ عَلى مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَ رَسُولِکَ وَ نَبِیِّکَ وَ اَمِینِکَ وَ نَجِیِّکَ وَ حَبِیبِکَ وَ صَفِیِّکَ وَ خاصَّتِکَ وَ صَفْوَتِکَ وَ خِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ اَللّهُمَّ اَعْطِهِ الدَّرَجَةَ الرَّفِیعَةَ وَ اتِهِ الْوَسِیلَةَ مِنَ الجَّنَّةِ وَ ابْعَثْهُ مَقامَاً مَحْمُوداً یَغْبِطُهُ بِهِ اْلاَوَّلُونَ وَ اْلاخِرُونَ اَللّهُمَّ اِنَّکَ قُلْتَ وَ لَوْ اَنَّهُم اِذْ ظَلَمُوا اَنْفُسَهُم جاؤُکَ فَاسْتَغْفِرُوا اللّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللّهَ تَوّابَاً رَحِیماً وَ اِنِّى اَتَیْتُکَ مُسْتَغفِراً تائِبَاً مِنْ ذُنُوبى وَ اِنّى اَتَوَجَّهُ بِکَ اِلى اللّهِ رَبّى وَ رَبِّکَ لِیَغْفِرَ لِى ذُنُوبى .

به روایتى امام صادق (ع) دست خود را بر قبر گذارده و فرمودند:اَسْئَلُ اللّهَ الَّذِى اجْتَباکَ وَ اخْتارَکَ وَ هَداکَ وَ هَدَى بِکَ اَن یُّصَلِّىَ عَلَیْکَ. سپس خواندند: اِنَّ اللّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِىّ یا اَیُّهَا الَّذِینَ امِنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً.

زیارت حضرت فاطمه زهراء (سَلامُ اللّهِ عَلَیها)

یا مُمْتَحَنَةُ امْتَحَنَکِ اللّهُ الَّذِى خَلَقَکِ قَبْلَ اَنْ یَخْلُقَکِ فَوَجَدَکِ لِما امْتَحَنَکِ صابِرَةً وَ زَعَمْنا اَنّا لَکِ اَوْلِیاَّءُ وَ مُصَدِّقُونَ وَ صابِرُونَ لَکلِّ ما اَتانا اَبُوکِ صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ اَتانا بِهِ وَصِیُّهُ فَاِنّا نَسْئَلُکِ اِنْ کُنّا صَدَّقْناکِ اِلاّ اَلْحَقْتِنا بِتَصْدِیقِنا لَهُما لِنُبَشِّرَ اَنْفُسَنا بِاَنّا قَد طَهُرْنا بِوَلایَتِکِ و بگو:

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ رَسُولِ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ نَبِىِّ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ حَبِیبِ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ خَلِیلِ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ صَفِىِّ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنتَ اَمِینِ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ خَیْرِ خَلقِ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنتَ اَفْضَلِ اَنْبِیاءَ اللّه وَ رُسُلِهِ وَ مَلائِکَتِهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنتَ خَیْرِ الْبَرِیَّةِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا سَیِّدَةَ نِساءِ العالِمینَ مِنَ اْلاَوَّلِینَ وَ اْلاخِرِینَ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا زَوْجَةَ وَلِىِّ اللّهِ وَ خَیْرِ الْخَلْقِ بَعْدَ رَسُولِ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا اُمَّ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ سَیِّدَىْ شَبابِ اَهْلِ الْجَنَّةِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیَّتُهَا الصِّدِّیقَةُ الشَّهیدَةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیَّتُهَا الرَّضِیَّةُ الْمَرْضِیَّةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیَّتُهَا الْفاضِلَةُ الزَّکِیَّةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیَّتُهَا الْحَوْرَاَّءُ اْلاِنْسِیَّةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیّتُها التَّقِیَّةُ النَّقِیَّةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیَّتُهَا الُْمحَدِّثَةُ الْعَلِیْمَةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیَّتُهَا الْمَظْلُومَةُ الْمَغْصُوبَةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیَّتُهَا الْمُضْطَهَدَةُ الْمَقْهُورَةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا فاطِمَةُ بِنْتَ رَسُولِ اللّهِ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَکاتُهُ صَلَّى اللّهُ عَلَیْکِ وَ عَلى رُوحِکِ وَ بَدَنِکِ اَشْهَدُ اَنَّکَ مَضَیْتِ عَلى بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّکِ وَ اَنَّ مَنْ سَرَّکِ فَقَدْ سَرَّ رَسُولَ اللّهِ صَلّى اللّه عَلیْهِ و آلِهِ وَ مَنْ جَفاکِ فَقَد جَفا رَسُولَ اللّهِ صَلّى اللّه عَلیْهِ و آلِهِ وَ مَن اذاکِ فَقَد اذى رَسُولَ اللّهِ صَلّى اللّه عَلیْهِ و آلِهِ وَ مَنْ وَصَلَکِ فَقَدْ وَصَلَ رَسُولَ اللّهِ صَلّى اللّه عَلیْهِ و آلِهِ وَ مَن قَطَعَکِ فَقَد قَطَعَ رَسُولَ اللّهِِلاَنَّکِ بِضْعَةٌ مِنْهُ وَ رُوحُهُ الَّذِى بَیْنَ جَنْبَیْهِ اُشْهِدُ اللّهَ وَ رُسُلِهُ وَ مَلائِکَتَهُ اَنِّى راضٍ عَمَّنْ رَضِیتِ عَنْهُ ساخِطٌ عَلى مَنْ سَخِطَتْ عَلَیْهِ مُتَبَّرِءٌ مِمَّنْ تَبَرَّئْتِ مِنهُ مُوالٍ لِمَنْ والَیْتِ مُعادٍ لِمَنْ عادَیْتِ مُبْغِضٌ لِمَنْ اَبْغَضْتِ مُحِبُّ لِمَن اَحْبَبْتِ وَ کَفى بِاللّهِ شَهِیداً وَ حَسِیباً وَ جازِیاً وَ مُثِیباً

پس صلوات مى فرستى بر محمّد و آل محمّد

زیارت ائمّه بقیع (علیهم السلام)

یا مَوالِىَّ یا اَبْناءَ رَسُولِ اللّه عَبْدُکُم وَ ابْنُ اَمَتِکُمْ الذَّلیلُ بَیْنَ اَیْدیکُمْ وَ الْمُضْعِفُ فى عُلُوِّ قَدْرِکُمْ وَ الْمُعْتَرِفُ بِحَقِّکُمْ جائَکُم مُسْتَجِیراً بِکُم قاصِداً اِلى حَرَمِکُم مُتِقَرِّباً اِلى مَقامِکُم مُتَوَسّلاً اِلى اللّه تَعالى بِکُم ءَاَدْخُلُ یا مَوالِىَّ ءَاَدْخُلُ یا اَوْلِیاءَ اللّهِ ءَاَدْخُلُ یا مَلائِکَةِ اللّهِ الُمحْدِقِینَ بِهذَا الْحَرَمِ اَلْمُقِیمِینَ بِهذَا الْمَشْهَد. و بگو:

اللّهُ اَکْبَرُ کَبِیراً وَ الْحَمْدُ لِلّهِ کَثِیراً وَ سُبْحانَ اللّهِ بُکْرَةً وَ اَصِیلاً وَ الْحَمْدُ لِلّهِ الْفَرْدِ الصَّمَدِ الْماجِدِ اْلاَحَدِ الْمُتَفَضِّلِ الْمَنّانِ الْمُتَطَوِّلِ الْحَنّانِ الَّذِى مَنَّ بِطَوْلِهِ وَ سَهَّلَ زِیارَةَ ساداتى بِاِحْسانِهِ وَ لَمْ یَجْعَلْنِى عَنْ زِیارَتِهِمْ مَمْنُوعاً بَلْ تَطَوَّلَ وَ مَنَحَ .

آنگاه روبه قبور کرده و بخوان :

اَلسَّلامُ عَلَیْکُم اَئِمَّةَ الْهُدى اَلسَّلامُ عَلَیْکُم اَهْلَ التَّقْوى اَلسَّلامُ عَلَیْکُم اَیُّهَا الْحُجَجُ عَلى اَهْلِ الدُّنْیا اَلسَّلامُ عَلَیْکُم اَیُّهَا الْقُوّامُ فِى الْبَرِیَّةِ بِالْقِسْطِ اَلسَّلامُ عَلَیْکُم اَهْلَ الصَّفْوَةِ اَلسَّلامُ عَلَیْکُم الَ رَسُولِ اللّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکُم اَهْلَ النَّجْوى اَشْهَدُ اَنَّکُمْ قَدْ بَلَّغْتُمْ وَ نَصَحْتُمْ وَ صَبَرْتُمْ فى ذاتِ اللّهِ وَ کَذَّبْتُمْ وَ اُسِیى ءُ اِلَیْکُم فَغَفَرْتُم وَ اَشْهَدُ اَنَّکُمُ اْلاَئِمَّةُ الرّاشِدُونَ الْمُهْتَدُونَ وَ اَنَّ طاعَتَکُم مَفْرُوضَةٌ وَ اَنَّ قَوْلَکُمْ الصِّدْقُ وَ اَنَّکُمْ دَعَوْتُمْ فَلَم تُجابُوا وَ اَمَرْتُم فَلَم تُطاعُوا وَ اَنَّکُم دَعائِمُ الدِّینِ وَ اَرْکانُ اْلاَرْضِ لَمْ تَزالُوا بِعَیْنِ اللّهِ یَنْسَخُکُمْ مِنْ اَصْلابِ کُلِّ مُطَهَّرٍ وَ یَنْقُلُکُم مِنْ اَرْحامِ الْمُطَهَّراتِ لَمْ تُدَنِّسُکُمُ الْجاهِلِیَّةُ الجُهَلاءُ وَ لَم تَشْرَکْ فیکُم فِتَنُ اْلاَهْواءِ طِبْتُم وَ طابَ مَنْبَتُکُم مَنَّ بِکُم عَلَیْنا دَیّانُ الدِّینِ فَجَعَلَکُم فى بُیُوتٍ اَذِنَ اللّهُ اَنْ تُرْفَعَ وَ یُذْکَرَ فیهَا اسْمُهُ وَ جَعَلَ صَلوتَنا عَلَیکُم رَحْمَةً لَنا وَ کَفّارَةً لِذُنُوبِنا اِذِ اخْتارَکُمُ اللّهُ لَنا وَ طَیَّبَ خَلْقَنا بِما مَنَّ عَلَیْنا مِنْ وَلایَتِکُم وَ کُنّا عِنْدَهُ مُسِمِّینَ بِعِلْمِکُم مُعْتَرِفینَ بِتَصْدِیقِنا اِیّاکُم وَ هذا مَقامُ مَنْ اَسْرَفَ وَ اَخطَاَ وَ اسْتَکانَ وَ اَقَرَّ بِما جَنى وَ رَجى بِمَقامِهِ الخَلاصَ وَ اَنْ یَسْتَنْقِذَهُ بِکُم مُسْتَنْقِذُ الْهَلْکى مِنَ الرِّدى فَکُونُوا لِى شُفَعاءَ فَقَدْ وَفَدْتُ اِلَیْکُم اِذْ رَغِبَ عَنْکُم اَهْلُ الدُّنْیا وَ اتَّخَذُوا ایاتِ اللّهِ هُزُواً وَ اسْتَکْبَرُوا عَنْها یا مَنْ هُوَ قائِمٌ لا یَسْهُو وَ دائِمٌ لایَلْهُو وَ مُحِیطٌ بِکُلِّ شَىٍ لَکَ الْمَنُّ بِما وَفَّقْتَنِى وَ عَرَّفْتَنِى بِما اَقَمْتَنِى عَلَیهِ اِذْ صَدَّ عَنهُ عِبادُکَ وَ جَهِلُوا مَعْرِفَتَهُ وَ اسْتَخَفُّوا بِحَقِّهِ وَ مالُوا اِلى سِواهُ فَکانَتِ الْمِنَّةُ مِنْکَ عَلىَّ مَعَ اَقْوامٍ خَصَصْتَهُم بِما خَصَصْتَنى بِهِ فَلَکَ الْحَمْدُ اِذْ کُنْتُ عِنْدَکَ فى مَقامى هذا مَذْکُوراً مَکْتُوباً فَلاتَحْرِمْنى ما رَجَوْتُ وَ لاتُخَیِّبْنِى فِیما دَعَوْتُ بِحُرْمَةِ مُحَمَّدٍوَ الِهِالّطاهِرِینَ و صَلَّى اللّهُ عَلى مُحَمَّد وَ ال مُحَمَّد

زیارت فاطمه بنت اسد

اَلسَّلامُ عَلى نَبِىِّ اللّه اَلسَّلامُ عَلى رَسُولِ اللّه اَلسَّلامُ عَلى مُحَمَّدٍ سَیِّدِ الْمُرسَلِینَ اَلسَّلامُ عَلى مُحَمَّدٍ سَیِّدِ اْلاَوَّلِین اَلسَّلامُ عَلى مُحَمَّدٍ سَیِّدِ اْلاخِرینَ اَلسَّلامُ عَلى مَنْ بَعَثَهُ اللّهُ رَحْمَةً لَلْعالَمِینَ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ اَیُّهَا النَّبِىُّ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَکاتُهُ اَلسَّلامُ عَلى فاطِمَةَ بِنْتِ اَسَدٍ الْهاشِمِیَّةِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیَّتُهَا الصِّدّیقَةُ الْمَرْضیَّةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیَّتُهَا التَّقِیَّةُ النَّقِیَّةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ اَیَّتُهَا الْکَرِیمَةُ الرَّضِیَّةُ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا کافِلَةَ مُحَمَّدٍ خاتَمِ النَّبِیّینَ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا والِدَةَ سَیِّدِ الْوَصِیّینَ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا مَنْ ظَهَرَتْ شَفَقَتُها عَلى رَسُولِ اللّهِ خاتَمِ النَّبِیّینَ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا مَنْ تَربِیَتُها لِوَلِىِّ اللّهِ اْلاَمِینِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ وَ عَلى رُوحِکِ وَ بَدَنِکِ الّطاهِرِ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ وَ عَلى وَلَدِکِ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَ بَرَکاتُهُ اَشْهَدُ اَنَّکِ اَحْسَنْتِ الْکَفالَةَ وَ اَدَّیْتِ اْلاَمانَةَ وَ اجْتَهَدْتِ فى مَرضاتِ اللّهِ وَ بالَغْتِ فى حِفظِ رَسُولِ اللّهِ عارِفَةً بِحَقِّهِ مُؤ مِنَةً بِصِدقِهِ مُعْتَرِفَةً بِنُبُوَّتِهِ مُسْتَبْصِرَةً بِنِعْمَتِهِ کافِلَةً بِتَربِیَتِهِ مُشْفِقَةً عَلى نَفْسِهِ واقِفَةً عَلى خِدْمَتِهِ مُخْتارَةً رِضاهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّکِ مَضَیْتِ عَلَى اْلاِیمانِ وَ الَّتمَسُّکِ بِاَشْرَفِ اْلاَدْیانِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً طاهِرَةً زَکِیَّةً تَقِیَّةً نَقِیَّةً فَرَضِىَ اللّهَ عَنْکِ وَ اَرْضاکِ وَ جَعَلَ الجَنَّةَ مَنْزِلَکِ وَ مَاءویکِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ الِ مُحَمَّدٍ وَ اَنْفِعْنى بِزیارَتِها وَ ثَبِّتْنى عَلى مَحَبَّتِها وَ لا تَحْرِمْنى شَفاعَتَها و شَفاعَةَ الاَْئِمَّةِ مِنْ ذُرِّیَّتِها وَ ارْزُقْنى مُرافَقَتَها وَ احْشُرْنى مَعَها وَ مَعَ اَوْلادِهَا الّطاهِرینَ اَللّهُمَّ لا تَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زیارَتى اِیّاها وَ ارْزُقْنِى الْعَوْدَ اِلَیها اَبَداً ما اَبقَیْتَنى وَ اِذا تَوَفَّیْتَنى فَاحْشُرْنى فى زُمْرَتِها وَ اَدْخِلْنى فى شَفاعَتِها بِرَحْمَتِکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ اَللّهُمَّ بِحَقِّها عِنْدَکَ وَ مَنْزِلَتِها لَدَیْکَ اِغْفِرْ لى وَ لِوالِدَىَّ وَ لِجَمیعِ الْمُؤ مِنینَ وَ الْمُؤ مِناتِ وَ اتِنا فِى الدُّنْیا حَسَنَةً وَ فِى الاْخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا بِرَحْمَتِکَ عَذابَ النّارِ

زیارت حضرت حمزه

در این جنگ بود که پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) هرچه تیر داشت ، پرتاب کرد و کمانش شکست .

در این جنگ بود که حضرت على (علیه السلام) در سن ٢٦ سالگى ، چنان از پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) حمایت کرد که ندایى در میدان شنیده شد که : لا سَیف الاّ ذوالفقار، لا فتى الاّعلى ، «شمشیرى همچون ذوالفقار و جوانمرى همچون على بن ابى طالب نیست»، زیرا امیرالمؤ منین (علیه السلام) با هفتاد زخم که در بدن داشت از رسول خدا(صلّى اللّ ه علیه وآله) دفاع مى کرد و از بیست و دو نفر کشته کفار، یازده نفرشان به دست مبارک على (علیه السلام) هلاک شدند.

در این جنگ بود که زنى به نام «نسیبه» که در آغاز نبرد به رزمندگان آب مى داد، همین که وضع دگرگون شد، شمشیر به دست گرفت و از جان مقدس رسول اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) چنان دفاع کرد که زخمهاى متعددى بر بدن این بانو وارد شد، و بعد از جنگ ، رسول گرامى (صلّى اللّه علیه وآله) شخصى را براى عیادت به منزل او فرستاد.

در این جنگ بود که دشمنان اسلام با شعار اُعْلُ هُبَل ، اُعْلُ هُبَل ، «سرافراز باد، بت هبل» و با شعار نحن لنا العزّى و لا عُزّى لکم ، «ما بت عُزّى داریم ، ولى شما ندارید»، روحیه رزمندگان خود را تقویت مى کردند و پیامبر عزیز (صلّى اللّه علیه وآله) در برابر شعارهاى آنان ، شعارهاى توحیدى را به مؤ منان تعلیم داد و بدین وسیله جلوى تبلیغات مسموم را گرفتند.(٢٣٩).

عمره

1- بحار جلد 99 ص / 29.

2- اِنّا کَفَیْناکَ الْمُسْتَهْزئین . حجر / 95.

3- لِیُظْهِرَهُ عَلى الدّینِ کُلِّه . توبه /33، فتح /28، صف /9.

4- نهج الفصاحه جمله 198

5- بحار ج /99 ص /120

6- محاسن برقى

7- سفینة البحار ج /2 ص /252

8- محجة البیضاء ج / 4 ص / 60

9- محجة البیضاء ج / 4 ص / 59

10- محجة البیضاء ج / 4 ص / 73

11- بحار ج / 76 ص / 273

12- بحار ج / 76 ص / 268

13- بحار ج / 76 ص / 275

14- محجة البیضاء ج / 4 ص / 64

15- وافى ج / 2

16- بحار ج / 76 ص /273

17- بحار ج / 76 ص / 274

18- فروع کافى ج / 4 ص / 545

19- بحار ج / 76 ص / 268

20- روایات در جلد 76 بحار موجود است .

21- بحار ج / 99 ص / 8، تهذیب ج /5 ص /22

22- وسائل ج /8 ص / 106

23- کل نعیم مسؤ ول عنه صاحبه الا ما کان فى غزو او حج . وسائل ج /8 ص / 70

24- وافى ج /2 آداب سفر ص /63

25- وافى ج /2 ص / 63

26- سفینة البحار (حج)

27- سوره ذاریات 50

28- شعر: جواد محدثى

29- وسائل الشیعه ج /8 ص /56.

30- فروع کافى ج /4 ص /280.

31- من اراد الدنیا و الا خرة فلیاُمّ هذا البیت . من لایحضر الفقیه ج /2 ص /219

32- تهذیب الاحکام ج /5 ص /22.

33- اِنّ اوّل بَیتٍ وُضِع لِلنّاس ... آل عمران /96.

34- تهذیب الاحکام ج /5 ، ص /23.

35- کافى ج /2 ، ص /16.

36- سوره طه آیه 12

37- قال النبى (ص) وجب الاحرام لعلة الحرم . وسائل جچ صفحه 3.

38- قال الرضا (علیه السلام): انما یامروا بالاحرام لتخشعوا قبل دخولهم حَرَم اللّه ... ولئلایلهوا ویشتغلوا بشى ء من امور الدنیا و زینتها و لذاتها و یکونوا جادین فیماهم فیه قاصدین ... مع ما فیه من التعظیم للّه عز و جل و التذلل لانفسهم عند قصدهم الى اللّه وفادتهم الیه راجیا ثوابه راهبین من عقابه ... وسائل جلد9 صفحه 3.

39- پاورقى قبل .

40- پاورقى قبل .

41- پاورقى قبل .

42- من مات محرما بعث یوم القیامة ملبیا بالحج مغفورا له . من لایحضر جلد2 صفحه 229.

43- سوره حج آیه 24.

44- نفسیر نمونه جلد14 صفحه 63.

45- لغت نامه دهخدا (مکه).

46- بحار حد 99.

47- وافى ؛ سئلته عن الرجل یصلى فى جماعة فى منزله بمکة افضل او وحده فى المسجد الحرام فقال (ع) وحده)

48- وافى ؛

49- سوره حج آیه 25.

50- نورالثقلین جلد3 صفحه 483.

51- سوره انفعال آیه 34.

52- سوره اسراء آیه 1.

53- سوره توبه ، آیه 19.

54- سوره مائده ، آیه 2.

55- قال الباقر (علیه السلام) صلوة فى مسجدالحرام افضل من ماة الف صلوة فى غیره من المساحد. ثواب الاعمال صفحه 127.

56- این قسمت ترجمه حدیث مفصلى است که در جلد9 وسائل صفحه 321 مى خوانیم .

57- قال النبى (صلى اللّه علیه و آله): ان اللّه یباهى بالطائفین . مستدرک جلد2 صفحه 147.

58- سنگ سیاهى است کمى از صورت انسان بزرگتر، که مى گویند: اول سفید بوده و به خاطر تماس دست مشرکان در جاهلیت سیاه شده است و روایات متعددى درباره این سنگ آمده است ، از جمله این سنگ اول فرشته اى بوده که به صورت جماد در زمین قرار گرفته (همانگونه که عصاى حضرت موسى (علیه السلام) اول جماد بود که بعد به صورت اژدها درآمد) و این سنگ در قیامت در قالب شاهد بر پیمان مردم ظاهر خواهد شد و این سنگ ، شاهد اقرار مردم به یگانگى خدا است و لذا حجاج همین که در طواف به آن مى رسند، مى گویند: «امانتى ادیتها» یعنى آگاه باش که من بر پیمان توحیدى خود هستم . وسائل جلد9 صفحه 403.

59- وسائل جلد9 صفحه 406.

60- مستدرک جلد2، صفحه 148.

61- سوره صافات آیه 102.

62- سوره بقره آیه 152.

63- جایگاه نماز طواف را مقام ابراهیم قرار دهید. سوره بقره آیه 125.

64- من لایحضر

65- بحار جلد 99 صفحه 374.

66- سوره بلد آیه 1 و 2.

67- قال الصادق (ع) لوبقییت الارض بغیر امام لساخت . اصول کافى کتاب الحجة باب ان الارض لاتخلوا من حجة

68- بحارالانوار جلد 52 صفحه 152.

69- سوره بقره آیه 158.

70- سوره صافات آیه 100

71- سوره ابراهیم آیه 37.

72- بحار جلد99 صفحه 244.

73- سفینة البحار (حج).

74- وسائل جلد9 صفحه 518.

75- تفسیر نمونه جلد1 گچاپ جدید صفحه 542 فروغ ابدیت جلد (دعوت عمومى).

76- نهایه ابن اثیر (عَمَرَ)

77- جز تراشیدن سر، بیرون رفتن از مکه ، صید، کندن گیاه و درخت حرم که همچنان حرام است .

78- میزان الحکمه جلد2 صفحه 266.

79- «من کل فج عمیق » سوره جچ آیه 27.

80- «و على کل ضامر» سوره حج آیه 27.

81- «احب الارض الى اللّه تعالى مکه » من لایحضر جلد2 صفحه 243.

82- «الیوم یئس الذین کفروا من دینکم » سوره مائده آیه 3.

83- آیات نخستین سوره توبه .

84- «ترهبون به عدواللّه و عدوکم » سوره انفال آیه 60.

85- بحار جلد 99 صفحه 33.

86- «وَ لِتَستَبینَ سَبیلُ الْمُجْرِمینَ» سوره انعام آیه 55.

87- «لا تَسُبُِوا الَّذینَ یَدْعُونَ مِنْ دون اللّه لَیَسُتُبُوا اللّه عَدْواً بِغَیْرِ عِلْمٍ» سوره انعام آیه 108.

88- بحارالانوار جلد 16 صفحه 2.

89- بحارالانوار جلد 16 صفحه 2.

90- بحارالانوار جلد16 صفحه 7.

91- سیره ابن هشام ، ج 1د ص 199.

92- بحارالانوار جلد16 صفحه 8.

93- بحارالانوار جلد 16 صفحه 8.

94- بیش از سودى که به سایر افراد مى داد با حضرت قرارداد بست ، سیره ابن هشام جلد1 صفحه 199.

95- سیره ابن هشام جلد1 صفحه 199.

96- اعیان الشیعه جلد6، صفحه 311 و 312، چاپ بیروت .

97- اعیان الشیعه جلد6، صفحه 311 و 312، چاپ بیروت .

98- اعیان الشیعه جلد6، صفحه 311 و 312، چاپ بیروت .

99- اعیان الشیعه جلد6، صفحه 312، چاپ بیروت .

100- اعیان الشیعه جلد6، صفحه 312، چاپ بیروت .

101- اعیان الشیعه جلد6، صفحه 312، چاپ بیروت .

102- الصحیح من السیرة جلد1 صفحه 120.

103- سفینة البحار (خدج).

104- تاریخ پیامبر اسلام ، دکتر آیتى صفحه 64. در «سفینة البحار» مهریه ، مبلغ دیگرى بیان شده است ، و در بیان دیگرى مى خوانیم که حضرت خدیجه (علیهاالسلام) درجلسه اى که براى گفتگو تشکیل شده بود فرمود: مهریه من از مال خودم پرداخت و به عهده خودم است .

105- سفینة البحار.

106- سفینة البحار.

107- «حجون » تقریباً در یک کیلومترى مسجدالحرام و امروز در قلب شهر مکه و قبرستان ابوطالب در همان محله است .

108- ابوطالب مظلوم تاریخ صفحه 1.

109- الصحیح من السیره جلد1 صفحه 125.

110- الصحیح من السیره جلد1 صفحه 125.

111- وسائل الشیعه جلد10 صفحه 232.

112- عمره داراى پنج عمل است .

113- بحارالانوار جلد19 صفحه 60.

114- کامل التواریخ چاپ بیروت ، جلد2 صفحه 106 به نقل از «نگرشى کوتاه به زندگى پیامبر اسلام ».

115- بحارالانوار جلد22 صفحه 325، و سفینة البحار جلد2 صفحه 68.

116- بحارالانوار جلد 22 صفحه 354، با اندکى تغییر.

117- بحارالانوار جلد19 صفحه 108.

118- الصحیح من السیره جلد 3 صفحه 20.

119- الصحیح من السیره حلد3 فصل ساختن مسجد.

120- بحارالانوار جلد 97 صفحه 139.

121- بحارالانوار جلد 97 صفحه 139 چاپ بیروت .

122- بحارالانوار جلد97 صفحه 141.

123- بحارالانوار جلد97 صفحه 141.

124- در سه حدیث کلمه (متعمدا و قاصدا) آمده که مرحوم مجلسى آن را زیارت عاشقانه و خالصانه معنا کرده است .

125- بحارالانوار جلد 97 صفحه 144.

126- بحارالانوار جلد 97 صفحه 144، تمام روایات زیارت رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) در کتاب شریف «تهذیب » جلد 6 صفحه 4آمده است .

127- روایات متعدد، ذیل آیات (میزان) وارد شده است که امامان معصوم (علیهم السلام) فرمودند: مراد از مزان در قیامت ما هستیم (تفسیر صافى).

128- شخصى مى گفت : که بر مزار پاک پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه وآله) جمعیت زیادى را مشاهده کردم با خود گفتم ، اى پیامبر عزیز(صلّى اللّه علیه وآله) آیا از این مردم راضى هستى ؟ در دستم قرآنى بود از رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) خواستم که قرآن را باز مى کنم ، چنانچه راضى یا ناراضى هستى با همان اولین آیه بالاى صفحه با من حرف بزن . همینکه قرآن را گشودم ، این آیه آمد که ترجمه اش در بالا ذکر شد: «وَ قالَ الرَّسُولُ یا ربَّ اِنَّ قَوْمى اتَّخَذُوا هذَا الْقُرآنَ مَهْجُوراً»، سوره فرقان آیه 30.

129- سوره نساء آیه 64.

130- وفاء الوفاء، نوشته پانصد سسال قبل ، درباره مدینه در دو جلد که هر جلد. حدود هفتصد صفحه است .

131- «یا اَیَّهَاالَّذینَ آمَنوا استْجیُبو اللّه وَ لِلرسُولِ اِذا دَعاکُمَ لِما یُحییکُمْ». «اى مؤ منان به کسى که شما را به زندگى و حیات واقعى و اسنانى دعوت مى کند، پاسخ مقبت دهید. چون او شما را به حیاة واقعى دعوت مى کند». سوره انفعال آى

132- واقعه را در کتاب «وفاء الوفاء» جلد2 صفحه 648 نقل کرده است .

133- الغدیر ج 5 صفحه 146.

134- الغدیر ج /5 ص /156 136 مرحوم علامه امینى (ره) در این جلد مفصلاً بحث فرموده است .

135- جناب آیة اللّه احمدى میانجى ، منابع این کتاب شریف بطورى که در پایان آورده است از 129 کتاب تفسیر و تاریخ و حدیث مى باشد.

136- سیره ابن هشام جلد 3 صفحه 306، و سنن ابن ماجه ، جلد1 صفحه 468.

137-«اذهَبُوا بِقَمیصى هذا فَالْقُوهُ عَلى وَجْهِ ابى یَاءتِ بَصیراً» سوره یوسف آیه 94

138- «اَغْناهُمُ اللّه وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلهِ»، سوره توبه آیه 74، خدا و رسول خدا (صلّى اللّه علیه وآله) آنان را بى نیاز نمود، «اتیهُمُ اللّه وَ رَسُولُهُ» ، سوره توبه آیه 59، خداوند و رسولش (صلّى اللّه علیه وآله) به آنان دادند.

139- کتاب «التبرک » ص / 151 از الوفاء والبیان و... الغدیر، جلد5 ص 148.

140- الغدیر جلد5 صفحه 148.

141- الغدیر جلد 5 صفحه 147.

142- بحارالانوار جلد44 صفحه 328.

143- بحارالانوار جلد46 صفحه 92، به نقل از التبرک .

144- سوره حجرات آیه 2

145- سوره نازعات آیه 5.

146- سوره ذاریات آیه 4.

147- سوره یس آیه 12.

148- سوره انفطار آیه 11.

149- سوره سجده آیه 11.

150- سوره نساء آیه 80.

151- صحیح مسلم جلد 3 صفحه 1691 یؤ تى بالصبیان فیبرک علیهم .

152- سنن ابى داود جلد 4 سفحه 328.

153- تبرک الصحابه .

154- تبرک الصحابه .

155- بحار، جلد 38. صفحه 134.

156- التبرک ، صفحه 61

157- صحیح مسلم جلد4 صفحه 43.

158- کتاب «التبرک » آیة اللّه احمدى میانجى بعد از نقل این 28 حدیث مى فرماید: چون مسلم و بخارى و ابى داود و نسائى این روایات را نقل کرده اند جائى براى وسوسه نیست .

159- مرآة الحرمین به نقل از کتاب ( قبل از حج بخوانید)

160- اصول کافى کتاب الحجة .

161- فضائل الخمسة جلد 3 صحفه 236 از صحیح بخارى فى الصلح .

162- فضائل الخمسة جلد 3 صفحه 240 از مسند امام حنبل جلد 4 صفحه 122.

163- فضائل الخمسة جلد 3 صفحه 249.

164- فضائل الخمسة جلد 3 صفحه 252.

165- فضائل الخمسة جلد 3 صفحه 248 از سنن بیهقى و مستدرک الصحیحین .

166- فضائل الخمسة جلد 3.

167- سنن ابن ماجه ، جلد 2 صفحه 1190.

168- صحیح ترمذى جلد 2 صفحه 376 بهد نقل ار فضائل الخمسة .

169- فضائل الخمسة جلد 3 صفحه 272 و صحیح بخارى جلد 1 صفحه 184.

170- فضائل الخمسة جلد 3 صفحه 306.

171- فضائل الخمسة جلد 3 صفحه 212.

172- وهّابى ها.

173- سنن ابن داود ج / 2 ، ص / 218 آخرین باب از ابواب حج

التاج ج / 2 ، ص / 189

174- روایاتى را نقل مى کنند که رسول خدا (صلّى اللّه علیه و آله) آن مسافرت را تنها براى سه مسجد اجازه داده است ، بر فرض صحیح باشد، مراد آن است که در میان مساجد دنیا براى سه مسجد مسافرت کنید، ولى غیراز مساجد، اهداف عالى دیگر از مدار حدیث خارج و روایات نظر به سایر سفرهاى علمى ، تجربى ، جهادى و غیره ندارد، مگر شش مرتبه آیه «سِیرُوا فِى اْلاَرْض » در قرآن نیامده است ؟

175- مالک ، رئیس مذهب مالکى .

176- وفاء الوفاء ج / 4 ، ص / 1376. اشاره به توبه حضرت آدم (علیه السلام ) است که خداوند را به مقام محمّد (صلّى اللّه علیه و آله) و اهل بیت (علیهم السلام) سوگند داد تا مورد عفو قرار گرفت . و در روایات طریق آشنایى آدم (علیه السلام) با نام محمّد (صلّى اللّه علیه و آله) و امامان معصوم (علیهم السلام) آمده است .

177- آئین وهابیت صفحه 75 نقل از خصائص الکبرى سیوطى .

178- سنن نسائى ، جلد2 ، جزء 4 صفحه 95، شرح جلال الدین سیوطى .

179- وفاء الوفاء جلد/3 ، صفحه /899.

180- صحیح بخارى ج /1 باب صلوة الاستسقاء ص / 128.

181- سوره مائده / 34.

182- «فَالّذینَ آمَنوا بِهِ و عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ و اتَّبعُوا النّورَ الَّذى اُنزِلَ مَعهُ اُولئِکَ هُم المُفْلِحُونَ»اعراف / 157.

«آنان که به پیامبر ایمان آورده ، او را گرامى داشته و یارى نموده اند و از نورى که (قرآن) بر او فرستاده شده پیروى کنند، رستگارند». در این آیه ایمان و نصرت و پیروى از نور، تنها مربوط به زمان حیات رسول اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) نیست ، پس جمله (عَزَّرُوهُ) هم که به معناى احترام است ، تنها مربوط به زمان حیات نیست ، احترام رسول اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) بعد از مرگ هم لازم است و در نزد همه مردم ، احترام ذریّه ، احترام خود شخص است .

183- آئین وهابیت صفحه 100 از شرح بخارى .

184- «ربّنا اَنزِل عَلَینا مائِدَةً مِنَ السَّماءِ تَکونُ لَنا عیدَاًِلاَوّلنا و آخرنا» «پروردگارا، بر ما غذاى آسمانى فرو فرست تا براى تمام مسیحیان تاریخ (گذشتگان و آیندگان) عید باشد». سوره مائده / 114.

185- سوره شعراء / 80.

186- سوره نحل / 69.

187- سوره یونس / 57.

188- سوره فتح / 4.

189- سوره توبه / 103.

190- «و اَوحَینا اِلى موسى اِذِاسْتَسْقیهُ اَنِ اضْرِبْ بِعَصَاکَ الْحَجَرَ». سوره اعراف /160

191- سوره بقره / 154 و سوره آل عمران / 169.

192- سوره اعراف / 7978.

193- تفسیر نمونه جلد 6 صفحه 241، اى طلحه تو در اسلام خدمات قابل ملاحظه اى داشتى حیف که ...

194- تفسیر نمونه جلد 6 صفحه 241.

195- سوره اعراف / 93.

196- سوره زخرف / 45.

197- نهج البلاغه صبحى صالح ، خطبه 235. این خطبه مفصل است و ما جملاتى از آن را آوردیم .

198- کشف الارتیاب از خلاصة الکلام . ما قبلاً از سیره ابن هشام جلد 4 صفحه 306 و سنن ابن ماجه جلد 1 صفحه 468 در همین جزوه نقل کردیم که ابوبکر بعد از فوت رسول اللّه (صلّى اللّه علیه و آله) صورت او را بوسید و ...

199- سوره فاطر / 22.

200- اگر دو نفر از دور و با اشاره به هم سلام کنند، یک درجه پیوند روحى پیدا مى کنند، ولى اگر در بدن و جسم این دو به هم نزدیک شده ، دست یکدیگر را بفشارند و یا یکدیگر را در بغل بگیرند، درجه علاقه و پیوند روحى آنان بیشتر مى شود، بنابراین ، نزدیک قبر شهید و اولیاى خدا رفتن ، علاوه بر درس عبرت گرفتن و تجلیل از مقام معنوى اولیاى خدا سبب آمادگى و پیوند قلبى بیشتر است .

201- سوره غافر / 78.

202- در سوره نمل از آیه 19 تا 40 این ماجرا مفصل آمده است .

203- در آیه آخر سوره رعد مى خوانیم : «وَ یَقُولُ الَّذِینَ کَفَروا لَسْتَ مُرسَلاً قُل کَفى بِاللّ ه شَهیداً بَیْنى وَ بَیْنَکم و مَن عِنْدَه عِلمُ الْکِتابِ» کفار مى گویند: تو رسول خدا نیستى بگو خدا و کسى که علم کتاب دارد شاهد است که من رسول خدا هستم .

توجه بفرمایید که جاى دقت است ، کسیکه اندکى علم کتاب مى داند آن همه قدرت دارد، پس کسى که تمام کتاب را مى داند، چقدر؟

204- سورع لیل / 12.

205- سوره روم / 47.

206- سوره توبه / 11.

207- سوره هود / 6.

208- در جلد یک سنن ابن ماجه صفحه 441 مى خوانیم : «اللّهم اِنّى اَسئَلک بِحقِّ السّائلین »، به حق سؤ ال کنندگان ، سوگند.

209- سوره حجر / 72

210- سنن نسائى جلد7 ص 74.

211- سوره حاقه آیات 28 و 29.

212- سوره حاقه آیات 28 و 29.

213- الغدیر جلد 7 صفحه 232.

214- بحار الانوار جلد 43 صفحه 30.

215- اعلامالورى صفحه 157.

216- هیهات من الذلة ... حجور طابت و طهرت .

217- ذخائر العقبى صفحه 47.

218- ذخائر العقبى صفحه 47.

219- مناقب خوارزمى به نقل از بانوى نمونه صفحه 104.

220- وفائالوفاء جلد 4 - 3 صفحه 907.

221- وفاء الوفاء جلد 3 صفحه 893 .

222- قبل از حج بخوانید، حجة الاسلام افتخارى .

223- سفینة البحار ( عثم).

224- سفینة البحار ( فطم).

225- بحارالانوار جلد 15 صفحه 342.

226- بحارالانوار جلد 15 صفحه 342.

227- بحار الانوار جلد 15 صفحه 344 در ادامه این ماجرا مى خوانیم : که سینه راست حلیمه شیر نداشت ، ولى حضرت که حاضر نشد از چپ بمکد، این بانو مجبور شد، سینه خشک را در دهان او بگذارد، ولى با اراده خداوند و لطفى که بر این نوزاد و بانو داشت ، سینه خشک ، پر از شیر شد، چرا چنین نباشد، مگر لب مقدس رسول اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) از عصاى موسى (علیه السلام) کمتر است که به گفته قرآن به سنگ زد آب جارى شد؟

228- قبل از حج بخوانید صفحه 173.

229- سفینة البحار (عباس بن عبدالمطلب).

230- انّما هذا رحمةً، این گریه عاطفى است نه اعتراض به خداوند،

بحار الانوار جلد 22 صفحه 151.

231- محاسن برقى صفحه 313.

232- کتاب قبل از حج را بخوانید.

233- سوره فاطر آیه 18.

234- منتهى الامال از استدلال و تلاوت آیه از عایشه نقل مى کند، صفحه 494.

235- ابوعامر پدر حنظله بود.

236- عبداللّه بن ابى سلول پدر عروس و رئیس منافقان مدینه بود.

237- اذ تصعدون و لا تلوون على احد والرسول یدعوکم فى اخریکم ،

سوره آل عمران آیه 153

238- پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) در برابر شعار اعل هبل ، اعل هبل ، فرمودند، بگویید: اللّه اعلى و اجلُّ و در برابر شعار دوم فرمودند، بگویید: اللّهُ مولینا و لا مولى لکم ، اللّهُ مولى نا و لا مولى لکم .

239- گرچه این بانو پیشتاز همه ایثارگران عالم است ، ولى در انقلاب اسلامى ایران ، شاهد زنانى بوده ایم که چهار فرزند خود را، یکى پس از دیگرى به جبهه فرستادند و از دل به امام (ره) دعا کردند. در تاریخ مى خوانیم که شتر به سوى مدینه نمى آمد، پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) به آن بانوى نمونه فرمود : شوهرت هنگام رفتن به میدان از خدا چه خواست ؟

آن بانو گفت : دعا کرد که به خانه برنگردد.

پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) فرمود : دعاى او مستجاب شده ، آن جنازه ها را به مدینه نبرید و در همان اُحد دفن نمایید.

240- جنگ با یهودیانى که پیمان خود را شکستند و این واقعه بعد از جنگ بدر بود، کامل ابن اثیر جلد 2 صفحه 137.

241- نورالثقلین ، جلد 3 صفحه 96 ذیل آیه 126 سوره نحل .

242- وَ اِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقبْتُمْ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیْرٌ لِلصّابِرینَ.

سوره نحل آیه 126.

243- منتهى الامال صفحه 461.

244- فروغ ابدیت ، جلد 1 صفحه 273 و صفحه 272.

245- فروغ ابدیت جلد 1 صفحه 506.

246- سفینة البحار، حمزه .

247- بحارالانوار، جلد 10، صفحه 442.

248- سفینة البحار (حمزه) جلد 1 صفحه 337.

249- سفینة البحار (هند).

250--- سفینة البحار ج 1 ص 338.

251- اعیان الشیعه جلد 6 صفحه 246.

252- اعیان الشیعه جلد 6 صفحه 246.

253- تنقیح المقال مامقانى جلد 1 صفحه 375.

254- سیره ابن هشام جلد 3 صفحه 104.

255- سیره ابن هشام جلد 3 صفحه 105.

256- سیره ابن هشام جلد 3 صفحه 105.

257- الغدیر جلد 5 صفحه 163.

258- تاجر زاده اى که در رفاه کامل بود، ولى به عشق اسلام ، همه را رها کرد و برخلاف فشار والدین ، به سراغ اسلام آمد. پیامبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) همین که قیافه آن اشراف زاده را با لباسهاى کهنه دید، فرمود: به کسى که خدا قلب او را نورانى کرده است ، نظر کنید. (سفینة البحار «صعب »

259- در سفینة البحار مى خوانیم که عمرو بن قیس ، در همان احد اسلام آورد حتى یک رکعت نماز نخواند، ولى به خاطر اسلام و شرکت فورى در جبهه و شهادت فورى در احد به بهشت رفت .

260- سوره آل عمران آیه 152.

261- سوره آل عمران آیه 152.

262- سوره آل عمران آیه 152.

263- سوره آل عمران آیه 121 وَ اِذْ غَدَوْتَ مِنْ اَهْلِکَ.

264- سوره آل عمران آیه 125.

265- اقتباس از کتاب گنجینه هاى ویران .

266- وسائل جلد 12 صفحه 214.

267- سفینة البحار (حج).

268- اذا احلّ الرّجل مِن اِحرامِهِ و قَضى نَسکُهُ فَلیَشْتَرِ وَلیَبعْ فى الْمَوسِم .

تفسیر صافى ج / 2 ص / 177.

269- اقلل النّفقةَ فى الحجِّ تَنشطْ للحجِّ و لا تکثُرِ النّفقةَ فى الحجِّ فَتَملّ الحجَّ. الحیاة جلد 1 صفحه 246.

270- التبرک صفحه 311.

271- وسائل جلد 12 صفحه 214.

272- لوْ اُهدىَ الىَّ کراعٌ لَقَبِلتُ. بحار جلد 77 صفحه 54.

273- وسائل جلد 12 صفحه 335

274- وسائل جلد 11 صفحه 424 : اِنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ فَوَّضَ اِلَى الْمُؤْمِنِ اُمُورَهُ کُلَّها وَلَمْ یُفَوَّضْ اِلَیْهِ اَنْ یُذِلَّ نَفْسَهُ. خداوند امور مؤ من را بر او واگذار کرده لیکن اجازه ذلیل کردن خودش را به او واگذار نفرموده است .

275- وسائل جلد 11 صفحه 311.

276- وسائل جلد 11 صفحه 376.

277- وسائل الشیعه جلد 11 صفحه 541، حدیث مفصل است که ما خلاصه اى از ترجمه آن را نقل کردیم .

278- دعاى مکارم الاخلاق .

279- وسائل الشیعه جلد 8 صفحه 559.

280- مجمع البحرین (ولم) جلد 6.

281- وسائل جلد 14 صفحه 65. «قال رسول اللّه (صلّى اللّه علیه و آله) لا ولیمة الا فى خمسٍ فى عُرسٍ (عروسى) اوْ خُرسٍ (تولد فرزند) اوْ عِذارٍ (ختنه) اَوْ وِکارٍ (خرید یا اتمام ساختمان منزل) اَوْ رِکازٍ (اطعام بعد از حج که بخاطر زیادى ثواب به منزله غنیمت است). مجمع البحرین .

282- بحار جلد 16 صفحه 14 به نقل از بانوى نمونه .

283- سائل جلد 14 صفحه 65.

فهرست مطالب

عمره ۳

هماهنگى با مسافران ۶

مخارج سفر ۸

حركت مى كنيم ۱۱

از بركات اين سفر زنده كردن آثار رسول خداست ۱۴

مكه ، خانه امن است ۱۸

قصد قربت ۲۳

حرم و مكه ۲۷

طواف ۳۳

نماز طواف ۳۶

سعى صفا و مروه ۳۹

نحوه برخورد ۴۲

خديجه (عليها السلام) ۴۷

پيمان خديجه ۵۰

به سوى مدينه ۵۲

زيارت پيامبر اكرم (صلّى اللّه عليه وآله) ۵۸

فكر و تاءمّل در كنار مسجد ۶۴

زيارت حضرت زهرا (سلام اللّه عليها) ۶۶

قبور بزرگان ديگر ۶۸

حضرت حمزه سيدالشهدا ۷۳

يك درس مهم ۷۵

وليمه ۷۷

زيارت حضرت فاطمه زهراء (سَلامُ اللّهِ عَلَيها) ۸۰

زيارت فاطمه بنت اسد ۸۵