تذکراین کتاب توسط مؤسسه فرهنگی - اسلامی شبکة الامامین الحسنین عليهماالسلام بصورت الکترونیکی برای مخاطبین گرامی منتشر شده است.
لازم به ذکر است تصحیح اشتباهات تایپی احتمالی، روی این کتاب انجام گردیده است.
.
.بانک احادیث اهل بیت عليهالسلام .
(علم و دانش)
واحد تحقیقات .رایانه ای قائمیه اصفهان.
.
علم و دانش
حدیث. - ۱
رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم :
آفَةُ العِلمِ النِّسیانُ ؛
آفت دانش ، فراموشی است
الخصال ، ص ۴۱۶
حدیث - ۲
قال الامام الهادی عليهالسلام : العُجْبُ صَارِفٌ عَنْ طَلَبِ الْعِلْمِ، داعٍ إِلَی الغمطِ.
امام هادی عليهالسلام فرمود: خودپسندی، (آدمی را) از طلب علم باز می دارد و به تحقیر دیگران فرا می خواند.
«بحار الانوار، ج ۷۲، ص ۱۹۹»
حدیث - ۳
عَنْ أبِی عَبْدِاللهِ عليهالسلام : طَلبَةُ الْعِلْمِ ثَلاثَة فَاعْرِفْهُمْ بِأعْیانِهِمْ وَصِفاتِهِمْ: صِنْفٌ یَطْلُبُهُ لِلْجَدَلِ وَالْمِراءِ، وَ صِنْفٌ یَطْلُبهُ لِلإسْتِطالَةِ و الخَتلِ وَصِنْفٌ یَطْلَبُهُ لِلْفِقْهِ وَالْعَقْلِ فَصاحِبُ الْجَدَلِ وَالْمِراءِ .
امام صادق عليهالسلام فرمودند: جویندگان علم بر سه دسته اند پس آنان را با هویت واقعی شان بشناس: دسته ای از آنها دانش را به جهت جدل و مراء فرا می گیرند و دسته ای آن را جهت تفاخر و بزرگ نمائی می آموزند و دسته ای نیز آن را جهت فهمیدن و تعقل یاد می گیرند. پس اهل جدل و مراء آدم مردم آزار است، او در هنگام مناظره مانع از گفتار دیگران می شود و در میدان سخن مجالی برای دیگران قائل نیست و در عین حال خود را حلیم پارسا می نمایاند و حال آنکه باطن وی از خشوع و ورع تهی است و سرانجام خداوند نیز دماغ وی را به خاک می مالد.
«معالم الاصول و ملاذ المجتهدین، ص ۱۵»
حدیث - ۴
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : أقرَبُ النّاسِ مِن دَرجَةِ النُّبوَّةِ أهلُ الجِهادِ و أهلُ العِلمِ.
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: نزدیک ترین مردم به مقام نبوّت، اهل جهاد و دانش اند.
«کنزالعمّال، ح ۱۰۶۴۷»
حدیث - ۵
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : مَنْ اَرادَ أَنْ یَنْظُرَ اِلی آدمَ فِی عِلمهِ، و اِلی نوُحِ فی حِکمَتِهِ وَ اِلیَ اِبراهیمَ فی حِلمِهِ فَلْیَنْظُر اِلیَ عَلیِّ بنِ اَبیِ طالِب.
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: کسی که میخواهد علم و معرفت آدم ابوالبشر و حکمت نوح و حلم ابراهیم را ببیند، پس باید به سوی علی بن ابی طالب نگاه کند.
«بحار الانوار، ج ۳۹، ص ۳۵»
حدیث - ۶
قال امیرالمؤمنین عليهالسلام : عَلَّمَنی اَلفَ بابٍ یَفْتَحُ مِنْ کُلِّ بابٍ اَلفُ بابٍ.
امیرالمؤمنین عليهالسلام فرمودند: پیامبر صلىاللهعليهوآلهوسلم هزار درِ علم و دانش را به من آموخت که از هر در آن هزار در دیگر گشوده می شود.
بحار الانوار، ج ۳۸، ص ۳۳۱
حدیث - ۷
قالَ الامامُ الرّضا عليهالسلام : لم یَزَلِ اللهُ عالِماً بِالأشیاءِ قَبْلَ اَنْ یَخْلُقَ الأشیاءَ .
امام رضا عليهالسلام فرمودند: علم خداوند در ازل و پیش از خلقت اشیاء، مثل علم او به اشیاء بعد از خلقت آنها بوده است.
«توحید صدوق، ص ۱۴۵»
حدیث - ۸
قالَ الامامُ الصادق عليهالسلام : اِنَّ اللهَ عِلُمٌ لا جَهَلَ فیه، حیاةٌ لامَوتَ فِیه، نورٌ لا ظُلمةَ فیه.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: خداوند (را) علمی است که هیچ جهلی در او نیست، حیاتی است که هیچ موتی در او نیست، نوری است که هیچ جنبه ظلمانی ندارد.
«توحید صدوق، ص ۱۳»
حدیث - ۹
قالَ الامامُ الصادق عليهالسلام : فانّه لَیَس لِعِلْمِهِ مُنتهی.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: همانا برای علم خداوند پایانی نیست.
«توحید صدوق، ص ۱۳۴»
حدیث - ۱۰
قالَ امیرُ المؤمنین عليهالسلام : خَرَقَ عِلْمُه باطِنُ غَیْبُ الستراتِ و اَحاطَه بغُموضِ عقاید السّریراتِ.
امیر مؤمنان عليهالسلام فرمودند: علم خداوند ژرفای پرده های غیب را شکافته است و به افکار و عقاید پنهان احاطه دارد.
«نهج البلاغه، خطبه ۱۰۸»
حدیث - ۱۱
عَنْ أمِیرِ الْمُؤمِنِینَ عليهالسلام قالَ: وَ قَدْ جَعَلَ اللهُ لِلْعِلْمِ أهْلاً وَ فَرَضَ عَلی الْعِبادِ طاعَتَهُمْ بِقَوْلِهِ: «و آتُوا الْبُیُوتَ مِنْ أبْوابِها» وَ الْبُیُوتُ هِی بُیُوت العلْمِ الَّذی إسْتَوْدَعَتْهُ الأنبِیاءُ وَ أبْوابِها أوْصیاؤُهُمْ.
امیر المؤمنین عليهالسلام فرمودند: خداوند برای «علم» جایگاهی مناسب مقرر داشته است و بر بندگانش اطاعت از آن را واجب گردانده و فرموده: از درب خانه داخل شوید و منظور از بیوت خانه های علم است که به انبیاء داده شده و أبواب آن اوصیاء آن ها هستند.
«نور الثقلین، ج ۱، ص ۱۷۷»
حدیث - ۱۲
قالَ رَسُولُ اللهِ صلىاللهعليهوآلهوسلم : عَلِیُّ بْنُ أبِی طالِبٍ أقْدَمُ اُمَّتِی سِلْماً وَ أکثَرُهُمْ عِلْماً وَ أَصَحُّهُمْ دِیناً وَ أفْضَلُهُمْ یَقِیناً و أحْلَمُهُمْ حِلْماً وَ أسْمَحُهُمْ کفّاً وَ هُوَ الْاِمامُ وَ الْخَلِیفَةُ بَعْدِی.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: علی بن ابی طالب پیشگام امت من در گرویدن به اسلام است و علم و دانش او از همه بیشتر و دین او از همه کاملتر و یقین او از همه برتر و حلم او از همه بیشتر و دست او از همه بخشنده تر است و او امام و خلیفه پس از من است.
«أمالی صدوق، ص ۸»
حدیث - ۱۳
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
لا سَهَرَ إلاّ فی ثلاثٍ :مُتَهَجِّدٍ بالقرآنِ ، وفی طَلَبِ العِلمِ ، أو عَروسٍ تُهدی إلی زَوجِها
شب زندهداری جز برای سه چیز روا نیست: تلاوت قرآن ، تحصیل دانش و یا فرستادن عروس به خانه شوهرش
بحار الأنوار : ۷۶ / ۱۷۸ / ۳ منتخب میزان الحکمة : ۲۸۴
حدیث - ۱۴
امام علی عليهالسلام :
مُرُوا أولادَکُم بطَلَبِ العِلم ؛
فرزندان خود را به آموختن دانش وادارید
کنزالعمّال : ۴۵۹۵۳ منتخب میزان الحکمة : ۶۱۶
حدیث - ۱۵
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اکتُبُوا العِلمَ قبلَ ذَهابِ العُلَماءِ ، وإنّما ذَهابُ العِلمِ بِمَوتِ العُلَماءِ ؛
دانـش را ، پـیش از درگـذشت دانشمندان ، بنویسید ؛ زیرا با مرگ دانشمندان ، دانش (آنان) نیز میرود
کنز العمّال : ۲۸۷۳۳ منتخب میزان الحکمة : ۴۸۲
حدیث - ۱۶
الإمامُ الباقرُ عليهالسلام
لسَلَمَةَ بنِ کُهَیلٍ والحَکَمِ بنِ عُتَیبَةَ: شَرِّقا وغَرِّبا لَن تَجِدا عِلما صَحیحا إلاّ شَیئا یَخرُجُ مِن عِندِنا أهلَ البَیتِ ؛
امام باقر عليهالسلام خطاب به سلمة بن کهیل و حکم بن عتیبه.. فرمودند: اگر به شرق و غرب بروید ، هرگز دانش درستی را نخواهید یافت ، مگر همان چیزی که از ما خاندان صادر شود
بحار الأنوار : ۲ / ۹۲ / ۲۰
حدیث - ۱۷
امام علی عليهالسلام :
أعلَمُ النّاسِالمُستَهتَرُ بِالعِلم ؛
داناترین مردم ، کسی است که آزمند دانش باشد
غرر الحکم : ۳۰۷۹ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۶
حدیث - ۱۸
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
أعلَمُ النّاسِ مَن جَمَعَ عِلمَ النّاسِ إلی عِلمِهِ ؛
داناترین مردم ، کسی است که دانش مردم را با دانش خود جمع کند
أمالی الصدوق : ۲۷ /۴ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۶
حدیث - ۱۹
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
لَو خِفتُمُ اللّهَ حَقَّ خِیفَتِهِ لَعُلِّمتُمُ العِلمَ الّذی لا جَهلَ مَعَهُ ؛
اگـر از خـدا ، چنان کـه سـزد ، میترسیدید علمی به شما آموخته میشد که جهل و نادانی با آن همراه نبود
کنزالعمّال : ۵۸۸۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۶
حدیث - ۲۰
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
عِلمُ الباطِنِ سِرٌّ مِن أسرارِ اللّه عز و جل ، وحُکمٌ مِن حُکمِ اللّه ، یَقذِفُه فی قُلوبِ مَن شاءَ مِن عِبادِهِ ؛
علم باطنی ، رازی از رازهای خداوند عز و جل و حکمتی از حکمتهای خداست و آن را در دل هر کس از بندگانش که خواهد ، میافکند
کنزالعمّال : ۲۸۸۲۰ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۶
حدیث - ۲۱
امام صادق عليهالسلام :
لَیتَ السِّیاطَ عَلی رُؤوسِ أصحابی حَتّی یَتَفَقَّهوا فی الحَلالِ والحَرا م؛
کاش بالای سر اصحابم تازیانه بود تا در احکام حلال و حرام فقیه شوند
المحاسن : ۱ / ۳۵۸ / ۷۶۵ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۲۲
امام باقر عليهالسلام :
اِعلَمْ أ نَّهُ لا عِلمَ کطَلَبِ السَّلامَةِ ، ولا سَلامَةَ کسَلامَةِ القَلبِ ؛
بدان که هیچ دانشی چون طلب سلامتی نیست و هیچ سلامتیی مانند سلامت دل نمیباشد
تحف العقول : ۲۸۶ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۲۳
امام علی عليهالسلام :
خَیرُ العُلومِ ما أصلَحَکَ؛
بهترین دانشها، دانشی است که تو را اصلاح کند.
غرر الحکم : ۴۹۶۲ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۲۴
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
خَیرُ العِلمِ ما نَفَعَ؛
بهترین دانش آن است که سودمند باشد
أمالیالصدوق : ۳۹۴ / ۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۲۵
امام کاظم عليهالسلام :
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم وارد مسجد شد ، دید عدّهای گرد مردی جمع شدهاند، فرمودند: چه خبر است؟ عرض شد : علاّمه است فرمودند: علاّمه یعنی چه؟ عرض کردند: او داناترین مردم است به نسل و نسبهای اعراب و جنگهای ایشان و به روزگار جاهلیّت و اشعار و زبان عربی .پیامبر صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: اینها دانشی است که اگر کسی نداند، به او زیانی نرساند و اگر کسی بداند ، او را سودی نبخشد
أمالی الصدوق : ۲۲۰/۱۳ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۲۶
امام علی عليهالسلام :
وَاعلَم أ نَّهُ لا خَیرَ فی عِلمٍ لا یَنفَعُ ، ولا یُنتَفَعُ بِعِلمٍ لا یَحُقُّ تَعَلُّمُهُ
بـدان کـه در دانـش ناسودمند خیری نیست و آموختن دانشی که سزاوار آموختن نیست ، سودی ندهد
نهج البلاغة : الکتاب ۳۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۲۷
امام علی عليهالسلام :
العُلومُ أربَعَةٌ : الفِقهُ لِلأدیانِ ، والطِّبُّ لِلأبدانِ ، والنَّحوُ لِلّسانِ ، والنُّجومُ لِمَعرِفَةِ الأزمانِ ؛
دانشها چهار گونهاند: دانش فقه برای شناخت ادیان ، دانش پزشکی برای سلامتی بدنها ، دانش نحو برای تصحیح گویشها و دانش ستاره شناسی برای شناخت اوقات
بحار الأنوار : ۱ / ۲۱۸ / ۴۲ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۲۸
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
العِلمُ عِلمانِ : عِلمُ الأدیانِ ، وعِلمُ الأبدانِ؛
دانش بر دو قسم است : شناخت ادیان و شناخت کالبدها
بحار الأنوار : ۱ / ۲۲۰ / ۵۲ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۲۹
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
إنّما العِلمُ ثَلاثَةٌ : آیَةٌ مُحکَمَةٌ أو فَریضَةٌ عادِلَةٌ ، أو سُنَّةٌ قائمَةٌ ، وما خَلاهُنَّ فهُوَ فَضلٌ ؛
علم سه تاست : آیهای روشن و نسخ ناشده ، یا فریضهای میانه ، یا سنّتی پا برجای و ماسوای اینها فضیلتی غیر ضرور است
الکافی : ۱ / ۳۲ / ۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۳۰
لا یَستَوی عِندَ اللّه فی العُقوبهِ الّذینَ یَعلَمونَ والّذینَ لا یَعلَمونَ ، نَفَعَنا اللّه وإیّاکُم بِما عَلِمنا ، وجَعَلَهُ لِوَجهِهِ خالِصا ، إنَّهُ سَمیعٌ مُجیبٌ؛
کیفر کسانی که میدانند و کسانی که نمیدانند، نزد خداوند یکسان نیست خداوند ما و شما را از علمی که داریم بهرهمند سازد و آن را برای خود خالص گرداند، همانا او شنوا و پذیرنده (دعا) است
الإرشاد : ۱ / ۲۳۰ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۳۱
امام علی عليهالسلام :
اعقِلوا الخَبَرَ إذا سَمِعتُموهُ عَقلَ رِعایَةٍ لا عَقلَ رِوایَةٍ؛ فإنَّ رُواةَ العِلمِ کَثیرٌ ورُعاتَهُ قَلیلٌ؛
هر گاه خبری را شنیدید ، در اندیشه به کار بستن آن باشید ، نه به فکر نقل کردنش ؛ زیرا بازگو کنندگان دانش بسیارند و به کار برندگان آن اندک
نهج البلاغة : الحکمة ۹۸ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۳۲
امام علی عليهالسلام :
العِلمُ بِلا عَمَلٍ وَبالٌ ،العَمَلُ بِلا عِلمٍ ضَلالٌ؛
علمِ بدون عمل وزر و وبال است؛ وعملِ بدون علم گمراهی است.
غرر الحکم : ۱۵۸۷ ، ۱۵۸۸ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۳۳
امام علی عليهالسلام :
الدّنیا کُلُّها جَهلٌ إلاّ مَواضِعَ العِلمِ ، والعِلمُ کُلُّه حُجَّةٌ إلاّ ما عُمِلَ بهِ ؛
دنـیا هـمهاش نـادانی است، مگر آن جاها که علم باشد و علم همهاش حجّت (بردارندهاش) است ، مگر علمی که به آن عمل شود
بحار الأنوار : ۲ / ۲۹ / ۹ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۳۴
إامام علی عليهالسلام :
نَّما زَهَّد النّاسَ فی طَلَبِ العِلمِ کَثرَهُما یَرَونَ مِن قِلَّةِ مَن عَمِلَ بِما عَلِم ؛
آنچه مردم را به تحصیل دانش بیرغبت کرده ، این است که میبینند کمتر عالمی است که به علمش عمل کند
غرر الحکم : ۳۸۹۵ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۳۵
امام صادق عليهالسلام :
لَیسَ العِلمُ بالتَّعلُّمِ ، إنّما هُو نُورٌ یَقَعُ فی قَلبِ مَن یُریدُ اللّهُ تبارکَ وتعالی أن یَهدِیَهُ ؛
علم بــه آموختن نیست، بلکه در حقیقت نوری است که در دل هر کس که خداوند تبارک و تعالی خواهان هدایتش باشد ، میافتد
بحار الأنوار : ۱ / ۲۲۵ / ۱۷ منتخب میزان الحکمة : ۵۷۲
حدیث - ۳۶
امام صادق عليهالسلام :
عَلَی العالِمِ إذا عَلَّمَأن لا یَعنُفَ ، وإذا عُلِّمَ أن لا یَأنَفَ ؛
بر دانشمند است که هرگاه آموزش دهد ، درشتی و خشونت نکند و هرگاه کسی بخواهد به او علم آموزد ، ننگش نیاید
تنبیه الخواطر : ۱ / ۸۵ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۳۷
امام علی عليهالسلام :
العِلمُ مَقرونٌ بِالعَمَلِ ، فمَن عَلِمَ عَمِلَ ، والعِلمُ یَهتِفُ بِالعَمَلِ ، فإن أجابَهُ وإلاّ ارتَحَلَ عَنهُ ؛
علم و عمل به هم پیوستهاند بنابراین ، هر که بداند ، عمل کند و هر که عمل کند ، بداند علم ، عمل را صدا میزند ، اگر پاسخش داد میماند وگرنه میرود
نهج البلاغة : الحکمة ۳۶۶ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۳۸
امام علی عليهالسلام :
ثَمَرَةُ العِلمِ العَمَلُ بهِ ؛
میوه دانش ، به کار بستن آن است
غرر الحکم : ۴۶۲۴ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۳۹
امام علی عليهالسلام :
ثَمَرَةُ العِلمِ العِبادَةُ؛
میوه دانش ، پرستش است
غرر الحکم : ۴۶۰۰ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۴۰
امام علی عليهالسلام :
ثَمَرَةُ العِلمِ إخلاصُ العَمَلِ ؛
میوه دانش ، خالص گردانیدن عمل (برای خدا) است
غرر الحکم : ۴۶۴۲ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۴۱
امام علی عليهالسلام :
مَن أکثَرَ الفِکرَ فیما تَعَلَّمَ أتقَنَ عِلمَهُ ، وفَهِمَ ما لَم یَکُن یَفهَم ؛
هرکه در آموختههایش زیاد بیندیشد ، دانش خود را استوار گرداند و آنچه را نمیفهمیده است بفهمد
غرر الحکم : ۸۹۱۷ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۴۲
امام کاظم عليهالسلام :
لا عِلمَ إلاّ مِن عالِمٍ رَبّانِیٍّ ، ومَعرِفَهُ العالِمِ بِالعَقلِ ؛
علم، جز از عالـم ربّانی به دست نیاید (یا آن را جز از عالم ربّانی نباید فرا گرفت) و شناخت چنین عالمی به خرد است
مستدرک الوسائل : ۱۱ / ۲۵۸ / ۱۲۹۲۶ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۴۳
امام علی عليهالسلام :
ما أخَذَ اللّه عَلی أهلِالجَهلِ أن یَتَعَلَّموا حَتّی أخَذَ عَلی أهلِ العِلمِ أن یُعَلِّموا ؛
خـداوند، از جـاهـلان بـرای آموختن تعهّد نگرفت ، مگر این که پیش از آن ، دانایان را به آموزش دادن آن متعهّد و موظّف ساخت
نهج البلاغة : الحکمة ۴۷۸ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۴۴
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
أیُّما رَجُلٍ آتاهُ اللّهُ عِلما فکَتَمَهُ وهُوَ یَعلَمُهُ ، لَقِیَ اللّهَ عز و جل یَومَ القِیامَةِ مُلجَما بِلِجامٍ مِن نارٍ؛
هر مردی که خداوند به او دانشی دهد و او آن را ، با این که میداند ، مخفی نگه دارد ، در روز قیامت در حالی که افساری از آتش بر او زده شده است خداوند عز و جل را دیدار کند
أمالی الطوسیّ : ۳۷۷ / ۸۰۸ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۴۵
امام باقر عليهالسلام :
مُعَلِّمُ الخَیرِ یَستَغفِرُ لَهُ دَوابُّ الأرضِ ، وحِیتانُ البُحورِ ، وکُلُّ صَغیرَةٍ وکَبیرَةٍ فی أرضِ اللّه وسَمائهِ ؛
جنبندگان زمین و ماهیان دریاها و هر موجود ریز و درشتی در زمین و آسمان خدا ، برای آموزگار خوبیها آمرزش میطلبند
ثواب الأعمال : ۱۵۹ / ۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۴۶
امام باقر عليهالسلام :
مَن عَلَّمَ بابَ هُدیً فلَهُ مِثلُ أجرِ مَن عَمِلَ بهِ ، ولا یُنقَصُ اُولئکَ مِن اُجورِهِم شَیئا؛
هر که یک باب هدایت را آموزش دهد ، برای او همانند پاداش کسی باشد که به آن عمل کند و از پاداش عمل کنندگانِ به آن نیز چیزی کاسته نمیشود
تحف العقول : ۲۹۷ منتخب میزان الحکمة :
حدیث - ۴۷
امام باقر عليهالسلام :
تَذاکُرُ العِلمِ ساعَةً خَیرٌ مِن قِیامِ لَیلَةٍ ؛
یـک سـاعت مـذاکره علمی ، بهتر از یک شب عبادت است
الاختصاص : ۲۴۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۴۸
امام باقر عليهالسلام :
إنَّ قَلبا لَیسَ فیهِ شَیءٌ مِنَ العِلمِ کالبَیتِ الخَرابِ الَّذی لا عامِرَ لَهُ ؛
دلی که در آن چیزی از دانش نباشد، مانند خانه ویرانهای است که آباد کنندهای ندارد
أمالیالطوسیّ :۵۴۳/۱۱۶۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۴۹
الامام علی عليهالسلام
لِکُمَیلٍ لَمّا أخَذَ بِیَدِهِ وأخرَجَهُ إلَی الجَبّانِ فلَمّا أصحَرَتَنَفَّسَ الصُّعَداءَ وقالَ: یا کُمَیلُ ، العِلمُ خَیرٌ مِنَ المالِ ، العِلمُ یَحرُسُکَ وأنتَ تَحرُسُ المالَ ، والمالُ تَنقُصُهُ النَّفَقَةُ ، والعِلمُ یَزکو عَلَی الإنفاقِ ، وصَنیعُ المالِ یَزولُ بِزَوالِهِ
امام علی عليهالسلام دست کمیل بن زیاد راگرفت و او را به سوی گورستان برد و چون به صحرا رسید ، آهی از نهاد برکشید و به او فرمودند : ای کمیل ! دانش بهتر از دارایی است ؛ زیرا دانش از تو نگهبانی میکند امّا از دارایی تو باید نگهبانی کنی ، دارایی با خرج کردن کم میشود ، امّا دانش با انفاق زیاد میگردد و دست پرورده مال و ثروت با از بین رفتن آن از بین میرود (احترام و موقعیت اجتماعی خود را از دست میدهد)
نهج البلاغة : الحکمة ۱۴۷. الجبّان والجبّانه : الصّحراء ، وتُسمّی بهما المقابر ( النهایه : ۱/۲۳۶)
حدیث - ۵۰
امام علی عليهالسلام :
إذا أرذَلَ اللّه عَبدا حَظَرَ علَیهِ العِلم؛
هر گاه خداوند (بخواهد) بندهای را پست گرداند، او را از علم بیبهره سازد
نهج البلاغة : الحکمة ۲۸۸ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۵۱
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
طَلَبُ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسلِمٍ بهِ یُطاعُ الرَّبُّ ویُعبَدُ ، وبهِ تُوصَلُ الأرحامُ ، ویُعرَفُ الحَلالُ مِنَ الحَرامِ ، العِلمُ إمامُ العَمَلِ والعَمَلُ تابِعُهُ ، یُلهَمُ بهِ السُعَداءُ ، ویُحرَمُهُ الأشقِیاءُ؛
تحصیل دانش بر هر مسلمانی واجب است با دانش است که پروردگار فرمانبری و پرستش میشود و با دانش است که پیوندهای خویشاوندی برقرار میماند و حلال از حرام باز شناخته میشود دانش پیشوای عمل است و عمل پیرو آن میباشد ، به نیکبختان دانش الهام میشود و شوربختان از آن محروم میشوند
أمالی الطوسیّ : ۴۸۸ / ۱۰۶۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۵۲
امام علی عليهالسلام :
یا مؤمنُ ، إنّ هذا العِلْمَ والأدبَ ثَمَنُنفسِکَ ، فاجتَهِدْ فی تَعلُّمِهِما ، فما یَزیدُ مِن عِلمِکَ وأدبِکَ یَزیدُ فی ثَمَنِکَ وقَدْرِکَ ؛
ای مؤمن ! این دانش و ادب جان بهای توست ، پس در فراگرفتن آن دو کوشا باش که هر چه بر دانش و ادبت افزوده شود ، قدر و ارزشت فزونی گیرد
مشکاة الأنوار : ۱۳۵ منتخب میزان الحکمة : ۱۴
حدیث - ۵۳
امیر المؤمنین علیٌّ عليهالسلام :
لِسائلٍ سَألَهُ عن مُعضِلَةٍ: سَلْ تَفَقُّها ، ولا تَسْأل تَعَنُّتا ؛ فإنّ الجاهِلَ المُتَعَلِّمَ شَبیهٌ بالعالِمِ ، وإنَّ العالِمَ المُتَعَسِّفَ (المُتَعَنِّفَ) شَبیهٌ بالجاهِلِ المُتَعَنِّتِ
امام علی عليهالسلام در پاسخ به مردی که از آن حضرت سؤالی مشکل آفرین پرسیدفرمودند: به قصد یاد گرفتن بپرس ، نه برای آزردن و خطا گرفتن ؛ زیرا جاهلی که درصدد آموختن باشد همانند عالم است و عالمی که در بیراهه قدم نهد همچون جاهلی است که به قصد خطا گرفتن میپرسد
نهج البلاغة : الحکمة۳۲۰ منتخب میزان الحکمة : ۲۶۰
حدیث - ۵۴
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
السُّؤالُ نِصفُ العِلم
پرسش نیمی از دانش است
کنزالعمّال : ۲۹۲۶۰
حدیث - ۵۵
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
العِلمُ خَزائنُ ومَفاتِیحُهُ السُّؤالُ ، فَاسألُوا رَحِمَکُمُ اللّهُ فإنّهُ یُؤجَرُ أربَعةٌ : السائلُ ، والمُتَکلِّمُ ، والمُستَمِعُ ، والُمحِبُّ لَهُم؛
دانش گنجینههایی اسـت و کـلـیدهای آن پرسش است ؛ پس ، خدایتان رحمت کند ، بپرسید ، که با این کار چهار نفر اجر مییابند : پرسشگر ، پاسخگو ، شنونده و دوستدار آنان
تحف العقول : ۴۱ منتخب میزان الحکمة : ۲۶۰
حدیث - ۵۶
امام علی عليهالسلام :
غایَةُ الفَضائلِ العِلم؛
اوج فضیلتها دانش است
غرر الحکم : ۶۳۷۹
حدیث - ۵۷
امام علی عليهالسلام :
إنَّ العِلمَ حَیاةُ القُلوبِ ، ونورُ الأبصارِ مِنَ العَمی ، وقُوَّةُ الأبدانِ مِنَ الضَّعفِ؛
همانا دانش، (مایه) زندگی دلهاست و روشن کننده دیدگان کور و نیرو بخش بدنهای ناتوان
أمالی الصدوق : ۴۹۳ / ۱ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۵۸
امام علی عليهالسلام :
العِلمُ حَیاةٌ ؛
دانش ، زندگی است
غرر الحکم : ۱۸۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۵۹
امام علی عليهالسلام :
کَفی بِالعِلمِ شَرَفا أن یَدَّعِیَهُ مَن لا یُحسِنُهُ ، ویَفرَحَ بهِ إذا نُسِبَ إلَیهِ ، وکَفی بِالجَهلِ ذَمّا یَبرَأُ مِنهُ مَن هُوَ فیهِ ؛
در ارجمندی دانش ، همین بس که کسی هم که آن را نیکو نمیداند دم از داشتن آن میزند و هر گاه نسبت علم و دانایی به او دادهشود ، خوشحالمیگردد ودر نکوهندگی نادانی ، همین بس که ، حتّی آدم نادان و بیبهره از دانش از آن بیزاری میجوید
منیه المرید : ۱۱۰ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۶۰
العِلمُ ضالَّةُ المُؤمِنِ ؛
دانش ، گمشده مؤمن است
عیون أخبار الرِّضا عليهالسلام : ۲ / ۶۶ / ۲۹۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۶۱
امام علی عليهالسلام :
لا شَرَفَ کَالعِلم؛
هیچ شرافتی ، چون دانش نیست
نهج البلاغة : الحکمة ۱۱۳ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۶۲
امام علی عليهالسلام :
العِلمُ أشرَفُ الأحسابِ؛
دانش ، شریفترین شرافت خانوادگی است
کنز الفوائد للکراجکیّ : ۱ / ۳۱۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۶۳
امام علی عليهالسلام :
العِلمُ نِعمَ دَلیلٌ؛
دانش ، چه نیکو راهنمایی است
غرر الحکم : ۸۳۷ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۶۴
امام علی عليهالسلام :
العِلمُ مِصباحُ العَقلِ ؛
دانش ، چراغ خرد است
غرر الحکم : ۵۳۶ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۶۵
امام علی عليهالسلام :
رَأسُ الفَضائلِ العِلمُ ، غایَةُ الفَضائلِ العِلم ؛
سرآمد فضیلتها ، دانش است ؛ نقطه پایان فضیلتها دانش است
غرر الحکم : ۵۲۳۴ ۶۳۷۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۶۶
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
العِلمُ رَأسُ الخَیرِ کُلِّهِ ، والجَهلُ رَأسُ الشَّرِّ کُلِّهِ ؛
دانایی ، سرآمـد همه خوبیهاست و نادانی سرآمد همه بدیها
بحار الأنوار : ۷۷ / ۱۷۵ / ۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۶۷
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
أکثَرُ النّاسِ قیمَةً أکثَرُهُم عِلما ، وأقَلُّ النّاسِ قیمَةً أقَلُّهُم عِلما ؛
با ارزشترین مردم، کسانی هستند که از دانش بیشتری برخوردارند و کمارزشترین مردم کسانی هستند که از دانش کمتری بهرهمندند
أمالی الصدوق : ۲۷ / ۴
حدیث - ۶۸
امام علی عليهالسلام :
حَسْبکَ مِن الجَهلِ أنْ تُعجَبَ بعِلْمِکَ؛
در نادانی تو همین بس که به دانش خود مغرور شوی
أمالی الطوسیّ : ۵۶ / ۷۸ منتخب میزان الحکمة : ۱۱۸
حدیث - ۶۹
امام علی عليهالسلام :
حَسْبکَ مِن الجَهلِ أنْ تُعجَبَ بعِلْمِکَ؛
در نادانی تو همین بس که به دانش خود مغرور شوی
أمالی الطوسیّ : ۵۶ / ۷۸ منتخب میزان الحکمة : ۱۱۸
حدیث - ۷۰
امام علی عليهالسلام :
الجَهلُ أدْوَأُ الدّاءِ؛
نادانی بدترین درد است
غرر الحکم : ۸۲۰ منتخب میزان الحکمة : ۱۱۸
حدیث - ۷۱
امام صادق عليهالسلام :
لَیسَ العِلمُ بِالتَّعَلُّمِ ،إنَّما هُوَ نورٌ یَقَعُ فی قَلبِ مَن یُریدُ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی أن یَهدِیَهُ ، فإن أرَدتَ العِلمَ فَاطلُب أوَّلاً فی نَفسِکَ حَقیقَةَ العُبودِیَّةِ ، وَاطلُبِ العِلمَ بِاستِعمالِهِ ، وَاستَفهِمِ اللّه یُفهِمْکَ ؛
دانش به آموختن نیست ، بلکه نوری است که در دل هر کس که خداوند تبارک و تعالی بخواهد هدایتش کند ، میافتد بنابراین ، اگر خواهان دانش هستی ، نخست حقیقت عبودیت را در جان خودت جویا شو و دانش را از طریق به کار بستن آن بجوی و از خداوند فهم و دانایی بخواه تا تو را فهم و دانایی دهد
بحار الأنوار : ۱ / ۲۲۵ / ۱۷ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۷۲
امام صادق عليهالسلام :
جاءَ رَجُلٌ إلی رَسولِ اللّه صلىاللهعليهوآلهوسلم فقالَ : یا رسولَ اللّه ، ما العِلمُ ؟ قالَ : الإنصاتُ ، قالَ : ثُمَّ مَه ؟ قالَ : الاستِماعُ ، قالَ : ثُمَّ مَه ؟ قالَ : الحِفظُ ، قالَ : ثُمَّ مَه ؟ قالَ : العَمَلُ بهِ ، قالَ : ثُمَّ مَه یارَسولَ اللّه ؟ قالَ : نَشرُهُ ؛
مردیخدمت رسولخدا صلىاللهعليهوآلهوسلم آمد و عرض کرد : ای رسول خدا ! علم چیست ؟ فرمودند: خاموشی عرض کرد : سپس چه ؟ فرمودند: گوش سپردن عرض کرد : دیگر چه ؟ فرمودند: حفظ و مراقبت عرض کرد : آن گاه چه ؟ فرمودند: به کار بستن آن عرض کرد : سپس چه ای رسول خدا ؟ فرمودند: انتشار دادن آن
الکافی : ۱ / ۴۸ / ۴ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۷۳
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
لا یَتِمُّ عَقلُ المَرءِ حَتّی یَتِمَّ فیهِ عَشرُ خِلالٍ لا یَسأمُ مِن طَلَبِ العِلمِ طُولَ عُمرِهِ ؛
خرد آدمی کامل نگردد ، مگر آن گاه که ده خصلت در او فراهم آید و تا زنده است از طلب دانش خسته نشود
تنبیه الخواطر : ۲ / ۱۱۲ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۷۴
امام علی عليهالسلام :
لا یُحرِزُ العِلمَ إلاّ مَنیُطیلُ دَرسَهُ ؛
دانش را به دست نیاورَد ، مگر کسی که مدتها بیاموزد
غرر الحکم : ۱۰۷۵۸ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۷۵
عَلی المُتَعَلِّمِ أن یُدئبَ نَفسَهُ فی طَلَبِ العِلمِ، ولا یَمَلَّ مِن تَعَلُّمِهِ ، ولا یَستَکثِرَ ما عَلِم؛
بر دانشآموز است ، که خود را در طلب علم کوشا سازد و از آموختن دانش خسته نشود و دانستههای خود را زیاد نشمارد
غرر الحکم : ۶۱۹۷ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۷۶
امام علی عليهالسلام :
عَلی المُتَعَلِّمِ أن یُدئبَ نَفسَهُ فی طَلَبِ العِلمِ، ولا یَمَلَّ مِن تَعَلُّمِهِ ، ولا یَستَکثِرَ ما عَلِم؛
بر دانشآموز است ، که خود را در طلب علم کوشا سازد و از آموختن دانش خسته نشود و دانستههای خود را زیاد نشمارد
غرر الحکم : ۶۱۹۷ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۷۷
امام سجّاد عليهالسلام :
حقّ استاد تو این است که به او احترام گذاری ، محضرش را موقّر داری ، با دقت به سخنانش گوش بسپاری ، رویت به او باشد و به او توجّه نمایی ، صدایت را بر او بلند نکنی ، هر گاه کسی از او سؤالی کند تو جواب ندهی ، بلکه بگذاری خودش جواب دهد در محضر او با کسی سخن نگویی ، در حضور او از کسی غیبت نکنی ، اگر پیش تو از او بد گویی شود ، از وی دفاع کنی عیبهایش را بپوشانی ، خوبیها و صفات نیکش را آشکار سازی ، با دشمن او همنشینی نکنی و با دوستش دشمنی نورزی هرگاه این کارها را کردی ، فرشتگان خدا دربارهات گواهی دهند که تو برای رضای خداوند جلّ اسمه ، نه برای مردم ، نزد آن استاد رفتهای و دانش او را فراگرفتهای
الخصال : ۵۶۷ / ۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۷۸
امام سجّاد عليهالسلام :
حقّ شاگرد تو این است که بدانی خداوند ، به واسطه علم و دانشی که به تو داده و از خزانههای (دانش) خود برای تو گشوده ، تو را سرپرست شاگردانت ساخته است بنابراین ، اگر مردم را خوب آموزش دهی و با آنان درشتی و بدرفتاری نکنی و از تعلیمشان به ستوه نیایی ، خداوند از فضل خود بر دانش تو بیفزاید امّا اگر دانش خود را از مردم مضایقه کنی یا وقتی برای آموختن دانش نزد تو آمدند با ایشان درشتی و بدرفتاری کنی ، بر خداوند عز و جل سزاوار است که علم و شکوه آن را از تو بگیرد و جایگاه تو را از دل مردم بیندازد
عوالی اللآلی : ۴ / ۷۴ / ۵۴ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۷۹
الإمامُ الصّادقُ عليهالسلام
فی قولهِ تعالی : ( وَ لا تُصَعِّرْ خَدَّکَ لِلنّاسِ ) : لِیَکُنِ النّاسُ عِندَکَ فی العِلمِ سَواءًم؛
امام صادق عليهالسلام درباره آیه «به تکبّر از مردم روی مگردان» فرمودند: باید مردمی که برای آموختن علم نزد تو میآیند، در نظرت یکسان باشند
نیه المرید : ۱۸۵ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۸۰
الإمامُ الصّادقُ عليهالسلام
فی قولهِ تعالی : ( وَ لا تُصَعِّرْ خَدَّکَ لِلنّاسِ ) : لِیَکُنِ النّاسُ عِندَکَ فی العِلمِ سَواءًم؛
امام صادق عليهالسلام درباره آیه «به تکبّر از مردم روی مگردان» فرمودند: باید مردمی که برای آموختن علم نزد تو میآیند، در نظرت یکسان باشند
نیه المرید : ۱۸۵ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۸۱
امام علی عليهالسلام :
خُذوا مِنَ العِلمِ مابَدا لَکُم ، وإیّاکُم أن تَطلُبوهُ لِخِصالٍ أربَعٍ : لِتُباهوا بهِ العُلَماءَ ، أو تُماروا بهِ السُّفَهاءَ ، أو تُراؤوا بهِ فی الَمجالِسِ ، أوتَصرِفوا وُجوهَ النّاسِ إلَیکُم لِلتَّرَؤّسِ؛
از علم ، هر آنچه که برایتان پیش میآید فرا گیرید و زنهار که آن را برای چهار کار بیاموزید : برای فخر فروشی بر علما ، یا ستیزه کردن با جاهلان ، یا خودنمایی در مجالس ، یا جلب کردن توجه مردم به خود و ریاست کردن بر آنها
الإرشاد : ۱ / ۲۳۰ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۸۲
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَنِ ابتَغی العِلمَ لِیَخدَعَ بهِ النّاسَ لَم یَجِدْ رِیحَ الجَنّةِ ؛
هر کس دانش را برای فریفتن مردم بجوید ، بوی بهشت را نیابد
مکارم الأخلاق : ۲ / ۳۶۴ / ۲۶۶۱
حدیث - ۸۳
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَن تَعَلَّمَ العِلمَلِغَیرِ اللّه تَعالی فَلْیَتَبَوَّأْ مَقعَدَهُ مِن نارٍ ؛
هـر که دانـش را برای غـیر خدا بیاموزد ، جایگاهش دوزخ باشد
کنزالعمّال : ۲۹۰۳۵ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۸۴
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
هر که دانش را برای خدا بیاموزد ، به هیچ بابی از آن نرسد مگر این که بیش از پیش ، خود را حقیرتر بیند ، با مردم افتادهتر شود ، ترسش از خدا بیشتر گردد و در دین کوشاتر شود چنین کسی از علم بهرهمند میشود پس ، باید آن را بیاموزد امّا کسی که دانش را برای دنیا و منزلت یافتن نزد مردم و موقعیت یافتن نزد سلطان و حاکم فرا گیرد ، به هیچ بابی از آن نرسد مگر این که خود بزرگ بینتر شود و بر مردم بیشتر بزرگی فروشد و از خدا بیشتر غافل شود و از دین بیشتر فاصله گیرد چنین کسی از دانش سود نمیبرد ؛ بنابراین ، باید (از تحصیل دانش) خودداری ورزد و علیه خود حجّت و پشیمانی و رسوایی در روز قیامت فراهم نیاورد
روضه الواعظین : ۱۶ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۸۵
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَن طَلَبَ العِلمَ فهُوَ کالصّائمِ نَهارَهُ ، القائمِ لَیلَةُ ، وإنَّ بابا مِنَ العِلمِ یَتَعَلَّمُهُ الرَّجُلُ خَیرٌ لَهُ مِن أن یَکونَ أبو قُبَیسٍ ذَهَبا فأنفَقَهُ فی سَبیلِ اللّه ؛
هر که دانش بجوید ، مانند کسی است که روز خود را به روزه گذراند وشبش را به عبادت اگر کسی یک بابِ علم بیاموزد ، برایش بهتر است از این که کوه ابو قبیس طلا باشد و او آن را در راه خدا انفاق کند
منیه المرید : ۱۰۰ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۸۶
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
طالِبُ العِلمِ طالِبُ الرَّحمَةِ ،طالِبُ العِلمِ رُکنُ الإسلامِ ، ویُعطی أجرَهُ مَعَ النَّبِیّینَ ؛
جویای دانش ، جویای رحمت است جوینده دانش رکن اسلام است و پاداشش با پیامبران داده میشود.
کنز العمّال : ۲۸۷۲۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۸۷
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
إنَّ طـالِبَ العِلمِ تَـبسُطُ لَـهُ الـمَلائکَةُ أجـنِحَتَها وتَستَغفِرُ لَهُ ؛
فـرشتگان ، بـالهای خـود را برای جوینده دانش میگسترانند و برایش آمرزش میطلبند
کنز العمّال : ۲۸۷۴۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۸۸
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَن کانَ فی طَلَبِ العِلمِ کانَتِ الجَنَّةُ فی طَلَبهِ ؛
هر که در جستجوی دانش باشد ، بهشت در جستجوی او برآید
کنزالعمّال : ۲۸۸۴۲ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۸۹
امام علی عليهالسلام :
مَن جاءَتهُ مَنِیَّتُهُ وهُوَ یَطلُبُ العِلمَ فبَینَهُ وبَینَ الأنبیاءِ دَرَجَةٌ؛
هر کس در حال طلب دانش مرگش فرا رسد ، میان او و پیامبران تنها یک درجه تفاوت باشد
مجمع البیان : ۹ / ۳۸۰ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۹۰
إذا جاءَ المَوتُ لِطالِبِالعِلمِ وهُوَ عَلی هذهِ الحالَةِ ماتَ وهُوَ شَهیدٌ ؛
هر گاه جوینده دانش در حال آموختن علم مرگش فرا رسد ، شهید مردهاست
الترغیب والترهیب : ۱ / ۹۷ / ۱۶ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۹۱
امام صادق عليهالسلام :
لَو عَلِمَ النّاسُ ما فی طَلَبِ العِلمِلَطَلَبوهُ ولَو بِسَفکِ المُهَجِ وخَوضِ اللُّجَجِ ؛
اگر مردم میدانستند که علم چه فوایدی دارد ، هر آینه در جستجوی آن بر میآمدند ، گرچه در راه آن خون بریزند و در ژرفای دریاها فرو روند
عوالی اللآلی : ۴ / ۶۱ / ۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۹۲
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَن لَم یَصبِر عَلی ذُلِالتَّعَلُّمِ ساعَةً بَقِیَ فی ذُلِّ الجَهلِ أبَدا ؛
هر کس بر خواری ساعتی دانش آموختن صبر نکند، برای همیشه در خواری نادانی بماند
عوالی اللآلی : ۱ / ۲۸۵ / ۱۳۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۹۳
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اُطلُبوا العِلمَ ولَو بِالصِّینِ ؛ فإنَّ طَلَبَ العِلمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسلِم ؛
دانش را فرا گیرید ، گرچه در چین باشد ؛ زیرا طلب دانش بر هر مسلمانی واجب است
کنز العمّال : ۲۸۶۹۷ ، ۲۸۶۹۸ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۹۴
امام صادق عليهالسلام :
لَستُ اُحِبُّ أن أری الشّابَّ مِنکُم إلاّ غادیا فی حالَینِ : إمّا عالِما أو مُتَعَلِّما ، فإن لَم یَفعَلْ فَرَّطَ ، فإن فَرَّطَ ضَیَّعَ ، وإنْ ضَیَّعَ أثِمَ ، وإن أثِمَ سَکَنَ النارَ والذی بَعَثَ مُحمّدا بِالحَقِّ؛
دوست ندارم جوان شما را جز در دو حـال ببینم : دانشمند یا دانش آموز ؛ زیرا اگر چنین نباشد کوتاهی کرده و چون کوتاهی کند ، ضایع گشته و چون ضایع گردد ، گنهکار باشد و چون گنهکار باشد ، سوگند به آن که محمّد را بحقّ برانگیخت ، در آتش جای گیرد
أمالی الطوسیّ : ۳۰۳ / ۶۰۴
حدیث - ۹۵
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَنِ ازدادَ عِلما ولَم یَزدَدْ هُدیً ، لَم یَزدَدْ مِنَ اللّه إلاّ بُعدا ؛
هر که علمش فزونی گیرد و هدایتش افزون نشود ، جز بر دوری او از خدا افزوده نگردد
تنبیه الخواطر : ۲ / ۲۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۹۶
امام صادق عليهالسلام :
أشَدُّ النّاسِ عَذاباعالِمٌ لا یُنتَفَعُ مِن عِلمِهِ بِشَیءٍ ؛
در میان مردمان (گنهکار) سختترین عذاب را عالمی دارد که از علم خود کمترین سودی نبرد
بحار الأنوار : ۲ / ۳۷ / ۵۳
حدیث - ۹۷
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
تَناصَحوا فی العِلمِ ؛ فإنَّ خِیانَةَ أحَدِکُم فی عِلمِهِ أشَدُّ مِن خِیانَتِهِ فی مالِهِ ، وإنَّ اللّهَ سائلُکُم یَومَ القِیامَةِ ؛
در دانش، بـا یکدیگر یکرنگ باشید؛ زیرا خیانت هر یک از شما در علمش، بدتر از خیانت کردن در مال است و در روز قیامت خداوند از شما بازخواست میکند
أمالی الطوسیّ : ۱۲۶ / ۱۹۸ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۹۸
امام علی عليهالسلام :
العِلمُ یُنجِدُ، الحِکمَةُ تُرشِدُ؛
دانش روشنی میبخشد و حکمت ره مینماید.
علم و حکمت: ج ۱ ص ۷۲ ح ۱۸۲
حدیث - ۹۹
امام باقر عليهالسلام :
إنَّ الفَقیهَ حَقَّ الفَقیهِ: الزاهِدُ فی الدنیا، الراغِبُ فی الآخِرَةِ؛
فقیه، حقیقتاً کسی است که به دنیا بی اعتنا و به آخرت مشتاق باشد.
الکافی: ج ۱، ص ۷۰، ح ۸
حدیث - ۱۰۰
امام علی عليهالسلام :
اِعلَمُوا أنَّ کَمالَ الدِّینِ طَلَبُ الْعِلمِ وَالْعَمَلُ بِهِ؛
بدانید که کمال دین در طلب دانش و به کار بستن آن است.
الکافی، ج ۱، ص ۳۰
حدیث - ۱۰۱
امام باقر عليهالسلام :
إنَّ مَفاتیحَ العِلمِ السُّؤالُ؛
کلیدهای دانش پرسیدن است.
علم و حکمت: ج ۱ ص ۳۴۶ ح ۹۶۷
حدیث - ۱۰۲
امام باقر عليهالسلام :
العِلمُ عِمادُ الرُّوحِ؛
دانش، ستون روح است.
علم و حکمت، ج ۱، ص ۷۶، ح ۲۰۴.
حدیث - ۱۰۳
امام جواد عليهالسلام :
الشَّریفُ کُلُّ الشَّریفِ مَن شَرَفُهُ عِلمُهُ.
شریفِ به تمام معنا کسی است که دانشش مایه شرف او گردد.
علم و حکمت: ج ۱ ص ۵۴ ح ۱۰۳
حدیث - ۱۰۴
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
العِلمُ رَأسُ الخَیرِ کُلِّهِ؛
دانش منشأ هرگونه خیری است.
علم و حکمت: ج ۱ ص ۴۰ ح ۲۹
حدیث - ۱۰۵
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
خداوند چهارچیز را در چهار چیز قرار داده است :
۱.برکت علم را در احترام به استاد
۲.بقای ایمان را در تعظیم خدا به وسیله انجام بی چون چرای دستوراتش
۳.لذت و برکت زندگی را در نیکی به پدر و مادر
۴.و آزادی از جهنم را در آزار ندادن مردم.
نصایح، صفحه ۲۳۰
حدیث - ۱۰۶
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
هرکس یک مساله شرعی از احادیث ما پیرامون حلال و حرام و مسائل دینی اش را بیاموزد خدای تعالی هزار گناه او را بیامرزد و شهری از طلا به وسعت دنیا برایش در بهشت بنا کند و به عدد هر موئی که در بدنش قرار دارد برایش حج مقبول می نویسند.
بحارالانوار جلد ۱ صفحه ۲۱۴
حدیث - ۱۰۷
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
هرکس یک مساله شرعی از احادیث ما پیرامون حلال و حرام و مسائل دینی اش را بیاموزد خدای تعالی هزار گناه او را بیامرزد و شهری از طلا به وسعت دنیا برایش در بهشت بنا کند و به عدد هر موئی که در بدنش قرار دارد برایش حج مقبول می نویسند.
بحارالانوار جلد ۱ صفحه ۲۱۴
حدیث - ۱۰۸
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند :
هرکس که خداوند به او علم دین عطا کرده باشد و او آن را به مردم تعلیم ندهد، پس از مرگ خداوند را در حالی ملاقات می کند که بر دهانش لجام آهنین زده باشند.
بحارالانوار جلد ۲ صفحه ۶۸
حدیث - ۱۰۹
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
طالِبُ العِلمِ مَحفوفٌ بِعِنایَةِ اللَّهِ؛
عنایت خداوند جویای دانش را فرا گرفته است.
حکمت نامه پیامبر اعظم(ص)، ج ۱، ص ۳۱۳، ح ۳۰۹
حدیث - ۱۱۰
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
أَعلَمُ النّاسِ مَن جَمَعَ عِلمَ النّاسِ إِلی عِلمِهِ؛
داناترین مردم کسی است که دانش دیگران را به دانش خود بیفزاید.
کنزالعمال، ج۱۰، ص۱۴۳، ح۲۸۷۳۱
حدیث - ۱۱۱
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
لَوکانَ الدِّینُ مُعَلَّقاً بِالثُّرَیّا لَتَناوَلَهُ اُناسٌ مِن أبناء فارِسَ؛
اگر دین به ستاره ثریّا آویزان باشد، مردمانی از ایرانیان آن را به زیر خواهند کشید.
کنزالعمّال ، ح ۳۴۱۳۰
حدیث - ۱۱۲
امام علی عليهالسلام فرمودند:
یا مُؤمِنُ اِنَّ هذَا العِلمَ وَالاَْدَبَ ثَمَنُ نَفْسِکَ فَاجْتَهِد فی تَعَلُّمِهِما ، فَما یَزیدُ مِنْ عِلْمِکَ وَ اَدَبِکَ یَزیدُ فی ثَمَنِکَ وَ قَدْرِکَ ، فَاِنَّ بِالْعِلْمِ تَهْتَدی اِلی رَبِّکَ وَ بِالاَْدَبِ تَحْسِنُ خِدْمَةَ رَبِّکَ وَبِأَدَبِ الْخِدْمَةِ یَسْتَوجِبُ الْعَبْدُ وَلایَتَهُ وَقُرْبَهُ ، فَاقْبَلِ النَّصیحَةَ کی تَنْجُوَ مِنَ الْعَذابِ؛
ای مؤمن! به تحقیق این دانش و ادب بهای جان توست پس در آموختن آن دو بکوش که هر چه بر دانش و ادبت افزوده شود بر قیمت و قَدْرت افزوده میشود ؛ زیرا با دانش به پروردگارت راه مییابی و با ادب به پروردگارت خوش خدمتی میکنی و با ادب در خدمتگزاری، بنده سزاوار دوستی و نزدیکی به او میشود پس [این [نصیحت را بپذیر تا از عذاب بِرَهی.
جامع الأخبار، ص ۳۱۰، ح ۸۵۲
حدیث - ۱۱۳
امام علی عليهالسلام فرمودند:
العِلمُ وَراثَهٌ کَریمَهٌ ، وَ الادابُ حُلَلٌ مُجَدَّدَهٌ ، وَ الفِکرُ مِرآهٌ صافِیَهٌ؛
علم میراث گرانبهائی است و ادب لباس فاخر و زینتی است و فکر آئینه ای است صاف.
نهج البلاغه
حدیث - ۱۱۴
امام علی عليهالسلام فرمودند:
لا یُدرَکُ العِلمُ بِراحَةِ الجِسمِ ؛
دانش با تنآسایی به دست نمیآید
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۱۰۶۸۴
حدیث - ۱۱۵
امام علی عليهالسلام فرمودند:
مَن لَم یَتَعَلَّم فِی الصِّغَرِ لَم یَتَقَدَّم فِی الکِبَرِ ؛
هرکه در کودکی نیاموزد ، در بزرگی پیشرفت نمیکند
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۸۹۳۷
حدیث - ۱۱۶
امام علی عليهالسلام فرمودند:
مَنِ اتَّجَرَ بِغَیرِ عِلمٍ فَقَدِ ارتَطَمَ فِی الرِّبا ؛
هر کس بدون آگاهی از دانش [فقه] به تجارت بپردازد ، در ربا فرو میرود
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۸۴۰۱
حدیث - ۱۱۷
امام علی عليهالسلام فرمودند:
مَن سَألَ فِی صِغَرِهِ أجابَ فِی کِبَرِهِ ؛
هر که در خردسالی بپرسد ، در بزرگسالی پاسخ میدهد
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۸۲۷۳
حدیث - ۱۱۸
امام علی عليهالسلام فرمودند:
مَن خَلا بِالعِلمِ لَم تُوحِشهُ خَلوَةٌ ؛
هر کس با دانش خلوت کند ، هیچ خلوتی او را به وحشت نمیاندازد
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۸۱۲۵
حدیث - ۱۱۹
امام علی عليهالسلام فرمودند:
لِطالِبِ العِلمِ عِزُّ الدُّنیا وَ فَوزُ الآخِرَةِ ؛
جوینده دانش را عزّت دنیا و رستگاری آخرت است
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۷۳۴۹
حدیث - ۱۲۰
امام علی عليهالسلام فرمودند:
کُلُّ شَیءٍ یَنقُصُ عَلَی الإنفاقِ إلاَّالعِلمَ ؛
هر چیزی با بخشیدن کم میشود ، مگر دانش
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۶۸۸۸
حدیث - ۱۲۱
امام علی عليهالسلام فرمودند:
قَولُ لا اَعلَمُ نِصفُ العِلمِ ؛
گفتنِ نمیدانم، نیمی از دانش است
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۶۷۵۸
حدیث - ۱۲۲
امام علی عليهالسلام فرمودند:
عِلمٌ بِلا عَمَلٍ کَشَجَرٍ بِلا ثَمَرٍ ؛
علم بی عمل ، درخت بیثمر را میمانَد
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۶۲۹۰
حدیث - ۱۲۳
امام علی عليهالسلام فرمودند:
جَمالُ العِلمِ نَشرُهُ وَ ثَمَرَتُهُ العَمَلُ بِهِ ، وَ صِیانَتُهُ وَضعُهُ فِی أهلِهِ ؛
زیبایی علم به نشر آن است ، و میوهاش عمل کردن به آن ، و نگاهداشتِ آن قراردادنش میان اهل آن
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۴۷۵۴
حدیث - ۱۲۴
امام علی عليهالسلام فرمودند:
تَمامُ العِلمِ العَمَلُ بِمُوجَبِهِ ؛
کمال علم ، عمل کردن به مقتضای آن است
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۴۴۸۲
حدیث - ۱۲۵
امام علی عليهالسلام فرمودند:
بِحُسنِ العَمَلِ تُجنی ثَمَرَةُ العِلمِ لا بِحُسنِ القَولِ ؛
با کردار نیک ، میوه علم چیده میشود ، نه با گفتار نیک
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۴۲۹۶
حدیث - ۱۲۶
امام علی عليهالسلام فرمودند:
إنَّما زُهدَ النّاسِ فی طَلَبِ العِلمِ کَثرَةُ ما یَرَونَ مِن قِلَّةِ مَن عَمِلَ بِما عَلِمَ ؛
آنچه مردم را به تحصیل دانش بیرغبت کرده ، این است که بسیار میبینند آنان که به آنچه آموختهاند عمل میکنند ، اندکاند
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۳۸۹۵
حدیث - ۱۲۷
امام علی عليهالسلام فرمودند:
ألا لا یَستَحیِیَنَّ مَن لا یَعلَمُ أن یَتَعَلَّمَ فَإنَّ قِیمَةَ کُلِّ امرِئٍ مَا یَعلَمُ ؛
آگاه باشید که آنکه نمیداند، نباید از آموختن شرم کند ؛ زیرا ارزش هر کس به چیزی است که میداند
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۲۷۸۷
حدیث - ۱۲۸
امام علی عليهالسلام فرمودند:
اُطلُبُوا العِلمَ تُعرَفُوا بِهِ وَ اعمَلُوا بِه تَکُونُوا مِن أهلِهِ ؛
دانش را بجویید تا به آن شناخته شوید و به آن عمل کنید تا از اهلش باشید
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۲۵۳۱
حدیث - ۱۲۹
امام علی عليهالسلام فرمودند:
اِکتَسِبُوا العِلمَ یَکسِبکُمُ الحَیاةَ ؛
دانش کسب کنید تا به شما زندگی و بالندگی بخشد
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۲۴۸۶
حدیث - ۱۳۰
امام علی عليهالسلام فرمودند:
اَلعِلمُ خَیرٌ مِنَ المالِ ، اَلعِلمُ یَحرُسُکَ وَ أنتَ تَحرُسُ المالَ ؛
دانش، برتر از ثروت است ؛ [زیرا] دانش تو را پاس میدارد ، امّا ثروت را تو میپایی
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۱۹۲۳
حدیث - ۱۳۱
امام علی عليهالسلام فرمودند:
اَلعِلمُ یُنجیکَ ، الجَهلُ یُردیکَ ؛
دانش، نجاتت میدهد و نادانی تباهت میکند
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۱۵۰
حدیث - ۱۳۲
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
مَن کَتَبَ عَنِّی عِلما أو حدیث - الم یَزَلْ یُکتَبْ لَهُ الأجرُ ما بَقِیَ ذلکَ العِلمُ والحدیث - ؛
هر کس دانشی یا حدیثی از من بنویسد تا آن دانش و حدیث باقی است ، برایش اجر نوشته شود
کنز العمّال : ۲۸۹۵۱
حدیث - ۱۳۳
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
المؤمنُ إذا ماتَ وتَرَکَ وَرَقةً واحِدَةً علَیها عِلمٌ تَکونُ تِلکَ الوَرَقةُ یَومَ القِیامَةِ سِترا فیما بَینَهُ وبَینَ النارِ ، وأعطاهُ اللّهُ تبارکَ وتعالی بکُلِّ حَرفٍ مَکتوبٍ علَیها مَدینَةً أوسَعَ مِن الدنیا سَبعَ مَرّاتٍ ؛
هر گاه مؤمن بمیرد و یک برگه که روی آن علمی نوشته شده باشد از خود برجای گذارد ، روز قیامت آن برگه پرده میان او و آتش میشود و خداوند تبارک و تعالی به ازای هر حرفی که روی آن نوشته شده ، شهری هفت برابر پهناورتر از دنیا به او میدهد
أمالی الصدوق : ۴۰ / ۳
حدیث - ۱۳۴
پیامبر خدا ( صلىاللهعليهوآلهوسلم ) فرمودند:
اکتُبُوا العِلمَ قبلَ ذَهابِ العُلَماءِ ، وإنّما ذَهابُ العِلمِ بِمَوتِ العُلَماءِ؛
دانـش را ، پـیش از درگـذشت دانشمندان ، بنویسید ؛ زیرا با مرگ دانشمندان ، دانش (آنان) نیز میرود
کنز العمّال : ۲۸۷۳۳
حدیث - ۱۳۵
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
قَیِّدُوا العِلمَ بالکِتابِ؛
علم را ، با نوشتن در بند کشید
کنز العمّال : ۲۹۳۳۲
حدیث - ۱۳۶
امام علی عليهالسلام :
کِتابُ الرجُلِ عُنوانُ عَقلِهِوبُرهانُ فَضلِهِ ؛
نوشته (و نامه) انسان ، نشانِ خِرد او و دلیل فضل اوست
غرر الحکم : ۷۲۶۰ منتخب میزان الحکمة : ۴۸۲
حدیث - ۱۳۷
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم :
کل جلوس فی المسجد لغو الا ثلاثة : قراءة مصل ، او ذکرالله اوسائل عن علم ؛
هر نشستی در مسجد لغو است مگر در سه حالت : خواندن قرآن ، گفتن ذکر خدا، سؤ ال(جستوی ) علم
(میزان الحکمه ، ج ۴، ص ۳۹۳، بحارالانوار، ج ۷۷، ص ۸۸).
حدیث - ۱۳۸
قال علی عليهالسلام :
نوم علی یقین خیر من صلاة فی شک ؛
خوابیدن با علم و یقین بهتر از نماز و نیایش خدا با شک و تردید است
(نهج البلاغه ، فیض الاسلام ، ص ۱۱۳۰)
حدیث - ۱۳۹
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم :
نوم علی علم خیر من صلاة علی جهل ؛
خواب با علم بهتر از نماز با جهل است
(نهج الفصاحه ، م ۳۱۴۰، ص ۶۳۳)
حدیث - ۱۴۰
قال الصادق عليهالسلام :
قال لقمان لابنه : لکل شی ء علامة یعرف بها و یشهد علیها و ان للدین ثلاث علامات : العلم و الایمان و العمل به ، (الی ان قال ) و للعامل ثلاث علامات الصلوة و الصیام و الزکوة ؛
حضرت لقمان به فرزندانش فرمود: برای هر چیزی علامتی است که به وسیله آن علامت شناخته می شود و به او شهادت داده می شود، به درستی که برای دین سه علامت است : ۱ - علم ۲ - ایمان ، ۳ - عمل به ایمان ، تا آن جا که فرمود: برای عامل به دین سه علامت است : ۱ - نماز ۲ - روزه ، ۳ - زکات
(مستدرک الوسائل ، ج ۱، ص ۱۸۳)
حدیث - ۱۴۱
امام صادق عليهالسلام فرمودند:
کن عالما او متعلما او احب اهل العلم و لا تکن راعبا فتهلک ببعضهم؛
یا دانشمند باش یا دانشجوی یا دوست دار دانشمندان و دشمن علم و اهل آن مباش که به سبب آن هلاک می شوی.
اصول کافی، ج ۱، ص ۳۴.
حدیث - ۱۴۲
امام علی عليهالسلام فرمودند:
الحکمة ضاله المومن فخذ الحکمة و لو من اهل النفاق؛
دانش، گم شده ی مسلمانان است، پس دانش بیاموز، اگر چه از غیر مسلمان باشد.
نهج البلاغه، حکمت ۲۰۵.
حدیث - ۱۴۳
امام علی عليهالسلام فرمودند:
ایها الناس اعلموا ان کمال الدین طلب العلم و العمل به، الا وان طلب العلم اوجب علیکم من طلب المال؛
ای مردم! بدانید که کمال دین در آموختن علم و عمل کردن به آن است. آگاه باشید که دانش آموزی بر شما واجب تر است از کسب مال.
اصول کافی، ج ۱، ص ۳۰.
حدیث - ۱۴۴
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
طالب العلم، مخوف بعنایعة الله؛
جوینده ی دانش، در پناه عنایت خداوند است.
عوالی اللالی، ج ۱، ص ۲۹۲.
حدیث - ۱۴۵
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
طلب العلم فریضة علی کل مسلم الا ان الله یجب بغاة العلم؛
طلب علم بر هر انسانی واجب است. همانا خداوند علم آموزان را دوست دارد.
اصول کافی، ج ۱،ص ۳۰.
حدیث - ۱۴۶
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَن أرادَ عِلمَ الأوَّلینَ والآخِرینَ فَلْیُثَوِّرِ القرآنَ ؛
هرکه خواهان علم پیشینیان و آیندگان ، از اوّل تا به آخر دنیاست ، در قرآن کاوش و تأمل کند
فلیُثَوِّر القرآن : أی لینقّر عنه ویفکّر فی معانیه وتفسیره وقراءته (النهایه : ۱ / ۲۲۹) .کنز العمّال : ۲۴۵۴
حدیث - ۱۴۷
امام محمد باقر عليهالسلام فرمودند:
خدا رحمت کند بندهای را که علم را زنده کند
کافی ، ج ۱ ، ص ۴۱
حدیث - ۱۴۸
امام محمد باقر عليهالسلام فرمودند:
هر که علم و دانش را جوید برای آنکه به علما فخر فروشی کند ، یا با سفها بستیزد ، و یا مردم را متوجه خود نماید ، باید آتش را جای نشستن خود گیرد
بحارالانوار ، دار احیاء الترا العربی ، ۲ ، ص ۳۸
حدیث - ۱۴۹
امام محمد باقر عليهالسلام فرمودند:
آن که از شما به دیگری علم بیاموزد ، پاداش او ( نزد خدای تعالی ) به مقدارپاداش دانشجوست ، و از او هم بیشتر میباشد.
کافی ، ج ۱ ، ص ۳۵
حدیث - ۱۵۰
واضع العلم عند غیر أهله کمقلّد الخنازیر الجوهر و اللّؤلؤ و الذّهب؛
آن که علم به نااهل سپارد چنان است که گوهر و مروارید و طلا به خوکان آویزد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۵۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
نوم علی علم خیر من صلاه علی جهل؛
خواب با علم بهتر از نماز با جهل است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۵۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
المتعبّد بغیر فقه کالحمار فی الطّاحون؛
کسی که بی دانش عبادت کند چون الاغ آسیاست.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۵۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
من الصّدقه أن یعلّم الرّجل العلم فیعمل به و یعلّمه؛
از جمله صدقه این است که مرد علم آموزد و بدان عمل کند و تعلیم دهد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۵۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم ی فرمایند:
من عمل علی غیر علم کان ما یفسد أکثر ممّا یصلح؛
هر که بی علم عمل کند بیش از آنچه اصلاح می کند، افساد خواهد کرد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۵۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
من سلک طریقا یلتمس فیه علما سهّل اللَّه له طریقا إلی الجنّه؛
هر که به جستجوی علم راهی سپرد خدا برای وی راهی سوی بهشت بگشاید.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۵۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
من زهد فی الدّنیا علّمه اللَّه بلا تعلّم و جعله بصیرا؛
هر که از دنیا بگذرد خدایش بدون تعلم علم آموزد و بصیرت دهد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۵۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
من أفتی بغیر علم کان إثمه علی من أفتاه و من أشار علی أخیه بأمر یعلم أنّ الرّشد فی غیره فقد خانه؛
هر که بدون علم فتوی دهد گناه حاصل از آن را به گردن دارد و هر که به برادر خویش کاری سفارش کند و داند که مصلحت در غیر آن است به وی خیانت کرده است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۵۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
من طلب العلم لیجاری به العلماء أو لیماری به السّفهاء أو یصرف به وجوه النّاس إلیه أدخله اللَّه النّار؛
هر که علم جوید که به وسیله آن با دانشوران هم چشمی کند یا با سفیهان مجادله کند یا توجه عامه را به سوی خود جلب کند، خدایش به جهنم برد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۵۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
من طلب العلم کان کفّاره لما مضی؛
هر که علم جوید کفاره گناهان گذشته وی باشد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۶۰
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
من جادل فی خصومه بغیر علم لم یزل فی سخط اللَّه حتّی ینزع؛
هر که در مناقشه ای بدون علم مجادله کند در خشم خدا باشد تا دست بردارد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۶۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
من طلب العلم تکفّل اللَّه برزقه؛
هر که علم جوید خدا عهده دار روزی او شود.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۶۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
منهومان لا یشبعان: طالب العلم و طالب المال؛
دو گرسنه اند که سیری نپذیرند طالب علم و طالب مال.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۶۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
مثل الّذی یتعلّم العلم فی صغره کالنّقش علی الحجر و مثل الّذی یتعلّم العلم فی کبره کالّذی یکتب علی الماء؛
حکایت کسی که در کوچکی علم آموزد چون نقش بر سنگ است حکایت کسی که در بزرگی علم آموزد چون کسی است که بر آب نویسد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۶۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
مثل الّذی یتعلّم العلم ثمّ لا یحدّث به کمثل الّذی یکنز الکنز فلا ینفق منه؛
حکایت کسی که علم آموزد و از آن سخن نکند چون کسی است که گنجی نهد و از آن خرج نکند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۶۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ما من خارج خرج من بیته فی طلب العلم إلّا وضعت له الملائکه أجنحتها رضا بما یصنع حتّی یرجع؛
هر که از خانه خویش به طلب دانش بیرون شود فرشتگان به سبب رضایتی که از رفتار او دارند بالهای خویش برای وی بگسترند تا باز گردد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۶۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ما خرج رجل من بیته یطلب علما إلّا سهل اللَّه له طریقا إلی الجنّه؛
هر کس از خانه خویش به جستجوی علمی برون شود خدا برای وی راهی بسوی بهشت بگشاید.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۶۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ما تصدّق النّاس بصدقه أفضل من علم ینشر؛
هیچ صدقه ای که مردم دهند از علمی که منتشر شود بهتر نیست.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۶۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ما أتی اللَّه عالما علما إلّا أخذ علیه المیثاق أن لا یکتمه؛
خدا به عالمی علم نداده مگر آنکه از او پیمان گرفته که علم خویش را نهان ندارد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۶۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ما استرذل اللَّه عبدا إلّا حطّ عنه العلم و الأدب؛
خدا بنده ای را پست نشمارد مگر آنکه علم و ادب را از او فرو گذارد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۷۰
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
لا یشبع عالم من علمه حتّی یکون منتهاه الجنّه؛
عالم از علم خویش سیر نگردد تا سرانجام به بهشت رسد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۷۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
لیس منّی إلا عالم أو متعلّم؛
هیچ کس از من نیست به جز دانشمند یا دانش آموز.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۷۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
لیس من أخلاق المؤمن التّملّق و لا الحسد إلّا فی طلب العلم؛
تملق و حسد بر مؤمن روا نیست مگر در طلب علم.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۷۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
لو کان العلم معلّقا بالثّریّا لتناوله قوم من أبناء فارس؛
اگر علم به ثریا آویخته بود، گروهی از فرزندان فارس بدان می رسیدند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۷۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
لو خفتم اللَّه تعالی حقّ خیفته لعلمتم العلم الّذی لا جهل معه، و لو عرفتم اللَّه تعالی حقّ معرفته لزالت لدعائکم الجبال؛
اگر از خدا چنانچه شایسته ترسیدن از اوست، ترس داشتید علمی که به جهل آمیخته نیست نصیبتان می شد و اگر خدا را چنان که شایسته شناختن اوست، می شناختید به دعای شما کوهها جابجا می شد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۷۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
لکلّ شی ء طریق و طریق الجنّه العلم؛
هر چیزی راهی دارد و راه بهشت دانش است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۷۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
کلّ علم وبال یوم القیامه إلّا من عمل به؛
همه علم ها روز قیامت وبال است مگر علمی که بدان عمل کنند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۷۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
کلّ صاحب علم غرثان إلی علم؛
هر دانشمندی گرسنه علم دیگر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۷۸
پیامبراکرم( صلىاللهعليهوآلهوسلم ) می فرمایند:
کفی بالمرء علما أن یخشی اللَّه و کفی بالمرء جهلا أن یعجب بنفسه؛
در علم مرد همین بس که از خدا ترسد و در جهل مرد همین بس که مفتون خویش باشد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۷۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
کاتم العلم یلعنه کلّ شی ء حتّی الحوت فی البحر و الطّیر فی السّماء؛
همه چیز حتی ماهی دریا و مرغ هوا نهان کننده علم را لعنت کنند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۸۰
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
قلیل العمل ینفع مع العلم و کثیر العمل لا ینفع مع الجهل؛
عمل اندک با علم سودمند افتد و عمل بسیار با جهل سود ندهد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۸۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
فضل العلم أفضل من فضل العباده؛
فضیلت علم بیشتر از فضیلت عبادت است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۸۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
الغدّ و الرّواح فی تعلیم العلم أفضل عند اللَّه من الجهاد؛
صبح و شب در کار تعلیم علم به سر بردن نزد خدا از جهاد بهتر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۸۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العلم لا یحلّ منعه؛
منع علم روا نیست.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۸۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العلم و المال یستران کلّ عیب و الجهل و الفقر یکشفان کلّ عیب؛
علم و مال هر عیبی را بپوشاند و جهل و فقر هر عیبی را نمایان کند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۸۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العلم میراثی و میراث الأنبیاء من قبلی؛
علم میراث من و میراث پیامبران پیش از من است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۸۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العلم علمان: فعلم فی القلب فذلک العلم النّافع، و علم علی اللّسان فذلک حجّه اللَّه علی ابن آدم؛
علم دو علم است علمی که در قلب است و علم نافع همین است و علمی است که بر زبان است و او حجت خدا بر فرزند آدم است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۸۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العلم خزائن و مفتاحها السّؤال فسلوا یرحمکم اللَّه فإنّه یوجر فیه أربعه: السّائل و المعلّم و المستمع و المحبّ لهم؛
علم گنجینه هاست و کلید آن پرسش است بپرسید تا خدا بر شما رحمت آرد که خدا در کار علم چهار کس را پاداش می دهد پرسنده و آموزگار و شنونده و کسی که دوستدار ایشان است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۸۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العلم حیاه الإسلام و عماد الإیمان و من علم علما أتم اللَّه له أجره و من تعلّم فعمل علّمه اللَّه ما لم یعلم؛
علم حیات اسلام و ستون ایمان است و هر که علمی بیاموزد خدا پاداش او را کامل کند و هر که تعلیم گیرد و عمل کند خدا آنچه نمی داند به او تعلیم دهد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۸۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العلم أفضل من العمل و خیر الأعمال أوسطها؛
علم از عبادت افضل است و بهترین عملها عملی است که معتدل تر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۹۰
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العلم أفضل من العباده و ملاک الدّین الورع؛
علم از عبادت بهتر است و اساس دین ترس خداست.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۹۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العالم إذا أراد بعلمه وجه اللَّه تعالی هابه کلّ شی ء و إذا أراد أن یکثر به الکنوز هاب من کلّ شی ء؛
عالم اگر از علم خویش رضای خدا خواهد همه چیز از او بترسد و اگر خواهد به وسیله آن گنجها بیندوزد از همه چیز بترسد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۹۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
علم لا ینفع کنز لا ینفق منه؛
علمی که سود ندهد گنجی است که از آن انفاق نکنند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۹۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
علیک بالعلم فإنّ العلم خلیل المؤمن و الحلم وزیره و العقل دلیله و العمل قیّمه و الرّفق أبوه و اللّین أخوه و الصّبر أمیر جنوده؛
علم جوئید که علم یار مؤمن است و بردباری وزیر اوست و عقل دلیل اوست و عمل سرپرست اوست و ملایمت پدر اوست و مدارا برادر اوست و صبر امیر سپاهیان اوست.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۹۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
علّموا و لا تعنفوا فإنّ المعلّم خیر من المعنف؛
تعلیم دهید و خشونت مکنید که آموزگار بهتر از خشونت گر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۹۵
علّموا و یسّروا، و لا تعسّروا و بشّروا و لا تنفّروا و إذا غضب أحدکم فلیسکت؛
تعلیم دهید و سهل گیرید و سخت مگیرید گشاده رویی کنید و خشونت مکنید و چون یکی از شما خشمگین شود، خاموش ماند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۹۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
علم لا ینفع ککنز لا ینفق منه و علی کلّ شی ء زکاه و زکاه الجسد الصّیام؛
علمی که سود ندهد چون گنجی است که از آن خرج نکنند و هر چیزی زکاتی دارد و زکات تن روزه داشتن است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۹۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآله می فرمایند:
عالم ینتفع بعلمه خیر من ألف عابد؛
دانشمندی که از علم او سود برند، از هزار عابد بهتر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۹۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
طلب العلم فریضه علی کلّ مسلم و مسلمه؛
جستن علم بر هر مرد مسلمان و هر زن مسلمان واجب است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۹۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
طلب العلم فریضه علی کلّ مسلم و واضع العلم عند غیر أهله کمقلّد الخنازیر الجوهر و اللؤلؤ و الذهب؛
جستن علم بر هر مسلمانی واجب است و آن که علم را پیش نا اهلان نهد چنان است که گوهر و مروارید و طلا به گرازان آویزد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۰۰
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
طلب العلم ساعه خیر من قیام لیله و طلب العلم یوما خیر من صیام ثلاثه أشهر؛
ساعتی علم جستن بهتر از نمازگزاری یک شب است و روزی علم جستن بهتر از سه ماه روزه داری است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۰۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
طلب العلم أفضل عند اللَّه من الصّلاه و الصّیام و الحجّ و الجهاد فی سبیل اللَّه عزّ و جلّ؛
جستن علم نزد خدا از نماز و روزه و حج و جهاد در راه خدا عز و جل بهتر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۰۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
طلب العلم فریضه علی کلّ مسلم و أنّ طالب العلم یستغفر له کلّ شی ء حتّی الحیتان فی البحر؛
جستن علم بر هر مسلمانی واجب است و همه چیز، حتی ماهیان دریا برای جویای علم آمرزش می طلبند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۰۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
طالب العلم طالب الرّحمه طالب العلم رکن الإسلام و یعطی أجره مع النّبیّین؛
جویای علم جویای رحمت است، جویای علم رکن اسلام است و پاداش او را با پیامبران دهند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۰۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
طالب العلم للَّه أفضل عند اللَّه من المجاهد فی سبیل اللَّه؛
هر که علم برای رضای خدا جوید نزد خدا از مجاهد فی سبیل اللَّه بهتر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۰۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
طالب العلم بین الجهال کالحیّ بین الأموات؛
جویای علم میان جاهلان چون زنده میان مردگانست.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۰۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
طالب العلم تبسط له الملائکه أجنحتها رضا بما یطلب؛
فرشتگان بالهای خویش برای طالب علم بگسترانند که از آنچه وی می جوید، رضایت دارند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۰۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
سلوا أهل الشّرف عن العلم فإن کان عندهم علم فاکتبوه فإنّهم لا یکذبون؛
شریفان را از علم بپرسید اگر علمی نزد ایشان بود بنویسید که آنها دروغ نمی گویند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۰۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
سلوا اللَّه علما نافعا و تعوّذوا باللَّه من علم لا ینفع؛
از خدا عملی سودمند بخواهید و از علمی که سود ندهد به خدا پناه برید.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۰۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ستکون فتن یصبح الرّجل فیها مؤمنا و یمسی کافرا إلّا من أحیاه اللَّه بالعلم؛
فتنه ها خواهد بود که در اثنای آن مرد به صبح مؤمن باشد و به شب کافر شود مگر آن که خدایش به علم زنده دارد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۱۰
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
سبع یجری للعبد أجرهنّ و هو فی قبره بعد موته: من علّم علما، أو أجری نهرا، أو حفر بئرا، أو غرس نخلا، أو بنی مسجدا، أو ورّث مصحفا، أو ترک ولدا یستغفر له بعدموته؛
هفت چیز است که پاداش آن برای بنده در قبر او و پس از مرگش دوام دارد کسی که علمی تعلیم دهد، یا نهری به جریان آورد یا چاهی حفر کند یا نخلی بکارد یا مسجدی بسازد یا مصحفی به ارث گذارد یا فرزندی به جا نهد که پس از مرگش برای او آمرزش خواهد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۱۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
خیّر سلیمان بین المال و الملک و العلم فاختار العلم فاعطی الملک و المال لاختیاره العلم؛
سلیمان پیغمبر را میان ملک و دانش مخیر کردند دانش را برگزید ملک را نیز بدو دادند برای آنکه دانش را برگزیده بود.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۱۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
خیر ما یخلّف الإنسان بعده ثلاث ولد صالح یدعو له و صدقه تجری یبلغه أجرها و علم ینتفع به من بعده؛
بهترین چیزی که انسان پس از خود وا می گذارد سه چیز است فرزند پارسا که برای او دعا کند و صدقه جاری که پاداش آن بدو رسد و دانشی که پس از وی از آن بهره مند شوند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۱۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
خیر الدّنیا و الآخره مع العلم و شرّ الدّنیا و الآخره مع الجهل؛
نیکی دنیا و آخرت با دانش همراه است و بدی دنیا و آخرت با نادانی قرین است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۱۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
خمسه من مصائب الدّنیا فوت الحبیب و ذهاب المال و شماته الأعداء و ترک العلم و امرأه سوء؛
پنج چیز از مصائب دنیاست: مرگ دوست و تلف شدن مال و سرزنش دشمنان و ترک دانش و زن بد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۱۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
حفظ الغلام الصّغیر کالنّقش فی الحجر و حفظ الرّجل بعد ما یکبر کالکتاب علی الماء؛
محفوضات طفل نورس مانند نقشی است که بر سنگ رقم زنند و محفوظات مرد بزرگ مانند نوشته بر آب است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۱۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
حسن السّؤال نصف العلم؛
نیک پرسیدن یک نیمه دانستن است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۱۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ثلاث من حقائق الإیمان: الإنفاق من الإقتار و إنصافک النّاس من نفسک و بذل العلم للمتعلّم؛
سه چیز از حقایق ایمان است: بخشش با تنگدستی و رعایت انصاف در باره مردم بر ضرر خویش و بذل علم برای دانش آموز.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۱۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
تناصحوا فی العلم و لا یکتم بعضکم بعضا فإنّ الخیانه فی العلم أشدّ من الخیانه فی المال؛
در کار دانش یار همدیگر باشید و دانش خود را از یکدیگر پوشیده مدارید که خیانت در علم بدتر از خیانت در مال است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۱۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
تعلّموا ما شئتم أن تعلموا فلن ینفعکم اللَّه بالعلم حتّی تعملوا بما تعلمون؛
هر چه خواهید بیاموزید زیرا خداوند شما را از علم منتفع نکند مگر آن که هر چه را می دانید بکار بندید.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲۰
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
تعلّموا العلم و تعلّموا للعلم السّکینه و الوقار و تواضعوا لمن تعلّمون منه؛
دانش بیاموزید و با دانش وقار و آرامش آموزید و نسبت به آموزگار خویش فروتن باشید.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
الاقتصاد فی النّفقه نصف المعیشه و التّودّد إلی النّاس نصف العقل و حسن السّؤال نصف العلم؛
میانه روی در خرج یک نیمه معیشت است و دوستی با مردم یک نیمه عقل است و خوب پرسیدن یک نیمه دانش است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
أیّما ناشئ نشأ فی طلب العلم و العباده حتّی یکبر أعطاه اللَّه یوم القیامه ثواب اثنین و سبعین صدّیقا؛
هر طفلی که در طلب علم و عبادت بزرگ شود خداوند ثواب هفتاد و دو صدیق به او عطا کند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّما شفاء العیّ السؤال؛
علاج نادانی سؤال است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّما العلم بالتّعلّم و إنّما الحلم بالتّحلّم و من یتحرّ الخیر یعطه و من یتّق الشّرّ یوقه؛
علم از تعلم و حلم از تظاهر به حلم حاصل می شود هر که جویای خیر باشد همانش دهند و هر که از شر بگریزد از آن بر کنار ماند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲۵
إنّ من معادن التّقوی تعلّمک إلی ما قد علمت علم ما لم تعلم و النّقص فیما قد علمت قلّه الزّیاده فیه و إنّما یزهد الرّجل فی علم ما لم یعلم قلّه الانتفاع بما قد علم؛
از جمله منابع پرهیزکاری این است که ندانسته ها را بیاموزی و به دانسته ها ضمیمه کنی، اگر افزایش دانش کم شود مایه نقصان آن می شود و کسی که از دانسته های خود کمتر سود برد، در آموختن ندانسته ها سستی می کند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ ممّا یلحق المؤمن من عمله و حسناته بعد موته علما نشره و ولدا صالحا ترکه و مصحفا ورّثه أو مسجدا بناه أو بیتا لابن السّبیل بناه أو نهرا أجراه أو صدقه أخرجها من ماله فی صحّته و حیاته تلحقه من بعد موته؛
از جمله اعمال و نیکی های مؤمن که بعد از مرگ بدو می رسد دانشی است که منتشر کرده باشد و فرزند پارسائی است که به جا گذاشته باشد و قرآنی است که به ارث گذاشته باشد یا مسجدی که بنا کرده باشد یا خانه ای که برای کاروانیان بپا کرده باشد یا نهری که به کمک او جریان یافته باشد یا مالی که در دوران صحت و حیات از مال خویش جدا کرده باشد همه اینها پس از مرگ بدو می رسد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ لکلّ شی ء دعامه و دعامه هذا الدّین الفقه و لفقیه واحد أشدّ علی الشّیطان من ألف عابد؛
هر چیزی اساسی دارد و اساس این دین دانش است و یک دانشمند برای شیطان از هزار عابد بدتر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ علما لا ینتفع منه لکنز لا ینفق منه؛
دانشی که از آن سود نبرند مثل گنجی است که از آن خرج نکنند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ الملائکه لتضع أجنحتها لطالب العلم رضا بما یطلب؛
فرشتگان بالهای خود را برای طالب علم پهن می کنند زیرا از آنچه می جوید، رضایت دارند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳۰
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ اللَّه تعالی یسأل العبد عن فضل علمه کما یسأله عن فضل ماله؛
خداوند از بنده می پرسد که فزونی دانش خود را کجا صرف کرده همچنان که از فزونی مال می پرسد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ الفتنه تجی ء فتنسف العباد نسفا و ینجو العالم منها بعلمه؛
فتنه بیاید و بندگان را مغلوب کند و دانشمند به کمک دانش خود از آن رهائی یابد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ العلماء هم ورثه الأنبیاء ورثوا العلم فمن أخذه أخذ بحظّ وافر؛
دانشمندان وارث پیامبرانند و دانش را از آن ها میراث برده اند هر کس دانش فرا گیرد سهم فراوان از میراث پیامبران گرفته است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اللّهمّ إنّی أعوذ بک من علم لا ینفع و قلب لا یخشع و دعاء لا یسمع و نفس لا تشبع أعوذ بک اللّهمّ من شرّ هؤلاء الأربع؛
خدایا از دانشی که سود ندهد و دلی که سوز ندارد و دعائی که شنیده نشود و نفسی که سیری نپذیرد به تو پناه می برم خدایا از این چهار چیز به تو پناه می برم.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اللّهمّ إنّی أعوذ بک من علم لا ینفع و عمل لا یرفع، و دعاء لا یسمع؛
خدایا از دانشی که سود ندهد و عملی که مقبول نیفتد و دعائی که شنیده نشود به تو پناه می برم.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اللّهمّ انفعنی بما علّمتنی و علّمنی ما ینفعنی و زدنی علما؛
خدایا مرا به آنچه تعلیم داده ای منتفع کن و آنچه را برای من نافع است به من بیاموز و دانش مرا فزون کن.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اللّهمّ أغننی بالعلم و زیّنّی بالحلم و أکرمنی بالتّقوی و جمّلنی بالعافیه؛
خدایا مرا به علم توانگر ساز و به حلم زینت بخش و به تقوی عزیز کن و به عافیت زیبائی ده.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ألا أعلّمک خصلات ینفعک اللَّه تعالی بهنّ؟ علیک بالعلم فإنّ العلم خلیل المؤمن و الحلم وزیره و العقل دلیله و العمل قیّمه و الرّفق أبوه و اللّین أخوه و الصّبر أمیر جنوده؛
می خواهی صفاتی به تو بیاموزم که خداوند تو را به آنها منتفع سازد؟ دانش آموز که دانش دوست مؤمن است و بردباری پشتیبان او و عقل رهبر و عمل قیم و مدارا پدر و ملایمت برادر اوست و صبر امیر سپاه وی به شمار می رود.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
أکثر النّاس قیمه أکثرهم علما؛
هر که به دانش از دیگران پیش تر است، قیمتش از دیگران بیشتر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
أفضل الصّدقه أن یتعلّم المرء المسلم علما ثمّ یعلّمه أخاه المسلم؛
بهترین صدقه ها آن است که مرد مسلمان دانشی بیاموزد و به برادر مسلمان خود تعلیم دهد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴۰
أفضل الأعمال العلم باللَّه إنّ العلم ینفعک معه قلیل العمل و کثیره و إنّ الجهل لا ینفعک معه قلیل العمل و لا کثیره؛
بهترین کارها خداشناسی است کاری که با دانش قرین است اندک و بسیار آن سودمند است و کاری که با نادانی قرین است نه اندک آن سود می دهد و نه بسیار.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
أغد عالما أو متعلّما أو مستمعا أو محبّا و لا تکن الخامسه فتهلک؛
دانشمند باش یا دانش آموز یا مستمع یا دوستدار علم و پنجمی مباش که هلاک خواهی شد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
أعلم النّاس من جمع علم النّاس إلی علمه؛
دانشمندتر از همه مردم کسی است که دانش دیگران را به دانش خود بیفزاید.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اطلبوا العلم من المهد إلی اللّحد؛
از گهواره تا گور دانش بجوئید.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اطلبوا العلم و لو بالصّین فإنّ طلب العلم فریضه علی کلّ مسلم إنّ الملائکه تضع أجنحتها لطالب العلم رضا بما یطلب؛
دانش را بجوئید اگر چه در چین باشد زیرا طلب دانش بر هر مسلمانی واجب است و فرشتگان بال خویش را برای طالب علم پهن می کنند زیرا از آنچه وی در طلب آن است خشنود هستند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
أشدّ النّاس حسره یوم القیامه رجل أمکنه طلب العلم فی الدّنیا فلم یطلبه و رجل علّم علما فانتفع به من سمعه منه دونه؛
دو کس روز رستاخیز از همه مردم بیشتر حسرت می خورند یکی مردی که در دنیا برای طلب دانش فرصت داشته ولی به جستجوی آن برنخاسته است یکی دیگر مردی که دانشی به دیگری آموخته و شاگرد وی از آن بهره مند شده ولی او بی بهره مانده است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إذا مات الإنسان انقطع عمله إلّا من ثلاث صدقه جاریه أو علم ینتفع به أو ولد صالح یدعو له؛
وقتی انسان بمیرد دنباله کارهای نیک او بریده شود جز سه چیز صدقه جاری و دانشی که کسان از آن بهره ور شوند و فرزند درست کاری که برای او دعا کند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إذا أتی علیّ یوم لا أزداد فیه علما یقرّبنی إلی اللَّه تعالی فلا بورک لی فی طلوع الشّمس ذلک الیوم؛
اگر روزی بر من بگذرد و در آن روز دانشی نیاموزم که مرا به خداوند نزدیک کند، طلوع آفتاب آن روز بر من مبارک مباد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴۸
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
آفَهُ العِلمِ النِّسیانُ وَ إضاعَتَهُ أن تُحدِّثَ به غَیرَ أهلِه؛
آفت دانش فراموشی است و دانشی که به نا اهل سپاری، تلف می شود.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴۹
امام هادی عليهالسلام میفرمایند:
همانا استاد و شاگرد هر دو در رشد و ترقی شریکاند.
(بحارالانوار/۷۵/۳۶۶)
حدیث - ۲۵۰
امام هادی عليهالسلام می فرمایند:
خیر من الخیر فاعله ، و أجمل من الجمیل قائله ، و أرجح من العلم حامله ، و شر من الشر جالبه ، و أهول من الهول راکبه؛
بهتر از نیکی نیکوکار است ، و زیباتر از زیبایی ، گوینده آن است ، و برتر از علم حامل آن است ، و بدتر از بدی ، عامل به آن است ، و وحشتناکتر از وحشت ، آورنده آن است
مسند الامام الهادی ، ص ۳۰۴
حدیث - ۲۵۱
امام محمد باقر عليهالسلام می فرمایند:
خدا رحمت کند بنده ای را که علم را زنده کند
کافی ، ج ۱ ، ص ۴۱
حدیث - ۲۵۲
قالَ الإمامُ الْحَسَنُ الْمُجتبی عليهالسلام :
حُسْنُ السُّؤالِ نِصْفُ الْعِلْمِ؛
امام حسن مجتبی عليهالسلام فرمودند:
کسی که عادت سؤال و حالت پرس و جو دارد مثل آن است که نصف علم ها را فرا گرفته باشد.
کلمة الإمام الحسن عليهالسلام ، ص ۱۲۹
حدیث - ۲۵۳
قالَ الإمامُ الْحَسَنُ الْمُجتبی عليهالسلام :
تَعَلَّمُوا الْعِلْمَ، فَإنْ لَمْ تَسْتَطیعُوا حِفْظَهُ فَاکْتُبُوهُ وَ ضَعُوهُ فی بُیُوتِکُمْ؛
امام حسن مجتبی عليهالسلام فرمودند:
علم و دانش را از هر طریقی فرا گیرید، و چنانچه نتوانستید آن را در حافظه خود نگه دارید، ثبت کنید و بنویسید و در منازل خود در جای مطمئن قرار دهید.
احقاق الحقّ، ج ۱۱، ص ۲۳۵
حدیث - ۲۵۴
قالَتْ فاطِمَةُ الزَّهْراء عليهاالسلام :
وَ حَرَّمَ اللّه( الشِّرْکَ إخْلاصاً لَهُ بِالرُّبُوبِیَّةِ، فَاتَّقُوا اللّه حَقَّ تُقاتِهِ، وَ لا تَمُوتُّنَ إلاّ وَ أنْتُمْ مُسْلِمُونَ، وَ أطیعُوا اللّه فیما أمَرَکُمْ بِهِ، وَ نَهاکُمْ عَنْهُ، فَاِنّهُ، إنَّما یَخْشَی اللّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءِ ؛
حضرت فاطمه زهرا عليهاالسلام فرمودند:
خداوند سبحان شرک را (در امور مختلف) حرام گرداند تا آن که همگان تن به ربوبیّت او در دهند و به سعادت نائل آیند; پس آن طوری که شایسته است باید تقوای الهی داشته باشید و کاری کنید تا با اعتقاد به دین اسلام از دنیا بروید. بنابر این باید اطاعت و پیروی کنید از خداوند متعال در آنچه شما را به آن دستور داده یا از آن نهی کرده است، زیرا که تنها علماء و دانشمندان (اهل معرفت) از خدای سبحان خوف و وحشت خواهند داشت.
ریاحین الشّریعة، ج ۱، ص ۳۱۲
حدیث - ۲۵۵
قالَ الاْمامُ علی عليهالسلام :
أعَزُّ الْعِزِّ الْعِلْمُ، لاِنَّ بِهِ مَعْرِفَةُ الْمَعادِ وَ الْمَعاشِ، وَ أذَلُّ الذُّلِّ الْجَهْلُ، لاِنَّ صاحِبَهُ أصَمُّ، أبْکَمٌ، أعْمی، حَیْرانٌ ؛
امام علی عليهالسلام فرمودند:
عزیزترین عزّت ها علم و کمال است، برای این که شناخت معاد و تأمین معاشِ انسان، به وسیله آن انجام می پذیرد. و پست ترین ذلّت ها جهل و نادانی است، زیرا که صاحبش همیشه در کری و لالی و کوری می باشد و در تمام امور سرگردان خواهد بود.
نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، ص ۷۰، ح ۶۵
حدیث - ۲۵۶
قالَ الاْمامُ علی عليهالسلام :
اَلْمُلُوکُ حُکّامٌ عَلَی النّاسِ، وَ الْعِلْمُ حاکِمٌ عَلَیْهِمْ، وَ حَسْبُکَ مِنَ الْعِلْمِ أنْ تَخْشَی اللّهَ، وَ حَسْبُکَ مِنَ الْجَهْلِ أنْ تَعْجِبَ بِعِلْمِکَ ؛
امام علی عليهالسلام فرمودند:
ملوک بر مردم حاکم هستند و علم بر تمامی ایشان حاکم خواهد بود، تو را در علم کافی است که از خداوند ترسناک باشی؛ و به دانش و علم خود بالیدن، بهترین نشانه نادانی است.
أمالی طوسی، ج ۱، ص ۵۵
حدیث - ۲۵۷
قالَ الاْمامُ علی عليهالسلام :
اَلْعِلْمُ وِراثَةٌ کَریمَةٌ، وَ الاْدَبُ حُلَلٌ حِسانٌ، وَ الْفِکْرَةُ مِرآةٌ صافِیَةٌ، وَ الاْعْتِذارُ مُنْذِرٌ ناصِحٌ، وَ کَفی بِکَ أَدَباً تَرْکُکَ ما کَرِهْتَهُ مِنْ غَیْرِکَ ؛
امام علی عليهالسلام فرمودند:
علم؛ ارثیه ای با ارزش، و ادب؛ زیوری نیکو، و اندیشه؛ آئینه ای صاف، و پوزش خواستن؛ هشدار دهنده ای دلسوز خواهد بود. و برای با أدب بودنت همین بس که آنچه برای خود دوست نداری، در حقّ دیگران روا نداشته باشی.
بحارالأنوار، ج ۱، ص ۱۶۹، ح ۲۰
حدیث - ۲۵۸
قال رَسُولُ اللّهِ صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَنْ زارَ عالِماً فَکَأنَّما زارَنی، وَ مَنْ صافَحَ عالِماً فَکأنَّما صافَحَنی، وَ مَنْ جالَسَ عالِماً فَکَأنَّما جالَسَنی، وَ مَنْ جالَسَنی فِی الدُّنْیا أجْلَسْتُهُ مَعی یَوْمَ الْقِیامَةِ؛
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
هر کس به دیدار و زیارت عالم و دانشمندی برود مثل آن است که مرا زیارت کرده، هر که با دانشمندی دست دهد و مصافحه کند مثل آن که با من مصافحه نموده، هر شخصی همنشین دانشمندی گردد مثل آن است که با من مجالست کرده، و هر که در دنیا با من همنشین شود، در آخرت همنشین من خواهد گشت.
مستدرک الوسائل، ج ۱۷، ص ۳۰۰، ح ۲۱۴۰۶
حدیث - ۲۵۹
قال رَسُولُ اللّهِ صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اَلْعالِمُ بَیْنَ الْجُهّالِ کَالْحَی بَیْنَ الاْمْواتِ، وَ إنَّ طالِبَ الْعِلْمِ یَسْتَغْفِرُلَهُ کُلُّ شَیء حَتّی حیتانِ الْبَحْرِ، وَ هَوامُّهُ، وَ سُباعُ الْبَرِّ وَ أنْعامُهُ، فَاطْلُبُوا الْعِلْمَ، فَإنّهُ السَّبَبُ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ، وَ إنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِ مُسْلِم؛
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
دانشمندی که بین گروهی نادان قرار گیرد همانند انسان زنده ای است بین مردگان، و کسی که در حال تحصیل علم باشد تمام موجودات برایش طلب مغفرت و آمرزش می کنند، پس علم را فرا گیرید چون علم وسیله قرب و نزدیکی شما به خداوند است، و فراگیری علم، بر هر فرد مسلمانی فریضه است.
بحارالأنوار، ج ۱، ص ۱۷۲، ح ۲۵
حدیث - ۲۶۰
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند :
أفضل العبادة الفقه؛
برترین عبادت، فقه (فهم دین) است.
الخصال: ۳۰ / ۱۰۴.
حدیث - ۲۶۱
امام صادق عليهالسلام می فرمایند:
قال لقمان لابنه : لکل شی ء علامة یعرف بهاو یشهد علیها و ان للدین ثلاث علامات : العلم و الایمان و العمل به ، (الی ان قال ) وللعامل ثلاث علامات الصلوة و الصیام و الزکوة؛
حضرت لقمان به فرزندانش فرمود:برای هر چیزی علامتی است که به وسیله آن علامت شناخته می شود و به او شهادت داده می شود، به درستی که برای دین سه علامت است: ۱- علم، ۲- ایمان، ۳- عمل به ایمان تا آنجا که فرمودند: برای عامل به دین سه علامت است : ۱- نماز، ۲- روزه ، ۳- زکات
( مستدرک الوسائل ، ج ۱، ص ۱۸۳ )
حدیث - ۲۶۲
امام جعفر صادق عليهالسلام :
طلب العلم فریضة؛
کسب دانش واجب است
اصول کافی ، ج ۱ ، ص ۳۵
حدیث - ۲۶۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
تَمامُ التَّقْوی اَنْ تَتَعَلَّمَ ما جَهِلْتَ وَ تَعْمَلَ بِما عَلِمْتَ؛
تمام تقوا این است که آنچه را نمیدانی بیاموزی و بدانچه میدانی عمل کنی.
تنبیه الخواطر، ج ۲، ص ۱۲۰
حدیث - ۲۶۴
امام علی عليهالسلام می فرمایند :
مردم سه گروهند: دانشمند خداشناس، دانشجوی در راه رستگاری و فرومایگانی بی اراده و سرگردان که هر دعوتی را اجابت میکنند و به هر طرف که باد بیاید به همان طرف میروند، از نور دانش روشنایی نمیگیرند و به پایگاه محکمی پناه نمیبرند.
نهج البلاغه، قصار ۱۴۷.
حدیث - ۲۶۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
یا عَلیُّ وَ لِلصّالِحِ ثَلاثُ عَلاماتٍ: یُصْلِحُ ما بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللّهِ تَعالی بِالْعَمَلِ الصّالِحِ وَ یُصْلِحُ دینَهُ بِالْعِلْمِ وَ یَرْضی لِلنّاسِ ما یَرْضی لِنَفْسِهِ؛
ای علی! انسان صالح سه نشانه دارد: با عمل صالح، میان خود و خداوند را اصلاح میکند، با علم، دینش را اصلاح مینماید و برای مردم، همانی را میپسندد که برای خود میپسندد.
میراث حدیث - شیعه، ج ۲، ص ۳۵، ح ۱۲۲.
حدیث - ۲۶۶
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند :
چهار چیز بر هر عاقل و خردمندی از امّت من واجب است. گفته شد: ای پیامبر خدا! آن چهار چیز کداماند؟ فرمودند: گوش فرادادن به دانش، نگهداری، نشر و عمل به آن.
تحف العقول، ص ۵۷.
حدیث - ۲۶۷
امام علی عليهالسلام :
عِلمُ الْمُنافِقِ فی لِسانِهِ وَعِلْمُ الْمُؤْمِنِ فی عَمَلِهِ؛
دانش منافق در زبان او و دانش مؤمن در کردار اوست.
غررالحکم، ح۶۲۸۸.
حدیث - ۲۶۸
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
مِنْ عَلامَةِ اَحَدِهِمْ (المُتَقینَ) اَنَّکَ تَری لَهُ قُوَّةً فی دینٍ... وَحِرْصا فی عِلْمٍ وَعِلْما فی حِلْمٍ؛
از نشانههای پرهیزکاران این است که میبینی در دین نیرومند... در کسب دانش حریص و دارای علم همراه با بردباریاند.
نهج البلاغه، خطبه ۱۹۳.
حدیث - ۲۶۹
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
تجربه ها پایان نپذیرد و شخص عاقل از آنها بر دانش خود بیفزاید.
(غررالحکم ، باب تجربه)
حدیث - ۲۷۰
سبک نشمارد علم و اهل علم را مگر احمق و نادان.
غررالحکم ، باب حماقت
حدیث - ۲۷۱
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
الْعِلْمُ وِرَاثَةٌ کَرِیمَةٌ وَ الْآدَابُ حُلَلٌ مُجَدَّدَةٌ وَ الْفِکْرُ مِرْآةٌ صَافِیَةٌ؛
دانش، میراثی گرانبها ، و آداب ، زیورهای همیشه تازه ، و اندیشه ، آیینه ای شفاف است.
نهج البلاغه، حکمت ۵
حدیث - ۲۷۲
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
به راستی که علم خدای سبحان باطن ها و نهان ها را فرا گرفته و برون ها را شماره کرده است.
غررالحکم ، باب معرفت خدا
حدیث - ۲۷۳
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
نادانی شخص ثروتمند ، او را پست گرداند ، و علم و دانش فقیر و نیازمند ، او را برافرازد.
غررالحکم ، باب جهل
حدیث - ۲۷۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند :
اَلْعِلمُ إمامُ الْعَمَلِ وَالْعَمَلُ تابِعُهُ یُلهَمُ بِهِ السُّعَداءُ وَ یُحْرَمُهُ الأْشقیاءُ؛
دانش پیشوای عمل و عمل پیرو آن است. به خوشبختان دانش الهام میشود و بدبختان از آن محرومند.
الأمالی، طوسی، ص ۴۸۸، ح ۳۸.
حدیث - ۲۷۵
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند :
خَیْرُ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةِ مَعَ العِلْمِ وَ شَرُّ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةِ مَعَ الْجَهْلِ ؛
خیر دنیا و آخرت با دانش و شرّ دنیا و آخرت با نادانی است.
بحارالأنوار، ج۱، ص ۲۰۴، ح ۲۳
حدیث - ۲۷۶
امام علی عليهالسلام :
نَـکَدُ الْعِلْمِ الْکَذِبُ وَ نَـکَدُ الْجِدِّ اللَّعِبُ؛
آفت علم دروغ و آفت جدیت، بازی است.
غرر الحکم ، ح ۱۰۰۰۰.
حدیث - ۲۷۷
امام علی عليهالسلام :
ما اَخَذَ اللّهُ میثاقاً مِنْ اَهْلِ الْجَهْلِ بِطَـلَبِ تِبْیانِ الْعِلْمِ حَتّی اَخَذَ میثاقاً مِنْ اَهْلِ الْعِلْمِ بِبَیانِ الْعِلْمِ لِلجُهّالِ؛ لاَِنَّ الْعِلْمَ کانَ قَبْلَ الْجَهْلِ؛
خداوند، از مردم نادان پیمانی برای جستجوی دانش نگرفت، مگر اینکه پیمان بیان کردن دانش برای نادانان را از اهل دانش گرفت، چرا که دانش، پیش از نادانی بود.
امالی، مفید، ص ۶۶، ح ۱۲.
حدیث - ۲۷۸
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اِنَّ الْعَبْدَ لِیُذْنِبُ الذَّنْبَ فَیَنْسی بِهِ الْعِلْمَ الَّذی کانَ قَدْ عَلِمَهُ؛
انسان گناه میکند، پس با آن، علمی را که پیشتر میدانسته، از یاد میبرد.
عدّة الداعی، ص ۱۹۷.
حدیث - ۲۷۹
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
لَو خِفْتُمُ اللّهَ حَقَّ خیفَتِهِ لَعَلِمْتُمُ الْعِلْمَ الَّذی لا جَهلَ مَعَهُ ، وَ لَو عَرَفْتُمُ اللّهَ حَقَّ مَعْرِفَتِهِ لَزالَتْ بِدُعائِکُمُ الْجِبالُ؛
اگر از خدا چنانکه باید میترسیدید، به دانشی ناب دست مییافتند و اگر خدا را چنانکه باید میشناختید، با دعایتان کوهها از میان میرفتند.
کنز العمّال، ح ۵۸۸۱.
حدیث - ۲۸۰
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
ما مِنْ عالِمٍ اَو مُتَعَلِّمٍ یَمُرُّ بِقَرْیَةٍ مِنْ قُرَی الْمُسْلِمینَ اَو بَلْدَةٍ مِنْ بِلادِ الْمُسْلِمینَ وَ لَمْ یَاْکُلْ مِنْ طَعامِهِمْ وَ لَمْ یَشْرَبْ مِنْ شَرابِهِمْ وَ دَخَلَ مِنْ جانِبٍ وَ خَرَجَ مِنْ جانِبٍ اِلاّ رَفَعَ اللّهُ تَعالی عَذابَ قُبورِهِمْ اَرْبَعینَ یَوْما؛
هیچ دانشمند و یا دانشاندوزی از روستایی از روستاها و یا شهری از شهرهای مسلمانان نمیگذرد و از خوراک آنان نمیخورد و از نوشیدنی آنان نمینوشد و از یک طرف وارد نمیشود و از طرف دیگر خارج نمیگردد، جز آنکه خدای متعال عذاب قبرهایشان را تا چهل روز بر میدارد.
جامع الأخبار ، ص ۵۰۷، ح ۱۴۰۵.
حدیث - ۲۸۱
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
تَناصَحوا فِی الْعِلْمِ ، فَاِنَّ خیانَةَ اَحَدِکُمْ فی عِلْمِهِ اَشَدُّ مِنْ خیانَتِهِ فی مالِهِ وَ اِنَّ اللّهَ سائِلُـکُمْ یَوْمَ الْقیامَةِ؛
در دانش، خیرخواه یکدیگر باشید که خیانت هر یک از شما در دانشش، سختتر از خیانت او در مالش میباشد و خداوند روز قیامت از شما بازخواست میکند.
امالی طوسی، ص ۱۲۶، ح ۱۹۸.
حدیث - ۲۸۲
امام علی عليهالسلام :
اَلا لا تَنالُ الْعِلْمَ اِلاّ بِسِتَّةٍ ؛ سَاُنبیکَ عَنْ مَجموعِها بِبَیانِ: ذَکاءٌ وَ حِرصٌ وَاصْطِبارٌ وبُلْغَةٌ ؛ و اِرشادُ اُستادٍ وَ طولُ زَمانِ؛
هرگز به دانش دست نمییابی مگر با شش چیز؛ که من در این سخن، تو را از همه آنها آگاه میکنم: هوش، حرص، شکیبایی، شایستگی؛ راهنمایی استاد و درازای زمان.
آداب المتعلّمین، ص ۸۲.
حدیث - ۲۸۳
امام علی عليهالسلام :
خُذوا مِنْ کُلِّ عِلْمٍ اَحْسَنَهُ فَاِنَّ النَحْلَ یَاْکُلُ مِنْ کُلِّ زَهْرٍ اَزْیَنَهُ فَیَتَوَلَّدُ مِنْهُ جَوهَرانِ نَفیسانِ: اَحَدُهُما فیهِ شِفاءٌ لِلنّاسِ وَ الآْخَرُ یُسْتَضاءُ بِهِ؛
از هر دانشی بهترینش را انتخاب کنید، زنبورِ عسل از هر گلی زیباترینش را میخورد. در نتیجه دو جواهر گرانبها از آن تولید میشود: یکی (عسل) برای مردم شفاست و دیگری (موم) که از آن روشنایی میگیرند.
غرر الحکم ، ح ۵۰۸۲.
حدیث - ۲۸۴
امام رضا عليهالسلام :
رَحِمَ اللّهُ عَبْدا اَحیا اَمْرَنا یَتَعَلَّمُ عُلومَنا وَ یُعَلِّمُهَا النّاسَ ، فَاِنَّ النّاسَ لَوْ عَلِموا مَحاسِنَ کَلامِنا لاَتَّبَعونا؛
رحمت خدا بر بندهای را که امر ما را زنده کند... دانشهای ما را فرا گیرد و به مردم بیاموزد. اگر مردم زیباییهای سخنان ما را میدانستند، از ما پیروی میکردند.
معانی الأخبار ، ص ۱۸۰، ح ۱.
حدیث - ۲۸۵
وَ الْمُتَعَلِّمُ یَحْتاجُ اِلی رَغْبَةٍ وَ اِرادَةٍ و فَراغٍ وَ نُسُکٍ وَ خَشْیَةٍ وَ حِفْظٍ وَ حَزْمٍ؛
دانش اندوز به شوق، اراده، فراغت، عبادت، ترس از خدا، مراقبت و آیندهنگری نیاز دارد.
مصباح الشریعه، ص ۱۵.
حدیث - ۲۸۶
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَنْ جاءَهُ الْمَوتُ وَ هُوَ یَطْلُبُ الْعِلْمَ لِیُحْیِیَ بِهِ الاِْسلامَ کانَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الاَْنبِیاء دَرَجَةٌ واحِدَةٌ فِی الْجَنَّةِ؛
هر کس در جستجوی دانش باشد تا با آن اسلام را زنده کند و مرگ او فرا رسد، در بهشت میان او و پیامبران تنها یک درجه فاصله است.
منیة المرید ، ص ۱۰۰.
حدیث - ۲۸۷
امام سجاد عليهالسلام :
لَوْ یَعْلَمُ النّاسُ ما فی طَـلَبِ الْعِلْمِ لَطَـلَبوهُ وَ لَو بِسَفْکِ الْمُهَجِ وَ خَوضِ اللُّجَجِ اِنَّ اللّهَ تَبارَکَ وَ تَعالی اَوحی اِلی دانیالَ : اِنَّ اَمْقَتَ عَبیدی اِلَیَّ الْجاهِلُ الْمُسْتَخِفُّ بِحَقِّ اَهْلِ الْعِلْمِ ، التّارِکُ لِلاِْقْتِداءِ بِهِمْ وَ اِنَّ اَحَبَّ عَبیدی اِلَیَّ التَّقیُّ الطّالِبُ لِلثَّوابِ الْجَزیلِ اَللاّزِمُ لِلْعُلَماءِ التّابِـعُ لِلْحُلَماءِ القابِلُ عَنِ الْحُـکَماءِ؛
اگر مردم میدانستند که در جستجوی دانش چه چیزی [نهفته] است، بیگمان در پی آن میرفتند، حتّی اگر با ریخته شدن خون و فرو رفتن در اعماق دریا باشد. خدای تبارک و تعالی به دانیال وحی کرد: منفورترین بندگانم نزد من، نادانی است که حق اهل علم را سبک بشمارد و پیروی از ایشان را رها کند و محبوبترین بندگانم نزد من، تقوا پیشهای است که جویای پاداش فراوان، همراه دانشمندان، پیرو بردباران و پذیرای حکیمان باشد.
کافی ، ج ۱، ص ۳۵، ح ۵.
حدیث - ۲۸۸
امام علی عليهالسلام :
کُلَّ وِعاءٍ یَضیقُ بِما جُعِلَ فیهِ اِلاّ وِعاءُ الْعِلْمِ فَاِنَّهُ یَتَّسِعُ بِهِ؛
هر ظرفی که در آن چیزی ریخته شود پر میشود، مگر ظرف دانش که هر چه در آن ریخته شود جا باز میکند.
نهج البلاغه ، حکمت ۲۰۵.
حدیث - ۲۸۹
امام علی عليهالسلام :
اَلْعِلْمُ عِلْمانِ : مَطْبوعٌ ومَسْموعٌ ، ولا یَنْفَعُ الْمَسْموعُ اِذا لَمْ یَکُنِ الْمَطْبوعُ؛
علم دو گونه است: فطری و شنیدنی، علم شنیدنی مفید واقع نمیشود اگر علم فطری نباشد.
نهج البلاغه ، حکمت ۳۳۸.
حدیث - ۲۹۰
امام علی عليهالسلام :
کُلَّمَا ازْدادَ عِلْمُ الرَّجُلِ زادَتْ عِنایَتُهُ بِنَفْسِهِ وَ بَذَلَ فی ریاضَتِها وَ صَلاحِها جُهْدَهُ؛
هر اندازه دانش انسان بیشتر شود، توجه او به خودش بیشتر میگردد و در ریاضت و رشد و اصلاح نَفْس، کوشش بیشتری مینماید.
غرر الحکم ، ح ۷۲۰۴.
حدیث - ۲۹۱
امام صادق عليهالسلام :
اَلْعِلْمُ مَقْرونٌ اِلَی الْعَمَلِ ، فَمَنْ عَلِمَ عَمِلَ ، ومَنْ عَمِلَ عَلِمَ ، وَالْعِلْمُ یَهْتِفُ بِالْعَمَلِ فَاِنْ اَجابَهُ وَ اِلاَّ ارْتَحَلَ عَنْهُ؛
دانش، با عمل همراه است، پس هر که دانست، عمل کرد و هر که عمل کرد، دانست و دانش، به عمل فرا میخواند. پس اگر او را اجابت کرد، چه بهتر وگرنه از او جدا میگردد.
کافی ، ج ۱، ص ۴۴، ح ۲.
حدیث - ۲۹۲
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
طَـلَبُ الْعِلْمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسْلِمٍ ، فَاطْلُبُوا الْعِلْمَ مِنْ مَظانِّهِ ، وَاقْتَبِسوهُ مِنْ اَهْلِهِ؛
در پی دانش بودن، بر هر مسلمانی واجب است، پس دانش را از جایی که احتمال بودنش هست، بجویید و آن را از اهلش فراگیرید.
امالی طوسی، ص ۵۶۹، ح ۱۱۷۶.
حدیث - ۲۹۳
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
قَلْبٌ لَیْسَ فیهِ شَیءٌ مِنَ الحِکمَةِ کَبَیْتٍ خَرِبٍ ، فَتَعَلَّموا وعَلِّموا ، وتَفَقَّهوا ولا تَموتوا جُهّالاً ؛ فَاِنَّ اللّهَ لا یَعذِرُ عَلَی الْجَهْلِ؛
دلی که در آن حکمت نیست، همچون خانهای ویران است. پس بیاموزید و آموزش دهید، بفهمید و نادان نمیرید که خدای عزّ و جلّ، بهانهای را برای نادانی نمیپذیرد.
الفردوس ، ح ۴۵۹۰.
حدیث - ۲۹۴
امام علی عليهالسلام :
یا مُؤمِنُ اِنَّ هذَا الْعِلْمَ وَالاَْدَبَ ثَمَنُ نَفْسِکَ فَاجْتَهِدْ فی تَعَلُّمِها فَما یَزیدُ مِنْ عِلْمِکَ وَ اَدَبِکَ یَزیدُ فی ثَمَنِکَ وَ قَدْرِکَ، فَاِنَّ بِالْعِلْمِ تَهْتَدی اِلی رَبِّکَ؛
ای انسان با ایمان، در حقیقت این دانش و ادب، بهای توست، پس در آموختن آن بکوش، زیرا هرچه بر دانش و ادبت افزوده شود، بر ارج و بهای تو افزوده میشود، چرا که با دانش به سوی پروردگارت هدایت میشوی.
روضة الواعظین، ص ۱۱.
حدیث - ۲۹۵
امام صادق عليهالسلام می فرمایند :
لَسْتُ اُحِبُّ اَنْ اَرَی الشّابَّ مِنْـکُمْ اِلاّ غادیاً فی حالَیْنِ : اِمّا عالِماً اَوْ مُتَعَلِّما ، فَاِنْ لَمْ یَفْعَلْ فَرَّطَ ، فَاِنْ فَرَّطَ ضَیَّعَ ، وَ اِنْ ضَیَّعَ اَثِمَ ، وَ اِنْ اَثِمَ سَـکَنَ النّارَ وَ الَّذی بَعَثَ مُحَمَّدا بِالْحَقِّ ؛
دوست ندارم جوانانِ شما را جز در دو حالت ببینم : دانشمند یا دانشاندوز اگر جوانی چنین نکند ، کوتاهی کرده و اگر کوتاهی کرد ، تباه ساخته و اگر تباه ساخت ، گناه کرده است و اگر گناه کند ، سوگند به آن کس که محمّد صلىاللهعليهوآلهوسلم را به حق برانگیخت ، دوزخنشین خواهد شد
امالی طوسی ، ص ۳۰۳، ح ۶۰۴
حدیث - ۲۹۶
امام باقر عليهالسلام می فرمایند :
کانَ اَبی زَیْنُ الْعابِدینَ عليهالسلام اِذا نَظَرَ اِلَی الشَّبابِ الَّذینَ یَطْـلُبونَ الْعِلْمَ اَدْناهُمْ اِلَیْهِ وَ قالَ : مَرحَبا بِکُمْ اَ نْتُمْ وَدائِعُ الْعِلْمِ وَ یوشِکُ اِذْ اَ نْتُمْ صِغارُ قَوْمٍ اَنْ تَـکونوا کِبارَ آخَرینَ ؛
پدرم [امام] زینالعابدین عليهالسلام هر گاه به جوانانی که دانش میاندوختند ، مینگریست ، آنان را به خود نزدیک میکرد و میفرمود : آفرین بر شما که امانتهای [مردم برای آموختن]دانشید و بهزودی شما کمسالان جامعه ، بزرگان جامعهای دیگر میشوید
الدر النظیم فی مناقب الائمة اللهامیم ، ص ۵۸۷
حدیث - ۲۹۷
پیامبر صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند :
مَنْ تَعَلَّمَ فی شَبابِهِ کانَ بِمَنْزِلَةِ الْوَشْمِ فِی الْحَجَرِ وَ مَن تَعَلَّمَ وَ هُوَ کَبیرٌ کانَ بِمَنْزِلَةِ الْکِتابِ عَلی وَجْهِ الْماءِ ؛
هر کس در جوانیاش بیاموزد ، آموختهاش مانند نقش بر سنگ است و هر کس در بزرگسالی بیاموزد، مانند نوشتن بر روی آب است
نوادر راوندی ، ص ۱۳۲، ح ۱۶۹
حدیث - ۲۹۸
امام رضا عليهالسلام می فرمایند:
از نشانههای دین فهمی ، حلم و علم است ، و خاموشی دری از درهای حکمتاست خاموشی و سکوت ، دوستی آور و راهنمای هر کار خیری است
(تحف العقول ، ص ۴۶۹)
حدیث - ۲۹۹
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
اِنَّ الْعِلْمَ حَیاةُ الْقُلوبِ وَ نورُ الاَْبْصارِ مِنَ الْعَمی وَ قُوَّةُ الاَْبْدانِ مِنَ الضَّعْفِ؛
به راستی که دانش، مایه حیات دلها، روشن کننده دیدگان کور و نیروبخش بدنهای ناتوان است.
امالی صدوق، ص ۴۹۳، ح ۱.
حدیث - ۳۰۰
رَحِمَ اللّهُ عَبْدا اَحیا اَمْرَنا یَتَعَلَّمُ عُلومَنا وَ یُعَلِّمُهَا النّاسَ ، فَاِنَّ النّاسَ لَوْ عَلِموا مَحاسِنَ کَلامِنا لاَتَّبَعونا؛
رحمت خدا بر بندهای را که امر ما را زنده کند. دانشهای ما را فرا گیرد و به مردم بیاموزد. اگر مردم زیباییهای سخنان ما را میدانستند، از ما پیروی میکردند.
معانی الأخبار ، ص ۱۸۰، ح ۱.
حدیث - ۳۰۱
امام صادق عليهالسلام :
وَ الْمُتَعَلِّمُ یَحْتاجُ اِلی رَغْبَةٍ وَ اِرادَةٍ و فَراغٍ وَ نُسُکٍ وَ خَشْیَةٍ وَ حِفْظٍ وَ حَزْمٍ؛
دانش اندوز به شوق، اراده، فراغت، عبادت، ترس از خدا، مراقبت و آیندهنگری نیاز دارد.
مصباح الشریعه، ص ۱۵.
حدیث - ۳۰۲
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اِنَّ اللّهَ تَعالی قَدْ تَکَفَّلَ لِطالِبِ الْعِلْمِ بِرِزْقِهِ خاصَّةً عَمّا ضَمِنَهُ لِغَیْرِهِ؛
بیگمان خداوند متعال روزی جویای دانش را بهطور ویژه، افزون بر آنچه برای دیگران تضمین کرده، به عهده گرفته است.
منیة المرید ، ص ۱۶۰.
حدیث - ۳۰۳
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَنْ جاءَهُ الْمَوتُ وَ هُوَ یَطْلُبُ الْعِلْمَ لِیُحْیِیَ بِهِ الاِْسلامَ کانَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الاَْنبِیاء دَرَجَةٌ واحِدَةٌ فِی الْجَنَّةِ؛
هر کس در جستجوی دانش باشد تا با آن اسلام را زنده کند و مرگ او فرا رسد، در بهشت میان او و پیامبران تنها یک درجه فاصله است.
منیة المرید ، ص ۱۰۰.
حدیث - ۳۰۴
امام سجاد عليهالسلام :
لَوْ یَعْلَمُ النّاسُ ما فی طَـلَبِ الْعِلْمِ لَطَـلَبوهُ وَ لَو بِسَفْکِ الْمُهَجِ وَ خَوضِ اللُّجَجِ اِنَّ اللّهَ تَبارَکَ وَ تَعالی اَوحی اِلی دانیالَ : اِنَّ اَمْقَتَ عَبیدی اِلَیَّ الْجاهِلُ الْمُسْتَخِفُّ بِحَقِّ اَهْلِ الْعِلْمِ ، التّارِکُ لِلاِْقْتِداءِ بِهِمْ وَ اِنَّ اَحَبَّ عَبیدی اِلَیَّ التَّقیُّ الطّالِبُ لِلثَّوابِ الْجَزیلِ اَللاّزِمُ لِلْعُلَماءِ التّابِـعُ لِلْحُلَماءِ القابِلُ عَنِ الْحُـکَماءِ؛
اگر مردم میدانستند که در جستجوی دانش چه چیزی [نهفته] است، بیگمان در پی آن میرفتند، حتّی اگر با ریخته شدن خون و فرو رفتن در اعماق دریا باشد. خدای تبارک و تعالی به دانیال وحی کرد: منفورترین بندگانم نزد من، نادانی است که حق اهل علم را سبک بشمارد و پیروی از ایشان را رها کند و محبوبترین بندگانم نزد من، تقوا پیشهای است که جویای پاداش فراوان، همراه دانشمندان، پیرو بردباران و پذیرای حکیمان باشد.
کافی ، ج ۱، ص ۳۵، ح ۵.
حدیث - ۳۰۵
امام علی عليهالسلام :
کُلَّ وِعاءٍ یَضیقُ بِما جُعِلَ فیهِ اِلاّ وِعاءُ الْعِلْمِ فَاِنَّهُ یَتَّسِعُ بِهِ؛
هر ظرفی که در آن چیزی ریخته شود پر میشود، مگر ظرف دانش که هر چه در آن ریخته شود جا باز میکند.
نهج البلاغه ، حکمت ۲۰۵.
حدیث - ۳۰۶
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
ای جویای دانش! دانش فضیلتهای بسیاری دارد: سَرش تواضع، چشمش دوری از حسد، گوشش فهم، زبانش راستگویی، حافظهاش جستجو، دلش خوشنیّتی، عقلش شناخت اشیاء و امور، دستش رحمت، پایش دیدار دانشمندان، همّتش سلامت، حکمتش تقوا، قرارگاهش نجات، جلودارش عافیت، مَرکبش وفا، سلاحش نرمی سخن، شمشیرش خشنودی، کمانش سازگاری، سپاهش گفتگو با دانشمندان، داراییش ادب، اندوختهاش پرهیز از گناهان، توشهاش نیکی، جایگاهش، گفتوگو و مذاکره، رهنمایش هدایت و دوستش، عشق به نیکان است.
کافی ، ج ۱، ص ۴۸، ح ۲.
حدیث - ۳۰۷
امام علی عليهالسلام :
کُلَّمَا ازْدادَ عِلْمُ الرَّجُلِ زادَتْ عِنایَتُهُ بِنَفْسِهِ وَ بَذَلَ فی ریاضَتِها وَ صَلاحِها جُهْدَهُ؛
هر اندازه دانش انسان بیشتر شود، توجه او به خودش بیشتر میگردد و در ریاضت و رشد و اصلاح نَفْس، کوشش بیشتری مینماید.
غرر الحکم ، ح ۷۲۰۴.
حدیث - ۳۰۸
امام صادق عليهالسلام :
اَلْعِلْمُ مَقْرونٌ اِلَی الْعَمَلِ ، فَمَنْ عَلِمَ عَمِلَ ، ومَنْ عَمِلَ عَلِمَ ، وَالْعِلْمُ یَهْتِفُ بِالْعَمَلِ فَاِنْ اَجابَهُ وَ اِلاَّ ارْتَحَلَ عَنْهُ؛
دانش، با عمل همراه است، پس هر که دانست، عمل کرد و هر که عمل کرد، دانست و دانش، به عمل فرا میخواند. پس اگر او را اجابت کرد، چه بهتر وگرنه از او جدا میگردد.
کافی ، ج ۱، ص ۴۴، ح ۲.
حدیث - ۳۰۹
امام علی عليهالسلام :
اَعَزُّ الْعِزِّ الْعِلْمُ ؛ لاِءَنَّ بِهِ مَعْرِفَةُ الْمَعادِ وَ الْمَعاشِ، وَ اَذَلُّ الذُّلِّ الْجَهْلُ ؛ لاِءَنَّ صاحِبَهُ اَصَمُّ ، اَبْکَمُ ، اَعْمی ، حَیْرانُ؛
عزیزترین عزّت، دانش است، چرا که با آن معاد شناخته میشود و راه کسب معاش به دست میآید و خوارترین خواری، نادانی است، چرا که نادان کر و لال و کور و سرگردان است.
نزهة الناظر، ص ۷۰، ح ۶۵.
حدیث - ۳۱۰
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
طَـلَبُ الْعِلْمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسْلِمٍ ، فَاطْلُبُوا الْعِلْمَ مِنْ مَظانِّهِ ، وَاقْتَبِسوهُ مِنْ اَهْلِهِ؛
در پی دانش بودن، بر هر مسلمانی واجب است، پس دانش را از جایی که احتمال بودنش هست، بجویید و آن را از اهلش فراگیرید.
امالی طوسی، ص ۵۶۹، ح ۱۱۷۶.
حدیث - ۳۱۱
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اِذا اَتی عَلَیَّ یَوْمٌ لا اَزْدادُ فیهِ عِلْماً ، فَلا بورِکَ فی طُلوعِ شَمْسِ ذلِکَ الْیَوْمِ؛
هرگاه روزی بیاید که در آن بر دانشم نیفزایم، پس طلوع خورشید آن روز بر من مبارک مباد.
المعجم الأوسط ، ج ۶ ص ۳۶۷ ح ۶۶۳۶.
حدیث - ۳۱۲
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
قَلْبٌ لَیْسَ فیهِ شَیءٌ مِنَ الحِکمَةِ کَبَیْتٍ خَرِبٍ ، فَتَعَلَّموا وعَلِّموا ، وتَفَقَّهوا ولا تَموتوا جُهّالاً ؛ فَاِنَّ اللّهَ لا یَعذِرُ عَلَی الْجَهْلِ؛
دلی که در آن حکمت نیست، همچون خانهای ویران است. پس بیاموزید و آموزش دهید، بفهمید و نادان نمیرید که خدای عزّ و جلّ، بهانهای را برای نادانی نمیپذیرد.
الفردوس ، ح ۴۵۹۰.
حدیث - ۳۱۳
امام علی عليهالسلام :
یا مُؤمِنُ اِنَّ هذَا الْعِلْمَ وَالاَْدَبَ ثَمَنُ نَفْسِکَ فَاجْتَهِدْ فی تَعَلُّمِها فَما یَزیدُ مِنْ عِلْمِکَ وَ اَدَبِکَ یَزیدُ فی ثَمَنِکَ وَ قَدْرِکَ، فَاِنَّ بِالْعِلْمِ تَهْتَدی اِلی رَبِّکَ؛
ای انسان با ایمان، در حقیقت این دانش و ادب، بهای توست، پس در آموختن آن بکوش، زیرا هرچه بر دانش و ادبت افزوده شود، بر ارج و بهای تو افزوده میشود، چرا که با دانش به سوی پروردگارت هدایت میشوی.
روضة الواعظین، ص ۱۱.
حدیث - ۳۱۴
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اَ لْعِلْمُ حَیاةُ الاِْسْلامِ وَ عِمادُ الاْیمانِ وَ مَنْ عَلِمَ عِلْما اَتـَمَّ اللّهُ لَهُ اَجْرَهُ وَ مَنْ تَعَلَّمَ فَعَمِلَ عَلَّمَهُ اللّهُ ما لَمْ یَعْلَمْ ؛
علم، حیات اسلام و تکیهگاه ایمان است و هر کس علمی بیاموزد، خداوند پاداش او را تمام گرداند و هر کس بیاموزد و عمل کند، خداوند، تعلیم دهد به او آنچه را که نمیداند.
نهج الفصاحه، ح ۲۰۱۹.
حدیث - ۳۱۵
إذا ظَهَرتِ البِدعُ فی اُمّتی فلْیُظهِرِ العالِمُ علمَهُ ، فمَن لَم یَفعل فعَلَیهِ لَعنةُ اللّهِ؛
هرگاه بدعتها در میان امت من آشکار شد، بر عالم است که علمش را آشکار کند و هر کس نکند، لعنت خدا بر او.
الکافی : ج ۱ ، ص ۵۴ ، ح ۲
حدیث - ۳۱۶
حضرت علی عليهالسلام می فرمایند:
اَعَزُّ العِزِّ العِلمُ ؛ لاِءَنَّ بِهِ مَعرِفَةُ المَعادِ وَ المَعاشِ، وَ اَذَلُّ الذُّلِّ الجَهلُ ؛ لاِءَنَّ صاحِبَهُ اَصَمُّ ، اَبکَمُ ، اَعمی ، حَیرانُ؛
عزیزترین عزّت، دانش است، چرا که با آن معاد شناخته میشود و راه کسب معاش به دست میآید و خوارترین خواری، نادانی است، چرا که نادان کر و لال و کور و سرگردان است.
نزهة الناظر، ص ۷۰، ح ۶۵
حدیث - ۳۱۷
حضرت علی عليهالسلام می فرمایند:
اِنَّ العِلمَ حَیاةُ القُلوبِ وَ نورُ الاَْبصارِ مِنَ العَمی وَ قُوَّةُ الاَْبدانِ مِنَ الضَّعفِ؛
به راستی که دانش، مایه حیات دلها، روشن کننده دیدگان کور و نیروبخش بدنهای ناتوان است.
امالی صدوق، ص ۴۹۳، ح ۱
حدیث - ۳۱۸
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
اِکتَسِبُوا العِلمَ یَکسِبکُمُ الحَیاةَ؛
دانش کسب کنید تا به شما زندگی (و بالندگی) بخشد.
غررالحکم و دررالکلم، ح ۲۴۸۶
حدیث - ۳۱۹
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
قَدرُ الرَّجُلِ عَلی قَدرِ هِمَّتِهِ ، وَ عَمَلُهُ عَلی قَدرِ نِیَّتِهِ؛
ارزش آدمی به اندازه همّت او ، و عملش به اندازه نیّت اوست.
غررالحکم و دررالکلم ، ح ۶۷۴۳
حدیث - ۳۲۰
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
تَمامُ التَّقوی اَن تَتَعَلَّمَ ما جَهِلتَ وَ تَعمَلَ بِما عَلِمتَ؛
تمام تقوا این است که آنچه را نمی دانی بیاموزی و بدانچه می دانی عمل کنی.
تنبیه الخواطر، ج ۲، ص ۱۲۰
حدیث - ۳۲۱
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
یا مَعشَرَ الفِتیانِ، حَصِّنوا اَعراضَکُم باِلاَْدَبِ وَ دینَـکُم بِالعِلمِ
ای جوانان! آبرویتان را با ادب و دینتان را با دانش حفظ کنید.
تاریخ یعقوبی ، ج ۲، ص ۲۱۰
حدیث - ۳۲۲
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اَلْعِلْمُ حَیاةُ الاِْسْلامِ وَ عِمادُ الاْیمانِ وَ مَنْ عَلِمَ عِلْما اَتـَمَّ اللّهُ لَهُ اَجْرَهُ وَ مَنْ تَعَلَّمَ فَعَمِلَ عَلَّمَهُ اللّهُ ما لَمْ یَعْلَمْ ؛
علم، حیات اسلام و تکیه گاه ایمان است و هر کس علمی بیاموزد، خداوند پاداش او را تمام گرداند و هر کس بیاموزد و عمل کند، خداوند، تعلیم دهد به او آنچه را که نمیداند.
نهج الفصاحه، ح ۲۰۱۹
حدیث - ۳۲۳
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اِنَّ اللّهَ تَعالی قَد تَکَفَّلَ لِطالِبِ العِلمِ بِرِزقِهِ خاصَّةً عَمّا ضَمِنَهُ لِغَیرِهِ
بیگمان خداوند متعال روزی جویای دانش را به طور ویژه، افزون بر آنچه برای دیگران تضمین کرده، به عهده گرفته است.
منیة المرید ، ص ۱۶۰
حدیث - ۳۲۴
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَةِ مَعَ العِلمِ وَشَرُّ الدُّنیا وَالآخِرَةِ مَعَ الجَهل
خیر دنیا و آخرت با دانش است و شرّ دنیا و آخرت با نادانی.
الحیاة، ج۱، ص۳۵
حدیث - ۳۲۵
امام باقر عليهالسلام فرمودند:
تَعَلَّمُوا العِلمَ فَإنَّ تَعَلُّمَهُ حَسَنَةٌ، وَطَلَبَهُ عِبَادَةٌ؛
دانش بیاموزید که آموختن آن، پاداش دارد و جستجوی آن عبادت است.
بحار الأنوار، ج ۷۸، ص ۱۸۹
حدیث - ۳۲۶
امام علی عليهالسلام فرمودند:
اِکتَسِبُوا العِلمَ یکسِبکمُ الحَیاةَ ؛
دانش کسب کنید تا به شما زندگی (و بالندگی) بخشد.
غررالحکم و دررالکلم، ح ۲۴۸۶
حدیث - ۳۲۷
امام علی عليهالسلام فرمودند:
جالِس العُلَماءَ یزدَد عِلمُک وَ یحسُن اَدَبُک وتَزک نَفسُک؛
با علما معاشرت کن تا علمت زیاد، ادبت نیکو و جانت پاک شود.
مطالب السؤول، ص ۴۹
حدیث - ۳۲۸
امام صادق عليهالسلام فرمودند:
بادِروا اَحداثَکم بِالحدیث - قَبلَ اَن تَسبِقَکم اِلَیهِمُ المُرجِئَةُ؛
به آموختن حدیث (معارف دینی) به جوانانتان ، پیش از آنکه منحرفین آنان را گمراه سازند، اقدام نمایید.
تهذیب الأحکام ، ج ۸ ، ص ۱۱۱، ح ۳۸۱
حدیث - ۳۲۹
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
اَلنّاسُ رَجُلانِ: عالِمٌ وَ مُتَعَلِّمٌ وَ لا خَیرَ فیما سِواهُما
مردم، دو گروهند: دانشمند و دانش اندوز و در غیر این دو، خیری نیست.
(نهج الفصاحه، ح ۳۱۴۵ )
حدیث - ۳۳۰
دانش با ایمان آباد گردد.
نهج البلاغه ، خ ۱۵۵
حدیث - ۳۳۱
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند :
خدا بنده ای را پست نمی شمارد مگر آن که علم و ادب را از او فرو گذارد.
(نهج الفصاحه ، ح ۲۵۶۸)
حدیث - ۳۳۲
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
کسی را که علم از او می آموزید محترم دارید و کسی را که علم بدو می آموزید محترم دارید.
(نهج الفصاحه ، حدیث - ۳۱۸۴)
حدیث - ۳۳۳
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند :
آفت دانش فراموشی است و دانشی که به نااهل سپاری تلف می شود.
(نهج الفصاحه ، ح ۵)
حدیث - ۳۳۴
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند :
نیکی دنیا و آخرت با دانش همراه است و بدی دنیا و آخرت با نادانی قرین است.
نهج الفصاحه ، ح ۱۴۸۲
حدیث - ۳۳۵
امیر المؤمنین عليهالسلام فرمودند :
ای مردم بدانید کمال دین طلب علم و عمل بدانست ، بدانید که طلب علم بر شما از طلب مال لازم تر است زیرا مال برای شما قسمت و تضمین شده. عادلی (که خداست) آن را بین شما قسمت کرده و تضمین نموده و به شما می رساند ولی علم نزد اهلش نگهداشته شده و شما مأمورید کــه آن را از اهلش طلب کنید ، پس آنرا بخواهید.
کتاب کافی جلد ۱ ص ۳۵
حدیث - ۳۳۶
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند :
دانش جوئی بر هر مسلمانی واجب است ، همانا خدا دانش جویان را دوست دارد.
اصول کافی ج ۱ ص ۳۵ روایة
حدیث - ۳۳۷
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
کسی که حلم ندارد علم ندارد.
غررالحکم ، باب حلم
حدیث - ۳۳۸
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
حلم و بردباری برای علم و دانش وزیر خوبی است.
غررالحکم ، باب حلم
حدیث - ۳۳۹
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
از شریف ترین علم ها و دانش ها آراسته شدن آن به حلم و بردباری است.
غررالحکم ، باب حلم
حدیث - ۳۴۰
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
کسی که از سر چشمه و آشامیدنگاه علم و دانش سیراب شده باشد ، جامه حلم و بردباری به تن کند.
غررالحکم ، باب حلم
حدیث - ۳۴۱
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
درخت علم و دانش به بار ننشیند ، تا آن گاه که حلم با او مقرون گردد.
غررالحکم ، باب حلم
حدیث - ۳۴۲
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
کمال علم و دانش به بردباری است و کمال بردباری به بسیاری تحمّل و فرو بردن خشم است.
غررالحکم ، باب حلم
حدیث - ۳۴۳
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
اساس علم و دانش حلم و بردباری است.
غررالحکم ، باب حلم
حدیث - ۳۴۴
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
بردباری نیکو ، دلیل و نشانه علم بسیار است.
غررالحکم ، باب حلم
حدیث - ۳۴۵
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
اِنَّ اللّهَ یحِبُّ بُغاةَ العِلمِ
خداوند جویندگان دانش را دوست دارد.
(کافی، ج۱، ص ۳۰، ح۱ )
حدیث - ۳۴۶
امام علی عليهالسلام فرمودند:
مِن عَلامَةِ اَحَدِهِم (المُتَقینَ) اَنَّک تَری لَهُ قُوَّةً فی دینٍ... وَحِرصا فی عِلمٍ وَعِلما فی حِلمٍ
از نشانه های پرهیزکاران این است که می بینی در دین نیرومند در کسب دانش حریص و دارای علم همراه با بردباریاند.
(نهج البلاغه، خطبه ۱۹۳)
حدیث - ۳۴۷
امام محمد باقر عليهالسلام فرمودند:
رَحِمَ اللهُ عَبداً اِحیاءَ العِلمَ
خدا رحمت کند بنده ای را که علم را زنده می کند.
(کافی ، ج ۱ ، ص ۴۱)
حدیث - ۳۴۸
امام محمد باقر عليهالسلام فرمودند:
ما شیب شی ء بشی ء احسن من حلم بعلم
چیزی با چیزی نیامیخته است که بهتر از حلم با علم باشد.
(بحارالانوار ، دار احیاء التراث العربی ، ج ۷۵ ، ص ۱۷۲ )
حدیث - ۳۴۹
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
اَجوَدُکُم مِن بَعدی رَجُلٌ عَلِمَ عِلماً فَنَشَرَ عِلمَهُ ؛
بخشنده ترین شما پس از من کسی است که دانشی بیاموزد آنگاه دانش خود را بپراکند.
(میزان الحکمه،ح۱۳۸۲۵)
حدیث - ۳۵۰
امام علی عليهالسلام فرمودند:
العلم وراثه کریمه ، و الاداب حلل مجدده ، و الفکرمرآه صافیه؛
علم میراث گرانبهائی است و ادب لباس فاخر و زینتی است و فکر آئینه ای است صاف.
(نهج البلاغه)
حدیث - ۳۵۱
امام علی عليهالسلام فرمودند:
اَلعِلمُ کَنزٌ عَظیمٌ لایَفنی؛
علم گنج بزرگی است که با خرج کردن تمام نمی شود.
(غرور الحکم و در الکلم)
حدیث - ۳۵۲
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
طلب العلم فریضة علی کل مسلم، الا ان الله یحب بغاة العلم
طلب علم بر هر مسلمانی واجب است، همانا خدا جویندگان علم را دوست دارد.
(اصول کافی ج ۱ /باب دوم/ص ۳۵)
حدیث - ۳۵۳
امام باقر عليهاالسلام می فرمایند:
زکات دانش، آموختن به بندگان خداست.
اصول کافی، ج۱، ص ۴۱.
حدیث - ۳۵۴
امام صادق عليهاالسلام می فرمایند:
در پیشگاه کسی که از او دانش می آموزید، فروتن باشید.
اصول کافی، ج۱، ص ۳۶.
حدیث - ۳۵۵
امام صادق عليهالسلام می فرمایند:
تواضعوا لمن طلبتم منه العلم ؛
در پیشگاه کسی که از او دانش می آموزید، فروتن باشید.
اصول کافی، ج۱، ص ۳۶.
حدیث - ۳۵۶
امام باقر عليهالسلام می فرمایند:
زکاة العلم أن تعلمه عباد الله؛
زکات دانش، آموختن به بندگان خداست.
اصول کافی، ج۱، ص ۴۱.
حدیث - ۳۵۷
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
تَناصَحوا فِی الْعِلْمِ ، فَاِنَّ خیانَةَ اَحَدِکُمْ فی عِلْمِهِ اَشَدُّ مِنْ خیانَتِهِ فی مالِهِ وَ اِنَّ اللّهَ سائِلُـکُمْ یَوْمَ الْقیامَةِ؛
در دانش، خیرخواه یکدیگر باشید که خیانت هر یک از شما در دانشش، سختتر از خیانت او در مالش میباشد و خداوند روز قیامت از شما بازخواست میکند.
امالی طوسی، ص ۱۲۶، ح ۱۹۸.
حدیث - ۳۵۸
امام علی عليهالسلام :
اَلا لا تَنالُ الْعِلْمَ اِلاّ بِسِتَّةٍ ؛ سَاُنبیکَ عَنْ مَجموعِها بِبَیانِ: ذَکاءٌ وَ حِرصٌ وَاصْطِبارٌ وبُلْغَةٌ ؛ و اِرشادُ اُستادٍ وَ طولُ زَمانِ؛
هرگز به دانش دست نمییابی مگر با شش چیز؛ که من در این سخن، تو را از همه آنها آگاه میکنم: هوش، حرص، شکیبایی، شایستگی؛ راهنمایی استاد و درازای زمان.
آداب المتعلّمین، ص ۸۲.
حدیث - ۳۵۹
امام علی عليهالسلام :
خُذوا مِنْ کُلِّ عِلْمٍ اَحْسَنَهُ فَاِنَّ النَحْلَ یَاْکُلُ مِنْ کُلِّ زَهْرٍ اَزْیَنَهُ فَیَتَوَلَّدُ مِنْهُ جَوهَرانِ نَفیسانِ: اَحَدُهُما فیهِ شِفاءٌ لِلنّاسِ وَ الآْخَرُ یُسْتَضاءُ بِهِ؛
از هر دانشی بهترینش را انتخاب کنید، زنبورِ عسل از هر گلی زیباترینش را میخورد. در نتیجه دو جواهر گرانبها از آن تولیدئ میشود: یکی (عسل) برای مردم شفاست و دیگری (موم) که از آن روشنایی میگیرند.
غرر الحکم ، ح ۵۰۸۲.
حدیث - ۳۶۰
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
هر کس برای آموختن علم سر از خواب بردارد، فرشتگان سایه ی رحمت بر او می گسترانند، در زندگی او برکت به وجود می آید، و چیزی از روزی او کاسته نمی شود.
بحارالانوار/ج۱/ص۱۷۷.
حدیث - ۳۶۱
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : علیکَ بالعلم ِفانّ العِلْم خلیلُ المؤمِنِ و الحلمَ وزیرُهُ والعقلَ دلیلُهُ و و الصّبر امیرُ جنودِهِ.
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: برتو باد به فراگیری علم، همانا که علم دوست مؤمن است و بردباری وزیر او و عقل راهنمایش و عمل سرپرست او و رفق و مدارا پدر او و ملایمت با دیگران برادر او و صبر، امیر سپاهیان او است.
«نهج الفصاحه، ح ۱۹۶۱»
علما و دانشمندان
حدیث - ۱
رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم :
إنَّ الفِتنَةَ تَجِیءُ فَتَنسِفُ العِبادَ نَسفا یَنجُو العالِمُ مِنها بِعِلمِهِ ؛
فتنه میآید و بندگان را تارومار میکند ، مگر عالم که به علم خویش از آن میرهد
مسند ابراهیم بن أدهم ، ص ۲۸
حدیث - ۲
عَن الامام الصادق عليهالسلام قالَ: ما مِنْ أَحَدٍ یَمُوتُ مِنَ الْمُؤْمِنینَ أَحَبّ إِلی إِبْلِیسَ مِنْ مُوْتِ فَقِیهٍ.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: مرگ هیچ مؤمنی در نظر شیطان، محبوبتر از موت یک عالم فقیه نیست.
«الکافی، ج ۱، ص ۳۸»
حدیث - ۳
قال الامام علی عليهالسلام : اَلفَقِیهُ کلُ الفَقِیهِ مَن لم یَقنَطِ النَّاسَ مِن رَحمَةِ اللهِ، ولم یُؤیِسهُم مِن رَوحِ اللهِ، وَلم یُؤمِنهُم مِن مَکرِ اللهِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: فقیه به تمام معنا، کسی است که مردم را از رحمت خدا نومید نگرداند و از فضل و بخشایش خدا مأیوسشان نسازد و از مکر و عذاب خدا هم، آسوده خاطرشان نکند.
«نهج البلاغه، حکمت ۹۰»
حدیث - ۴
قال الامام علی عليهالسلام : و مَن خَالَطَ العُلَمَا وُقِّرَ وَ مَن خَالَطَ الاَنذَالَ حُقِّرَ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: هر کس با علما معاشرت کند، مورد احترام قرار گیرد و هر کس با فرومایگان معاشرت نماید تحقیر شود.
«نهج السعادة، ج ۱، ص ۵۲»
حدیث - ۵
الإمام علیّ عليهالسلام :
یَجِبُ عَلَی الإِمامِ أن یَحبِسَ الفُسّاقَ مِنَ العُلَماءِ ، وَالجُهّالَ مِنَ الأَطِبّاءِ
امام علی عليهالسلام :
بر امام ، لازم است عالمان تبهکار و پزشکان ناآگاه را به زندان درافکند
تهذیب الأحکام ، جلد ۶ ، صفحه ۳۱۹ ، حدیث - ۸۷۸ ، کتاب من لا یحضره الفقیه ، جلد ۳ ، صفحه ۳۱ ، حدیث - ۳۲۶۶ دانش نامه احادیث پزشکی : ۱ / ۶۸
حدیث - ۶
قال الامام علی عليهالسلام : العَالِمُ یَنْظُرُ بِقَلْبِهِ وَ خَاطِرِهِ، الجاهِلُ یَنْظُرُ بِعَیْنِهِ وَ نَاظِرِِهُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: عالم با دل و اندیشه خود مینگرد و نادان با چشم و دیده خود.
«غرر الحکم، ح ۱۲۴۱»
حدیث - ۷
قال الامام الرضا عليهالسلام : لا تُمارِیَنَ الْعُلَماءَ فَیَرْفُضُوک وَ لا تُمارِیَنَّ السُّفَهاءِ فَیَجْهَلُوک.
امام رضا عليهالسلام فرمودند: با علماء مراء و جدل مکن که تو را از پای درمی آورند و نیز با سفیهان مراء مکن که تورا به نادانی نسبت می دهند.
«منیة المرید، ص ۱۹۳»
حدیث - ۸
قالَ امیرُ المؤمنین عليهالسلام : کلُّ عالمٍ غَیْرُه مُتَعَلِمٌ.
امیر مؤمنان عليهالسلام فرمودند: همه عالمان غیر او متعلم اند.
«نهج البلاغه، خطبه ۶۵»
حدیث - ۹
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
إنّ الصَّفاةَ الزُّلالَ الذیلا تَثبُتُ علَیهِ أقدامُ العُلَماءِ الطَّمَعُ
آن تخته سنگ لغزندهای که پای علما روی آن استوار نمیماند ، طمع است
تنبیه الخواطر : ۱ / ۴۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۴۴
حدیث - ۱۰
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
الطَّمَعُ یُذهِبُ الحِکمَةَ مِن قُلوبِ العُلَماءِ
طمع ، حکمت را از دل دانشمندان میبرد
کنز العمّال : ۷۵۷۶
حدیث - ۱۱
امام علی عليهالسلام :
لا یَتَعَلَّمُ مَن یَتَکَبَّرُ
کسی که تکبّر داشتِه باشد ، عالِم نمیشود
غرر الحکم : ۱۰۵۸۶ منتخب میزان الحکمة : ۴۸۲
حدیث - ۱۲
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اکتُبُوا العِلمَ قبلَ ذَهابِ العُلَماءِ ، وإنّما ذَهابُ العِلمِ بِمَوتِ العُلَماءِ ؛
دانـش را ، پـیش از درگـذشت دانشمندان ، بنویسید ؛ زیرا با مرگ دانشمندان ، دانش (آنان) نیز میرود
کنز العمّال : ۲۸۷۳۳ منتخب میزان الحکمة : ۴۸۲
حدیث - ۱۳
امام علی عليهالسلام :
عُقولُ الفُضَلاءِ فی أطرافِ أقلامِها ؛
خردهای دانشمندان ، در نوک قلمهای آنهاست
غرر الحکم : ۶۳۳۹ منتخب میزان الحکمة : ۴۸۲
حدیث - ۱۴
إامام علی عليهالسلام :
نَّما زَهَّد النّاسَ فی طَلَبِ العِلمِ کَثرَهُما یَرَونَ مِن قِلَّةِ مَن عَمِلَ بِما عَلِم ؛
آنچه مردم را به تحصیل دانش بیرغبت کرده ، این است که میبینند کمتر عالمی است که به علمش عمل کند
غرر الحکم : ۳۸۹۵ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۱۵
هرکس که خداوند به او علم دین عطا کرده باشد و او آن را به مردم تعلیم ندهد، پس از مرگ خداوند را در حالی ملاقات می کند که بر دهانش لجام آهنین زده باشند.
بحارالانوار جلد ۲ صفحه ۶۸
حدیث - ۱۶
امام صادق عليهالسلام فرمودند:
اِنَّ الشَّیْطانَ لَیَطْمَعُ فی عالِمٍ بِغَیْرِ اَدَبٍ اَکْثَرُ مِنْ طَمَعِهِ فی عالِمٍ بِاَدَبٍ ، فَتَاَدَّبوا وَ اِلاّ فَاَنْتُمْ اَعرابٌ ؛
شیطان ، در عالِمِ بیبهره از ادب بیشتر طمع میکند تا عالِمِ برخوردار از ادب پس ادب داشته باشید وگرنه شما، بیابانی (فاقد تمدّن) هستید.
کنز العمّال ، ح ۴۵۴۰۹
حدیث - ۱۷
امام علی عليهالسلام فرمودند:
عَلَیکَ بِمُداراةِ النّاسِ وَ اِکْرامِ الْعُلَماءِ وَ الصَّفْحِ عَنْ زَلاّتِ الاِْخْوانِ فَقَدْ اَدَّبَکَ سَیِّدُ الاَْوَّلینَ وَ الآْخِرینَ بِقَولِهِ صلیاللهعلیهوآله : اُعْفُ عَمَّنْ ظَـلَمَکَ وَ صِلْ مَنْ قَطَعَکَ وَ اَعْطِ مَنْ حَرَمَکَ ؛
تو را سفارش میکنم به مدارای با مردم و احترام به علما و گذشت از لغزش برادران (دینی)؛ چرا که سرور اولین و آخرین، تو را چنین ادب آموخته و فرموده است : «گذشت کن از کسی که به تو ظلم کرده ، رابطه برقرار کن با کسی که با تو قطع رابطه کرده و عطا کن به کسی که از تو دریغ نموده است».
اعلام الدین، ص ۹۶
حدیث - ۱۸
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند :
اَلْعَدْلُ حَسَنٌ وَلکِنْ فِی الاُْمَراءِ اَحْسَنُ، وَ السَّخاءُ حَسَنٌ وَلکِنْ فِی الاَْغْنیاءِ اَحْسَنُ، اَلْوَرَعُ حَسَنٌ وَلکِنْ فِی الْعُلَماءِ اَحْسَنُ، اَلصَّبْرُ حَسَنٌ وَلکِنْ فِی الْفُقَراءِ اَحْسَنُ، اَلتَّوبَةُ حَسَنٌ وَلکِنْ فِی الشَّبابِ اَحْسَنُ، اَلْحَیاءُ حَسَنٌ وَلکِنْ فِی النِّساءِ اَحْسَنُ؛
عدالت نیکو است اما از دولتمردان نیکوتر، سخاوت نیکو است اما از ثروتمندان نیکوتر؛ تقوا نیکو است اما از علما نیکوتر؛ صبر نیکو است اما از فقرا نیکوتر، توبه نیکو است اما از جوانان نیکوتر و حیا نیکو است اما از زنان نیکوتر.
(نهج الفصاحه، ح ۲۰۰۶)
حدیث - ۱۹
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند :
یا عَلیُّ إذا لَم یَکُنِ العالِمُ تَقیّا تائِبا زَلَّت مَوعِظَتُهُ عَن قُلُوبِ النّاسِ کَما تَزِلُّ القَطرَةُ عَن بَیضَةِ النَّعامَةِ وَالصَّفا؛
یا علی هرگاه عالِم با تقوا و توبه کار نباشد، موعظه اش از دل مردم می لغزد همچنان که قطره آب از روی تخم شتر مرغ و سنگ صاف می لغزد.
(میراث حدیث - ، ج۲، ص۲۹، ح۸۱)
حدیث - ۲۰
امام محمدباقر عليهالسلام فرمودند:
عالِمٌ یُنتَفَعُ بِعِلمِهِ اَفضَلُ مِن سَبعینَ اَلفٍ عابِدٍ؛
دانشمندی که از علمش سود برند، از هفتاد هزار عابد بهتر است
بحارالانوار، ج۷۵، ص۱۷۳
حدیث - ۲۱
امام علی عليهالسلام فرمودند:
ألا اُخبِرُکُم بالفَقیهِ حَقِّ الفَقیهِ؟ مَن لمیُرَخِّصِ الناسَ فی مَعاصِی اللّه ، ولم یُقَنِّطْهُم مِن رَحمَةِ اللّه ، ولم یُؤمِنْهُم مِن مَکرِ اللّه ، ولم یَدَعِ القرآنَ رَغبَةً عَنهُ إلی ما سِواهُ؛
آیا شما را از فقیهِ حقیقی آگاه نکنم؟ کسی که در معاصی خدا به مردم جواز ندهد و از رحمت خدا نومیدشان نکند و از مکر و عذاب خدا آسوده خاطرشان نسازد و از قرآن ، به چیز دیگر رو نکند
(تحف العقول، ص ۲۰۴)
حدیث - ۲۲
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
اَلا اِنَّ شَرَّ الشَّرِّ شِرارُ العُلَماءِ وَ اِنَّ خَیرَ الخَیرِ خیارُ العُلَماءِ؛
بدانید که بدترین بدها، علمای بدند و بهترین خوبان علمای خوبند.
(منیة المرید، ص ۱۳۷)
حدیث - ۲۳
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
یا عَلیُّ وَلِلعالِمِ ثَلاثُ عَلاماتٍ: صِدقُ الکَلِمِ وَاجتِنابُ الحَرامِ وَأَن یَتَواضَعَ لِلنّاسِ کُلِّهِم؛
یا علی دانشمند سه نشانه دارد: راستگویی، حرام گریزی و فروتنی در برابر همه مردم.
التوحید، ص ۱۲۷
حدیث - ۲۴
امام علی عليهالسلام فرمودند:
زِلَّةُ العالِمِ کَانکِسارِ السَّفینَةِ ، تَغرَقُ وَ تُغَرِّقُ مَعَها غَیرَها ؛
لغزش عالم ، مانند شکستن کشتی است : خود غرق میشود و با خود ، دیگران را غرق میکند
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۵۴۷۴
حدیث - ۲۵
امام علی عليهالسلام فرمودند:
خَیرُ مَن شاوَرتَ ذَوُو النُّهی وَ العِلمِ ، وَ اُولُوا التَّجارِبِ وَ الحَزمِ ؛
بهترینِ کسان برای مشورت، خردمندان و عالمان و دارندگان تجربه و دور اندیشاناند
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۴۹۹۰
حدیث - ۲۶
امام علی عليهالسلام فرمودند:
جالِسِ العُلَماءَ تَزدَد عِلما ؛
با دانشمندان همنشین باش تا دانشت افزون شود
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۴۷۲۱
حدیث - ۲۷
امام علی عليهالسلام فرمودند:
إذا رَأیتَ عالِما فَکُن لَهُ خادِما ؛
هرگاه دانشمندی دیدی ، به او خدمت کن
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۴۰۴۴
حدیث - ۲۸
امام علی عليهالسلام فرمودند:
اَلعالِمُ مَن لا یَشبَعُ مِنَ العِلمِ وَ لا یَتَشَبَّعُ بِهِ ؛
دانشمند، کسی است که از دانش، سیری نپذیرد و به سیری از آن نیز وانمود نکند
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۱۷۴۰
حدیث - ۲۹
امام علی عليهالسلام :
عُقولُ الفُضَلاءِ فی أطرافِ أقلامِها ؛
خردهای دانشمندان ، در نوک قلمهای آنهاست
غرر الحکم : ۶۳۳۹
حدیث - ۳۰
قال : یا علی ! خمسة تنور القلب : کثرة قرائة قل هو الله احد و قلة الکلام و مجالسة العلماء والصلاة فی اللیل و المشی ء الی المساجد؛
یا علی ! پنج چیز دل را نورانی می کند: کثرت تلاوت سوره (قل هو الله احد)کم گویی ، مجالست با علما، نماز شب و گام برداشتن به سوی مسجد.
(المواعظ العددیه ، ص ۲۵۸).
حدیث - ۳۱
عن علی عليهالسلام قال :
مروة الحضر قراءة القران و مجالسة العلماء و النظر فی الفقه و المحافظة علی الصلاة فی الجماعات ؛
از حضرت علی عليهالسلام نقل شده که فرمودند: جوانمردی در حضور در وطن ، قرآن خواندن ، هم نشینی با علماء، و نگریستن در احکام دین ، و مواظبت بر نماز خواندن در جماعتهاست
(بحارالانوار، ج ۸۸، ص ۱۰)
حدیث - ۳۲
قال الصادق عليهالسلام :
الصلاة خلف العالم بالف رکعة ؛
نماز در پشت سر یک عالم برابر هزار رکعت است
(بحارالانوار، ج ۸۸، ص ۵)
حدیث - ۳۳
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم :
من صلی خلف عالم فکانما صلی خلف رسول الله ؛
کسی که پشت سر عالم نماز به جا آورد، مانند کسی است که پشت سر پیامبر خدا نماز خوانده است
(بحارالانوار، ج ۸۸، ص ۱۱۹)
حدیث - ۳۴
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم :
من اجاب المؤ ذن و اجاب العلماء کان یوم القیامة تحت لوائی و یکون فی الجنة فی جواری و له عند الله ثواب ستین شهیدا؛
هرکس به موذن و دانشمند روی آورد روز قیامت در زیر پرچم من و در بهشت همسایه من خواهد بود و برای او در نزد خدا ثواب شصت شهید است
(بحارالانوار، ج ۸۴، ص ۱۵۴)
حدیث - ۳۵
امام صادق عليهالسلام :
إنّ العالِمَ إذا لمیَعمَلْ بعِلمِهِ زَلَّت مَوعِظَتُهُ عنِ القُلوبِ کَما یَزِلُّ المَطَرُ عنِ الصَّفا ؛
عالِم هرگاه به علم خود عمل نکند ، پند او از دلها فرو غلتَد ، آنگونه که باران از روی تخته سنگ فرو میغلتد
منیه المرید : ۱۴۶
حدیث - ۳۶
امام صادق عليهالسلام فرمودند:
کن عالما او متعلما او احب اهل العلم و لا تکن راعبا فتهلک ببعضهم؛
یا دانشمند باش یا دانشجوی یا دوست دار دانشمندان و دشمن علم و اهل آن مباش که به سبب آن هلاک می شوی.
اصول کافی، ج ۱، ص ۳۴.
حدیث - ۳۷
امام باقر عليهالسلام فرمودند:
عالم ینتفع بعلمه افضل من سبعین الف عابد؛
دانشمندی که از دانش او بهره ببرند، از هفتاد هزار عابد برتر است.
اصول کافی، ج ۱، ص ۳۳.
حدیث - ۳۸
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
إنّ فی جَهنَّمَ رَحاءً مِن حَدیدٍ تُطحَنُ بها رُؤوسُ القُرّاءِ ، والعُلَماءِ الُمجرمینَ؛
در دوزخ آسیابی آهنی است ، که با آن سرهای قاریان و عالمان گنهکار آرد میشود
جامع الأخبار : ۱۳۰ / ۲۵۴ منتخب میزان الحکمة : ۴۶۰
حدیث - ۳۹
امام محمد باقر عليهالسلام فرمودند:
هر که علم و دانش را جوید برای آنکه به علما فخر فروشی کند ، یا با سفهابستیزد ، و یا مردم را متوجه خود نماید ، باید آتش را جای نشستن خود گیرد
بحارالانوار ، دار احیاء الترا العربی ، ۲ ، ص ۳۸
حدیث - ۴۰
امام مهدی عليهالسلام فرمودند:
در رویدادهای دینی به راویان احادیث ما رجوع کنید زیرا آنها حجت من بر شما و من حجت خدا بر آنانم.
(کمالالدین۲/۴۵۴)
حدیث - ۴۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
وزن حبر العلماء بدم الشّهداء فرجح؛
مرکب دانشوران را با خون شهیدان هم سنگ کردند اولی سنگین تر بود.
نهج الفصاحه
حدیث - ۴۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
نوم العالم أفضل من عباده العابد؛
خواب دانشمند از عبادت عابد بهتر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۴۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
مثل العالم الّذی یعلّم النّاس الخیر و ینسی نفسه کمثل السّراج یضی ء للنّاس و یحرق نفسه؛
حکایت دانشمندی که مردم را تعلیم دهد و خویشتن را فراموش کند چون چراغ است که مردم را روشن کند و خویش را بسوزاند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۴۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ما أتی اللَّه عالما علما إلّا أخذ علیه المیثاق أن لا یکتمه؛
خدا به عالمی علم نداده مگر آنکه از او پیمان گرفته که علم خویش را نهان ندارد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۴۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
لا یشبع عالم من علمه حتّی یکون منتهاه الجنّه؛
عالم از علم خویش سیر نگردد تا سرانجام به بهشت رسد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۴۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
لیس منّی إلا عالم أو متعلّم؛
هیچ کس از من نیست به جز دانشمند یا دانش آموز.
نهج الفصاحه
حدیث - ۴۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
کلّ صاحب علم غرثان إلی علم؛
هر دانشمندی گرسنه علم دیگر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۴۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
فقیه واحد أشدّ علی الشّیطان من ألف عاب؛
تحمل یک فقیه برای شیطان از هزار عابد سخت تر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۴۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
فضل العالم علی العابد سبعین درجه ما بین کلّ درجتین کما بین السّماء و الأرض؛
فضیلت عالم بر عابد هفتاد درجه است که فاصله هر دو درجه چون فاصله زمین و آسمان است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۵۰
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
فضل العالم علی العابد کفضل القمر لیله البدر علی سائر الکواکب؛
فضیلت عالم بر عابد چون فضیلت ماه دو هفته بر سایر ستارگان است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۵۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
فضل العالم علی العابد کفضلی علی أدناکم إنّ اللَّه عزّ و جلّ و ملائکته و أهل السّموات و الأرضین حتّی النّمله فی جحرها و حتّی الحوت لیصلّون علی معلّم النّاس الخیر؛
فضیلت عالم بر عابد چون فضیلت من بر پست ترین شماست، خدای عز و جل و فرشتگان او و اهل آسمانها و زمین ها حتی مورچه در سوراخ و حتی ماهی کسی را که نیکی به مردم آموزد، دعا می کنند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۵۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العدل حسن و لکن فی الامراء أحسن، السّخاء حسن و لکن فی الأغنیاء أحسن، الورع حسن و لکن فی العلماء أحسن، الصّبر حسن و لکن فی الفقراء أحسن، التّوبه حسن و لکن فی الشّباب أحسن، الحیاء حسن و لکن فی النّساء أحسن؛
عدالت نیک است ولی از زمامداران نیکوتر است، سخاوت نیک است ولی از اغنیا نیکوتر است، تقوی نیک است ولی از علما نیکوتر است صبر نیک است ولی از فقرا نیکوتر است. توبه نیک است ولی از جوانان نیکوتر است شرم نیک است ولی از زنان نیکوتر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۵۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
العالم إذا أراد بعلمه وجه اللَّه تعالی هابه کلّ شی ء و إذا أراد أن یکثر به الکنوز هاب من کلّ شی ء؛
عالم اگر از علم خویش رضای خدا خواهد همه چیز از او بترسد و اگر خواهد به وسیله آن گنجها بیندوزد از همه چیز بترسد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۵۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
عالم ینتفع بعلمه خیر من ألف عابد؛
دانشمندی که از علم او سود برند، از هزار عابد بهتر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۵۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
صنفان من النّاس إذا صلحا صلح النّاس و إذا فسدا فسد النّاس العلماء و الامراء؛
دو گروه از مردمند که اگر صالح بودند مردم به صلاح آیند و اگر فاسد بودند به فساد گرایند، دانشوران و زمامداران.
نهج الفصاحه
حدیث - ۵۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
رکعتان من عالم أفضل من سبعین رکعه من غیر عالم؛
دو رکعت نماز دانشمند بهتر از هفتاد رکعت غیر دانشمند است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۵۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
الدّاعی و المؤمّن فی الأجر شریکان و القاری و المستمع فی الأجر شریکان و العالم و المتعلّم فی الأجر شریکان؛
آنکه دعا میکند و آنکه آمین گوید در پاداش شریکند و قاری و مستمع در پاداش شریکند و دانشمند و دانش آموز در پاداش شریکند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۵۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
خیار أمّتی علماؤها و خیار علمائها حلماؤها؛
بهترین امت من دانشمندانند و بهترین دانشمندان امت من بردبارانند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۵۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
جالسوا الکبراء و سائلوا العلماء و خالطوا الحکماء؛
با بزرگان مجالست کنید و از دانشمندان بپرسید و با حکیمان آمیزش کنید.
نهج الفصاحه
حدیث - ۶۰
ثلاث من الإیمان: الإنفاق من الإقتار و بذل السّلام للعالم و الإنصاف من نفسک؛
سه چیز از لوازم ایمان است: بخشش به هنگام تنگدستی و سلام به دانشمند و رعایت انصاف بر ضرر خویش.
نهج الفصاحه
حدیث - ۶۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ثلاثه لا یستخفّ بحقّهم إلّا منافق ذو الشّیبه فی الإسلام و ذو العلم و إمام مقسط؛
سه کسند که هر که تحقیرشان کند منافق است آن که مویش در اسلام سپید شده باشد و دانشمند و پیشوای دادگستر.
نهج الفصاحه
حدیث - ۶۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
تواضعوا لمن تعلّمون منه و تواضعوا لمن تعلّمونه و لا تکونوا جبابره العلماء؛
با استاد و با شاگرد خود تواضع کنید و دانشمندان سرکش مباشید.
نهج الفصاحه
حدیث - ۶۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
بین العالم و العابد سبعون درجه؛
میان عالم و عابد هفتاد درجه است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۶۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ مثل العلماء فی الأرض کمثل النّجوم فی السّماء یهتدی بها فی ظلمات البرّ و البحر، فإذا انطمست النّجوم أوشک أن تضلّ الهداه؛
دانشمندان در زمین مانند ستارگان آسمانند که در ظلمات خشکی و دریا به کمک آن راه جویند و همین که ستارگان نهان شدند ممکن است ره یافتگان نیز گمراه شوند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۶۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ لکلّ شی ء دعامه و دعامه هذا الدّین الفقه و لفقیه واحد أشدّ علی الشّیطان من ألف عابد؛
هر چیزی اساسی دارد و اساس این دین دانش است و یک دانشمند برای شیطان از هزار عابد بدتر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۶۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ اللَّه تعالی یعافی الامّیّین یوم القیامه مالا یعافی العلماء؛
خداوند روز رستاخیز بر بی سوادان چیزهائی را می بخشد که بر دانشمندان نمی بخشد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۶۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ الفتنه تجی ء فتنسف العباد نسفا و ینجو العالم منها بعلمه؛
فتنه بیاید و بندگان را مغلوب کند و دانشمند به کمک دانش خود از آن رهائی یابد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۶۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ العلماء هم ورثه الأنبیاء ورثوا العلم فمن أخذه أخذ بحظّ وافر؛
دانشمندان وارث پیامبرانند و دانش را از آن ها میراث برده اند هر کس دانش فرا گیرد سهم فراوان از میراث پیامبران گرفته است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۶۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ الصّفا الزّلّال الّذی لا تثبت علیه أقدام العلماء الطّمع.
طمع سنگ لغزانی است که پای دانشمندان بر آن استوار نمی ماند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۷۰
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ أشدّ النّاس عذابا یوم القیمه عالم لم ینفعه اللَّه بعلمه؛
به روز رستاخیز عذاب دانشمندی که خداوند او را از دانشش منتفع نکرده از همه مردم سخت تر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۷۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
أکرموا العلماء فإنّهم ورثه الأنبیاء فمن أکرمهم فقد أکرم اللَّه و رسوله؛
دانشمندان را گرامی دارید که آنها وارثان پیغمبرانند و هر که آنها را عزیز دارد خدا و پیغمبر را عزیز داشته است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۷۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
أعلم النّاس من جمع علم النّاس إلی علمه؛
دانشمندتر از همه مردم کسی است که دانش دیگران را به دانش خود بیفزاید.
نهج الفصاحه
حدیث - ۷۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
أشدّ النّاس عذابا یوم القیامه عالم لم ینفعه علمه؛
روز رستاخیز عذاب دانشمندی که از دانش خود بهره نمی برد از همه مردم سخت تر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۷۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
ارحموا عزیزا ذلّ و غنیّا افتقر و عالما ضاع بین جهّال؛
بر سه کس رحم کنید، عزیزی که خوار شده و ثروتمندی که فقیر گشته و دانشمندی که میان جاهلان گمنام مانده.
نهج الفصاحه
حدیث - ۷۵
امام علی عليهالسلام :
جالِسِ العُلَماءَ یَزدَدْ علمُکَ ، ویَحسُنْ أدبُکَ ، وتَزکُ نَفْسُکَ؛
با دانشمندان بنشین تا بر دانشت افزوده گردد ، تربیت و ادبت نیکو شود و روانت پاکیزه شود
غرر الحکم : ۴۷۸۶ منتخب میزان الحکمة : ۱۰۶
حدیث - ۷۶
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند :
لا تَجْلِسوا إلاّ عندَ کُلِّ عالِمٍ یَدْعوکُم مِن خَمْسٍ إلی خَمسٍ: مِن الشَّکِّ إلی الیَقینِ، ومِن الرِّیاءِ إلی الإخْلاصِ ، ومِن الرَّغْبَةِ إلی الرَّهبَةِ ، ومِن الکِبْرِ إلی التّواضُعِ ، ومِن الغِشِّ إلی النّصیحَةِ ؛
تنها در محضر دانشمندانی نشینید که شما را از پنج چیز به پنج چیز فرا میخوانند : از دودلی به یقین ، از ریا به اخلاص ، از دنیا خواهی به دنیا گریزی ، از تکبر بهفروتنیو از فریبکاریبه خیر خواهی.
بحار الأنوار : ۷۴ / ۱۸۸ / ۱۸ منتخب میزان الحکمة : ۱۰۶
حدیث - ۷۷
الإمامُ الکاظمُ عليهالسلام :
عَظِّمِ العالِمَ لِعِلمِهِودَعْ مُنازَعتَهُ ، وصَغِّرِ الجاهِلَ لِجَهلِهِ ولا تَطرُدْهُ ، ولکِن قَرِّبْهُ وعَلِّمْهُ ؛
امام کاظم عليهالسلام :
دانشمند را به خاطر دانشش احترام نه و با او ستیزه مکن و نادان را به سبب نادانیش کوچک شمار ، امّا او را از خود مران ، بلکه به خود نزدیک گردان و او را علم بیاموز
تحف العقول : ۳۹۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۸۴
حدیث - ۷۸
الإمامُ الصّادقُ عليهالسلام :
لَمّا سُئلَ عَنِ القِیامِ تَعظیما لِلرَّجُلِ: مَکروهٌ إلاّ لِرَجُلٍ فی الدِّینِ؛
امام صادق عليهالسلام در پاسخ به پرسش درباره بلند شدن برای احترام نمودن کسی فرمودند: این کار ناپسند است، مگر برای شخصیّتی دینی
المحاسن : ۱ / ۳۶۴ / ۷۸۶ منتخب میزان الحکمة : ۳۸۴
حدیث - ۷۹
امام هادی عليهالسلام :
إنَّ العالِمَ والمُتَعَلِّمَ شَریکانِ فِی الرُّشدِ؛
دانشمند و دانشجو در هدایت شریکاند.
علم و حکمت: ج ۱ ص ۳۰۰ ح ۸۲۸
حدیث - ۸۰
امام صادق عليهالسلام :
العُلَماءُ حُکّامٌ عَلَی المُلوکِ؛
عالمان فرمانروای بر شهریاران هستند.
میزان الحکمة: ح ۱۴۰۳۸
حدیث - ۸۱
امام باقر عليهالسلام :
إنَّ الفَقیهَ حَقَّ الفَقیهِ: الزاهِدُ فی الدنیا، الراغِبُ فی الآخِرَةِ؛
فقیه، حقیقتاً کسی است که به دنیا بی اعتنا و به آخرت مشتاق باشد.
الکافی: ج ۱، ص ۷۰، ح ۸
حدیث - ۸۲
امام کاظم عليهالسلام :
قَلیلُ العَمَلِ مِن العالِمِ مَقبولٌ مُضاعَفٌ؛
عمل کم از دانشمند، قبول و دو چندان میشود.
الکافی: ج ۱، ص ۱۷، ح ۱۲
حدیث - ۸۳
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
إذا ظَهَرَتِ البِدَعُ فی اُمَّتی فَلیُظهِرِ العالِمُ عِلمَهُ ، فَمَن لَم یَفعَل فَعَلَیهِ لَعنَةُ اللَّهِ؛
هرگاه بدعتها در میان امتم پدیدار شوند، بر عالم است که علم خود را آشکار سازد. هر کس چنین نکند، لعنت خدا بر او باد.
الکافی: ج ۱، ص ۵۴، ح ۲
حدیث - ۸۴
امام باقر عليهالسلام :
اُغدُ عالِمًا خَیرًا؛
دانشمندی نیکو باش.
علم و حکمت: ج ۱ ص ۲۹۴ ح ۸۰۱
حدیث - ۸۵
امام باقر عليهالسلام :
إنَّ الفَقیهَ حَقَّ الفَقیهِ: الزاهِدُ فی الدنیا، الراغِبُ فی الآخِرَةِ؛
فقیه، حقیقتاً کسی است که به دنیا بی اعتنا و به آخرت مشتاق باشد.
الکافی: ج ۱، ص ۷۰، ح ۸
حدیث - ۸۶
امام کاظم عليهالسلام :
إِنَّ المُؤمِنینَ الفُقَهاءَ حُصونُ الإِسلامِ؛
مؤمنانِ فقیه دژهای اسلامند.
علم و حکمت: ج ۲ ص ۵۱۶ ح ۱۴۳۷
حدیث - ۸۷
امام باقر عليهالسلام :
إنَّ اللَّهَ لَمْ یَدَعِ الأرضَ بِغَیْرِ عالِمٍ.
خداوند زمین را بدون عالم نگذاشته است.
میزان الحکمة: ح ۸۶۷.
حدیث - ۸۸
امام صادق عليهالسلام :
إنَّ العُلَماءَ وَرَثَةُ الأنبِیاءِ؛
عالمان، وارثان پیامبراناند.
الکافی: ج ۱، ص ۳۲، ح ۲
حدیث - ۸۹
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند :
مومنی نیست که یک ساعت نزد عالمی نشیند جز آن که خدای عزوجل به سوی او ندا کند نزد حبیب من نشستی به عزت و جلالم سوگند تو را با او ساکن بهشت نمایم و باکی از این کار ندارم.
امالی صدوق صفحه ۳۷
حدیث - ۹۰
النَّظَرُ فی وَجهِ العالِمِ حُبّاً لَهُ عِبادَةٌ ؛
نگاه مهرآمیز بـه چهره عالم ، عبادت است
نوادر الراوندیّ : ۱۱ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۹۱
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
ألا اُخبِرُکُم عَنِ الأجوَدِ الأجوَدِ ؟ اللّه الأجوَدُ الأجوَدُ ، وأنا أجوَدُوُلدِ آدَمَ ، وأجوَدُکُم مِن بَعدی رَجُلٌ عُلِّمَ عِلما فنَشَرَ عِلمَهُ ، یُبعَثُ یَومَ القِیامَةِ اُمَّةً وَحدَهُ ، ورَجُلٌ جادَ بِنَفسِهِ للّه عز و جل حَتّی یُقتَلَ ؛
آیا شما را از بخشندهترین بخشنده خبر ندهم؟ خداوند بخشندهترین بخشنده است و من بخشندهترین فرزند آدم هستم و بعد از من بخشندهترین شما ، مردی است که دانش را آموزش دهد و از این راه دانش او پخش شود او در روز قیامت به تنهایی همچون یک امّت برانگیخته میگردد و نیز مردی که در راه خداوند عز و جل جانبازی کند تا کشته شود
الترغیب والترهیب : ۱ / ۱۱۹ / ۵ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۹۲
امام صادق عليهالسلام :
عَلَی العالِمِ إذا عَلَّمَأن لا یَعنُفَ ، وإذا عُلِّمَ أن لا یَأنَفَ ؛
بر دانشمند است که هرگاه آموزش دهد ، درشتی و خشونت نکند و هرگاه کسی بخواهد به او علم آموزد ، ننگش نیاید
تنبیه الخواطر : ۱ / ۸۵ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۹۳
امام علی عليهالسلام :
عَلَی العالِمِ أن یَعمَلَ بِما عَلِمَ ،ثُمَّ یَطلُبَ تَعَلُّمَ ما لَم یَعلَم؛
بر دانشمند است که آنچه را میداند به کار بندد و سپس در پی یاد گرفتن دانشی رود که نمیداند
غرر الحکم : ۶۱۹۶ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۹۴
امام علی عليهالسلام :
العالِمُ الّذی لایَمَلُّ مِن تَعَلُّمِالعِلم؛
عالم کسی است ، که از آموختن دانش خسته نشود
غرر الحکم : ۱۳۰۳ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۹۵
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَن قالَ : أنا عالِمٌ فَهُوَ جاهِلٌ ؛
هر که بگوید : من دانــا هستم، او شخص نادانی است
منیه المرید : ۱۳۷ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۹۶
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
العُلَماءُ اُمَناءُ اللّه عَلی خَلقِهِ؛
عالمان، امنای خدا در میان خلق اویند
کنز العمّال : ۲۸۶۷۵ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۹۷
امام صادق عليهالسلام :
عُلَماءُ شیعَتِنامُرابِطونَ فی الثَّغرِ الّذی یَلی إبلیسَ وعَفاریتَهُ ، یَمنَعونَهُم عَنِ الخُروجِ عَلی ضُعَفاءِ شیعَتِنا ، وعَن أن یَتَسَلَّطَ علَیهِم إبلیسُ وشیعَتُهُ؛
علمای شیعه ما ، نگهبانان مرزی هستند که در آن سویش ابلیس و دیوهای او قرار دارند و جلو یورش آنها به شیعیانِ ناتوان ما و تسلّط یافتن ابلیس و پیروان او بر آنان را ، میگیرند
الإحتجاج : ۱ / ۱۳ / ۷ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۹۸
امام کاظم عليهالسلام :
لا عِلمَ إلاّ مِن عالِمٍ رَبّانِیٍّ ، ومَعرِفَهُ العالِمِ بِالعَقلِ ؛
علم، جز از عالـم ربّانی به دست نیاید (یا آن را جز از عالم ربّانی نباید فرا گرفت) و شناخت چنین عالمی به خرد است
مستدرک الوسائل : ۱۱ / ۲۵۸ / ۱۲۹۲۶ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۹۹
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
فَضلُ العالِمِ عَلی العابِدِ بِسَبعینَ دَرَجَةً ، بَینَ کُلِّ دَرَجَتَینِ حُضْرُ الفَرَسِ سَبعینَ عاما ؛ وذلکَ أنَّ الشَّیطانَ یَضَعُ البِدعَةَ لِلنّاسِ فیُبصِرُها العالِمُ فیَنهی عَنها ، والعابِدُمُقبِلٌ عَلی عِبادَتِهِ لا یَتَوَجَّهُ لَها ولا یَعرِفُها ؛
عـالـم ، هفتاد درجـه بـر عابد برتری دارد که فاصله هر درجه از دیگری به اندازهای است که یک اسب هفتاد سال بدود علّت این برتری آن است که شیطان در میان مردم بدعتی میگذارد و دانشمند به آن پی میبرد و مردم را از آن نهی میکند ، امّا عابد سرگرم عبادت خود است و به بدعت نه توجهی دارد و نه آن را میشناسد
روضه الواعظین : ۱۷ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۱۰۰
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
وَالّذی نَفسُ مُحَمَّدٍ بِیَدهِ ! لَعالِمٌ واحِدٌ أشَدُّ عَلی إبلیسَ مِن ألفِ عابِدٍ ؛لأِنَّ العابِدَ لِنَفسِهِ والعالِمَ لِغَیرِهِ ؛
سـوگند کـه بـه آن که جان محمّد در دست اوست ، هر آینه وجود یک عالِم برای ابلیس سختتر از هزار عابد است ؛ زیرا عابد در فکر خود است و عالم در اندیشه دیگران
کنز العمّال : ۲۸۹۰۸ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۸
حدیث - ۱۰۱
امام علی عليهالسلام :
هَلَکَ خُزّانُ الأموالِ وهُم أحیاءٌ ، والعُلَماءُ باقونَ ما بَقِیَ الدَّهرُ ، أعیانُهُم مَفقودَةٌ ، وأمثالُهُم فی القُلوبِ مَوجودَةٌ ؛
مـال انـدوزان، با آن که زنـدهاند مـردهاند و اهل علم ، تا دنیا هست زندهاند. پیکرهایشان از میان میرود ، اما یادشان در دلها هست
نهج البلاغة : الحکمة ۱۴۷ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۶
حدیث - ۱۰۲
امیر المؤمنین علیٌّ عليهالسلام :
لِسائلٍ سَألَهُ عن مُعضِلَةٍ: سَلْ تَفَقُّها ، ولا تَسْأل تَعَنُّتا ؛ فإنّ الجاهِلَ المُتَعَلِّمَ شَبیهٌ بالعالِمِ ، وإنَّ العالِمَ المُتَعَسِّفَ (المُتَعَنِّفَ) شَبیهٌ بالجاهِلِ المُتَعَنِّتِ
امام علی عليهالسلام در پاسخ به مردی که از آن حضرت سؤالی مشکل آفرین پرسید فرمودند: به قصد یاد گرفتن بپرس ، نه برای آزردن و خطا گرفتن ؛ زیرا جاهلی که درصدد آموختن باشد همانند عالم است و عالمی که در بیراهه قدم نهد همچون جاهلی است که به قصد خطا گرفتن میپرسد
نهج البلاغة : الحکمة۳۲۰ منتخب میزان الحکمة : ۲۶۰
حدیث - ۱۰۳
امام صادق عليهالسلام :
لا یَنبَغی لِمَن لم یَکُن عالِما أن یُعَدَّ سَعیدا ؛
کسی که عالم نباشد سزاوار نیست که خوشبخت شمرده شود
تحف العقول : ۳۶۴ منتخب میزان الحکمة : ۲۷۲
حدیث - ۱۰۴
امام علی عليهالسلام :
از جمله حقوق شـخـص دانشمند بر تو این است که (هر گاه در میان جمعی بود) بر همگان سلام کنی و به او نیز اختصاصا سلام گویی ، روبهرویش بنشینی ، در حضور او با دست و چشم و ابرو اشاره نکنی ، در مخالفت با نظر او نگویی : «فلانی چنین گفته است» نزد او از کسی غیبت نکنی ، در مجلسش درگوشی صحبت نکنی ، جامهاش را نگیری ، اگر خسته بود ، در سؤال کردن اصرار نورزی از طول مجالسش به تنگ نیایی ؛ زیرا حکایت همنشینی با او حکایت درخت خرمایی است که انتظار میکشی تا کی از آن چیزی برای تو بیفتد
کذا فی المصدر ، و لعلّ الصحیح «تُلِحَّ» .کنزالعمّال : ۲۹۳۶۳ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۰
حدیث - ۱۰۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إذا علم العالم فلم یعمل کان کالمصباح یضی ء للنّاس و یحرق نفسه؛
دانشمندی که بداند و بکار نبندد، مانند چراغ است که مردم را روشن کند و خود را بسوزد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۰۶
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إذا أراد اللَّه بقوم خیرا ولّی علیهم حلماءهم و قضی بینهم علمائهم و جعل المال فی سمحائهم و إذا أراد بقوم شرّا ولّی علیهم سفهائهم و قضی بینهم جهّالهم و جعل المال فی بخلائهم؛
وقتی خداوند برای قومی نیکی خواهد خردمندانشان را بر آنها فرمانروا سازد و دانشمندانشان میان آنها قضاوت کند و مال را به دست بخشندگان دهد و وقتی برای قومی بدی خواهد سفیهانشان را بر آنها فرمانروا سازد و نادانان میان آنها قضاوت کنند و مال را به دست بخیلانشان دهد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۰۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إذا اجتمع العالم و العابد علی الصّراط قیل للعابد أدخل الجنّه و تنعّم بعبادتک و قیل للعالم قف هنا فاشفع لمن أحببت فإنّک لا تشفع لأحد إلّا شفّعت فقام مقام الأنبیاء؛
وقتی عالم و عابد بر صراط اجتماع کنند به عابد گویند به بهشت درآی و از عبادت خویش بهرمند شو و به عالم گویند اینجا بایست و برای هر که می خواهی شفاعت کن زیرا هر که را شفاعت کنی شفاعت تو پذیرفته خواهد شد آنگاه عالم در صف پیامبران می ایستد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۰۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
أحذروا زلّه العالم فإنّ زلّته تکبکبه فی النّار؛
از لغزش عالم بپرهیزید که لغزش او در آتش نگون سارش خواهد کرد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۱۰۹
امام هادی عليهالسلام میفرمایند:
علمای پیروان ما که به دوستداران و پیروان ناتوان ما رسیدگی کنند، روز قیامت در حالی وارد می شوند که از تاجهای آنها نورافشانی میشود.
(بحارالانوار/۲/۷)
حدیث - ۱۱۰
قالَ الإمامُ الْحَسَنُ الْمُجتبی عليهالسلام :
مَنْ أکْثَرَ مُجالِسَة الْعُلَماءِ أطْلَقَ عِقالَ لِسانِهِ، وَ فَتَقَ مَراتِقَ ذِهْنِهِ، وَ سَرَّ ما وَجَدَ مِنَ الزِّیادَةِ فی نَفْسِهِ، وَکانَتْ لَهُ وَلایَةٌ لِما یَعْلَمُ، وَ إفادَةٌ لِما تَعَلَّمَ؛
امام حسن مجتبی عليهالسلام فرمودند:
هر که با علماء بسیار مجالست نماید، سخنش و بیانش در بیان حقایق آزاد و روشن خواهد شد، و ذهن و اندیشه اش باز و توسعه می یابد و بر معلوماتش افزوده می گردد و به سادگی می تواند دیگران را هدایت نماید.
احقاق الحقّ، ج ۱۱، ص ۲۳۸
حدیث - ۱۱۱
قالَ الاْمامُ علی عليهالسلام :
إنَّ الْعالِمَ الْکاتِمَ عِلْمَهُ یُبْعَثُ أنْتَنَ أهْلِ الْقِیامَةِ، تَلْعَنُهُ کُلُّ دابَّة مِنْ دَوابِّ الاْرْضِ الصِّغارِ ؛
امام علی عليهالسلام فرمودند:
آن عالم و دانشمندی که علم خود را در بیان حقایق برای دیگران کتمان کند، روز قیامت با بدترین بوها محشور می شود و مورد نفرت و نفرین تمام موجودات قرار می گیرد.
وسائل الشّیعة، ج ۱۶، ص ۲۷۰، ح ۲۱۵۳۹
حدیث - ۱۱۲
امام علی عليهالسلام فرمودند:
یک ساعت در محضر علماء نشستن که انسان را به مبدأ و معاد آشنا سازند از هزار سال عبادت نزد خداوند محبوب تر خواهد بود. توجّه و نگاه به عالِم از إعتکاف و یک سال عبادت مستحبّی در خانه خدا بهتر است. زیارت و دیدار علماء، نزد خداوند از هفتاد مرتبه طواف اطراف کعبه محبوب تر خواهد بود، و نیز افضل از هفتاد حجّ و عمره قبول شده می باشد. همچنین خداوند او را هفتاد مرحله ترفیعِ درجه می دهد و رحمت و برکت خود را بر او نازل می گرداند، و ملائکه شهادت می دهند به این که او اهل بهشت است.
بحارالأنوار، ج ۱، ص ۲۰۵، ح ۳۳
حدیث - ۱۱۳
قال رَسُولُ اللّهِ صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اَلْعالِمُ بَیْنَ الْجُهّالِ کَالْحَی بَیْنَ الاْمْواتِ، وَ إنَّ طالِبَ الْعِلْمِ یَسْتَغْفِرُلَهُ کُلُّ شَیء حَتّی حیتانِ الْبَحْرِ، وَ هَوامُّهُ، وَ سُباعُ الْبَرِّ وَ أنْعامُهُ، فَاطْلُبُوا الْعِلْمَ، فَإنّهُ السَّبَبُ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ، وَ إنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ فَریضَةٌ عَلی کُلِ مُسْلِم؛
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
دانشمندی که بین گروهی نادان قرار گیرد همانند انسان زنده ای است بین مردگان، و کسی که در حال تحصیل علم باشد تمام موجودات برایش طلب مغفرت و آمرزش می کنند، پس علم را فرا گیرید چون علم وسیله قرب و نزدیکی شما به خداوند است، و فراگیری علم، بر هر فرد مسلمانی فریضه است.
بحارالأنوار، ج ۱، ص ۱۷۲، ح ۲۵
حدیث - ۱۱۴
امام صادق عليهالسلام می فرمایند:
الصلاة خلف العالم بالف رکعة؛
نماز در پشت سر یک عالم برابر هزار رکعت است
( بحار الانوار، ج ,۸۸ ص ۵ )
حدیث - ۱۱۵
قال رسول اللّه صلىاللهعليهوآلهوسلم :
النّظر الی العالم عبادة، و النّظر الی الامام المقسط عبادة، و النّظر الی الوالدین برأفة و رحمة عبادة، و النّظر الی أخ تَوَدُه فی اللّه عزّوجّل عبادةَ؛
نگریستن به دانشمند عبادت است، نگریستن به پیشوای دادگر عبادت است، نگاه دلسوزانه و مهرآمیز به پدر و مادر عبادت است و نگریستن به برادری که برای خدای عزوجل دوستش داری عبادت است.
أمالی الطوسّی: ۴۵۴ / ۱۰۱۵.
حدیث - ۱۱۶
امام جعفر صادق عليهالسلام :
اذا أراد الله بعبد خیرا فقهه فی الدین؛
چون خدا خیر بنده ای خواهد، او را در دین دانشمند کند
اصول کافی ، ج ۱ ، ص ۳۹
حدیث - ۱۱۷
حضرت رسوا اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
زمانی بر امّت من خواهد آمد که مردم از علماء گریزان شوند، همان طوری که گوسفند از گرگ گریزان است، خداوند چنین جامعهای را به سه نوع عذاب مبتلا میگرداند: ۱ ـ برکت و رحمت خود را از اموال ایشان برمیدارد. ۲ ـ حکمفرمائی ظالم و بی مروّت را بر آن ها مسلّط میگرداند. ۳ ـ هنگام مرگ و جان دادن، بیایمان از این دنیا خواهند رفت.
مستدرک الوسائل: ج ۱۱، ص ۳۷۶، ح ۱۳۳۰۱
حدیث - ۱۱۸
امام صادق عليهالسلام می فرمایند:
مردم هر شهری به سه چیز نیازمندند که در امور دنیا و آخرت خود به آنها رجوع کنند و اگر آن سه را نداشته باشند گرفتار سرگردانی میشوند: دینشناسِ دانایِ پرهیزکار، حاکم نیکوکاری که مردم از او اطاعت کنند و پزشک دانای مورد اعتماد.
تحف العقول، ص ۳۲۱.
حدیث - ۱۱۹
پیامبراکرم صلیاللهعلیهوآله وسلم می فرمایند:
صِنْفانِ مِنْ اُمَّتی اِذا صَلُحا صَلُحَتْ اُمَّتی وَ اِذا فَسَدا، فَسَدَتْ اُمَّتی، قیلَ یا رَسولَ اللّهِ وَ مَنْ هُما؟ قالَ: اَ لْـفُقَهاءُ وَ الاُْمَراءُ؛
دو گروه از امّت من اگر صالح شوند، امّتم صالح میشوند و اگر فاسد شوند، امّتم فاسد میشوند. عرض شد ای رسول خدا آن دو گروه کدامند؟ فرمودند: عالمان و حاکمان.
خصال، ص ۳۷.
حدیث - ۱۲۰
امام صادق عليهالسلام :
یُـهلِکُ اللّه سِـتّا بِسِتٍّ : الاُمَراءَ بـالجَورِ ، والعَربَ بالعَصَبیَّةِ ، والدَّهاقِینَ بالکِبرِ ، والتُّجّارَ بالخِیانَةِ ، وأهلَ الرُّستاقِ بالجَهلِ ، والفُقَهاءَ بالحَسَدِ ؛
خداوند شش گروه را به سبب شش خصلت نابود میکند : فرمانروایان را به سبب ستمگری ، عربها را به سبب تعصّب ، ملاّکان را به سبب کبر ، بازرگانان را به سبب خیانت ، روستاییان را به سبب نادانی و فقیهان را به سبب حسادت
بحار الأنوار : ۷۸ / ۲۰۷ / ۶۷
حدیث - ۱۲۱
امام علی عليهالسلام :
أبغَضُ العِبادِ إلی اللّه سبحانه العالِمُ المُتَجَبِّرُ ؛
منفورترین بندگان نزد خدای سبحان دانشمند زورگو است
غرر الحکم : ۳۱۶۴ منتخب میزان الحکمة : ۷۶
حدیث - ۱۲۲
امام عسکری عليهالسلام :
فی صِفَةِ عُلَماءِ السُّوءِ: وهُم أضَرُّ عَلی ضُعَفاءِ شیعَتِنا مِن جَیشِ یَزیدَ عَلی الحُسَینِ بنِ عَلِیٍّ عليهماالسلام و أصحابهِ ، فإنَّهُم یَسلُبونَهُمُ الأرواحَ والأموالَ ، وهؤلاءِ عُلَماءُ السُّوءِ یُدخِلونَ الشَّکَّ والشُّبهَةَ عَلی ضُعَفاءِ شیعَتِنا فیُضِلّونَهُم ؛
امام عسکری عليهالسلام در وصف علمای بدکردار فرمودند: زیان آنها برای شیعیان ناتوان (و آسیبپذیر) ما بیشتر از زیان سپاه یزید برای حسین بن علی عليهماالسلام و یاران اوست ؛ زیرا آنها جان و مال ایشان را گرفتند و این علمای بدکردار در دل شیعیان ناتوان ما شکّ و شبهه میاندازند و گمراهشان میکنند
الإحتجاج : ۲ / ۵۱۲ / ۳۳۷
حدیث - ۱۲۳
امام صادق عليهالسلام :
مَلعونٌ مَلعونٌ عالِمٌ یَؤمُّ سُلطانا جائرا ، مُعینا لَهُ عَلی جَورِهِ ؛
ملعون است، ملعون است، آن عالمی که پیشوای سلطانی ستمگر باشد و او را در ستمگریش یاری دهد.
بحار الأنوار : ۷۵ /۳۸۱ /۴۵
حدیث - ۱۲۴
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَنِ ازدادَ عِلما ولَم یَزدَدْ هُدیً ، لَم یَزدَدْ مِنَ اللّه إلاّ بُعدا ؛
هر که علمش فزونی گیرد و هدایتش افزون نشود ، جز بر دوری او از خدا افزوده نگردد
تنبیه الخواطر : ۲ / ۲۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۴
حدیث - ۱۲۵
امام علی عليهالسلام :
قَصَمَ ظَهری عالِمٌ مُتَهَتِّکٌ، وجاهِلٌ مُتَنَسِّکٌ، فالجاهِلُ یَغُشُّ النّاسَ بِتَنَسُّکِهِ،والعالِمُ یُنَفِّرُهُم بِتَهَتُّکِهِ ؛
دانـشمند پـردهدر و عابد نـادان ، پشـت مـرا شکستند؛ زیرا نادان با عبادت خود مردم را فریب میدهد و دانشمند با تباهکاریهای خود آنان را فراری میدهد
منیه المرید : ۱۸۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۰۲
حدیث - ۱۲۶
امام صادق عليهالسلام :
أشَدُّ النّاسِ عَذاباعالِمٌ لا یُنتَفَعُ مِن عِلمِهِ بِشَیءٍ ؛
در میان مردمان (گنهکار) سختترین عذاب را عالمی دارد که از علم خود کمترین سودی نبرد
بحار الأنوار : ۲ / ۳۷ / ۵۳
حدیث - ۱۲۷
امام صادق عليهالسلام :
مامِن أحَدٍ یَموتُمِن المؤمنینَ أحَبَّ إلی إبلیسَ مِن مَوتِ فَقیهٍ؛
برای شیطان ، مرگ هیچ مؤمنی خوشایندتر از مرگ یک فقیه نیست.
الکافی : ۱ / ۳۸ / ۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۵۴
حدیث - ۱۲۸
امام رضا عليهالسلام :
من علاماتِ الفِقهِالحِلمُ والعِلمُ والصَّمتُ؛
از نشانههای فقاهت (و دین فهمی)، بردباری و دانش و خاموشی است.
الاختصاص : ۲۳۲ منتخب میزان الحکمة : ۴۵۴
حدیث - ۱۲۹
امام علی عليهالسلام :
ألا اُخبِرُکُم بالفَقیهِ حَقِّ الفَقیهِ؟ مَن لمیُرَخِّصِ الناسَ فی مَعاصِی اللّه ، ولم یُقَنِّطْهُم مِن رَحمَةِ اللّه ، ولم یُؤمِنْهُم مِن مَکرِ اللّه ، ولم یَدَعِ القرآنَ رَغبَةً عَنهُ إلی ما سِواهُ ؛
آیا شما را از فقیهِ حقیقی آگاه نکنم ؟ کسی که در معاصی خدا به مردم جواز ندهد و از رحمت خدا نومیدشان نکند و از مکر و عذاب خدا آسوده خاطرشان نسازد و از قرآن ، به چیز دیگر رو نکند
تحف العقول : ۲۰۴
حدیث - ۱۳۰
امام کاظم عليهالسلام :
فَضلُ الفَقیهِ علَی العابِدِ کَفَضلِ الشَّمسِ علَی الکواکِبِ ، ومَن لم یَتَفَقَّهْ فی دِینِهِ لم یَرضَ اللّهُ لَهُ عَمَلاً ؛
برتری فقیه بر عابد ، همچون برتری خورشید است بر ستارگان و هر که در دین خود دانا نشود ، خداوند هیچ عملی از او را نپسندد
بحار الأنوار : ۷۸ / ۳۲۱ / ۱۹
حدیث - ۱۳۱
رسولُ اللّه صلىاللهعليهوآلهوسلم :
فَقیهٌ واحِدٌ أشَدُّ علی إبلیسَ مِن ألفِ عابِدٍ ؛
وجود یک فقیه برای ابلیس ، سختتر از هزار عابد است
بحار الأنوار : ۱ / ۱۷۷ / ۴۸
حدیث - ۱۳۲
امام علی عليهالسلام فرمودند:
إذا رَأیتَ عالِما فَکُن لَهُ خادِما ؛
هر گاه دانشمندی را دیدی، به او خدمت کن
غرر الحکم : ۴۰۲
حدیث - ۱۳۳
رسولُ اللّه صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَنِ استَقبَلَ العُلَماءَ فقَدِ استَقبَلَنی ، ومَن زارَ العُلَماءَ فقَد زارَنی ،ومَن جالَسَ العُلَماءَ فقَد جالَسَنی ، ومَن جالَسَنی فَکأنَّما جالَسَ رَبّی ؛
هر که به استقبال دانشمندان رود ، مرا استقبال کرده است و هرکه به دیدار دانشمندان رود ، مرا دیدار کرده است و هرکه با دانشمندان نشیند ، با من نشسته است و هر که با من نشیند ، چنان است که با پرودگار من همنشینی کرده باشد
کنز العمّال : ۲۸۸۸۳
حدیث - ۱۳۴
امام علی عليهالسلام :
مَن وَقَّرَ عالِما فقَد وَقَّرَ رَبَّهُ ؛
هر که دانشمندی را احترام نهد خدا را احترام کرده است
غرر الحکم : ۸۷۰۴
حدیث - ۱۳۵
لَنْ تَبْقَی الاَرْضُ اِلاّ وَ فیها عالِمٌ یَعْرِفُ الْحَقَّ مِنَ الباطِلِ؛
هرگز زمین باقی نمیماند مگر آن که در آن دانشمندی وجود دارد که حق را از باطل میشناسد.
محاسن، ج ۱، ص ۲۳۴
حدیث - ۱۳۶
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اِنَّ شَرَّ النّاسِ عِنْدَ اللّهِ تَعالی یَوْمَ القیامَةِ عالِمٌ لا یَنْتَفِعُ بِعِلْمِهِ؛
بدترین مردم نزد خداوند در روز قیامت عالمی است که از علم خود بهره نگیرد.
امالی، الطوسی، ص ۵۲۷.
حدیث - ۱۳۷
پیامبراکرم صلیاللهعلیهوآله :
اَ لْمُفْتونَ سادَةُ الْعُلَماءِ وَ الْفُقَهاءُ قادَةٌ اُخِذَ عَلَیْهِمْ اَداءُ مَواثیقِ الْعِلْمِ وَ الْجُلوسُ اِلَیْهِمْ بَرَکَةٌ وَ النَّظَرُ اِلَیْهِم نورٌ؛
فتوا دهندگان بزرگانِ دانشمنداناند و فقیهان پیشوایانی که از آنان بر ادای پیمان علم تعهد گرفته شده است، نشستن نزد آنان برکت است و نگاه به آنان روشنی است.
تاریخ بغداد، ج ۴، ص ۱۵۹
حدیث - ۱۳۸
امام باقر عليهالسلام می فرمایند:
اَلْحِلْمُ لِباسُ الْعالِمِ فَلا تَعْرَیَنَّ مِنْهُ؛
بردباری لباس عالم است، پس تو خود را از آن عریان مدار.
کافی، ج ۸، ص ۵۵
حدیث - ۱۳۹
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند :
آفت دین سه چیز است : دانای بدکار، پیشوای ستم کار و مجتهد نادان.
(نهج الفصاحه ، ح ۴)
حدیث - ۱۴۰
امام صادق عليهالسلام فرمودند :
مردم به سه دسته شوند : دانشمند و دانشجو و خاشاک روی آب ، ما دانشمندانیم و شیعیان ما دانشجویان و مردم دیگر خاشاک روی آب.
اصول کافی جلد ۱ ص ۴۱
حدیث - ۱۴۱
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
با دانشمندان هم نشین شو تا نیکبخت شوی.
غررالحکم ، باب همنشینی
حدیث - ۱۴۲
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
کسی مانند نادانان ، به دشمنی دانشمندان بر نخواسته است.
غررالحکم ، باب جهل
حدیث - ۱۴۳
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
جاهل ، درستی نظر و اندیشه اش همانند لغزش عالم و داناست.
غررالحکم ، باب جهل
حدیث - ۱۴۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اَلا اِنَّ شَرَّ الشَّرِّ شِرارُ الْعُلَماءِ وَ اِنَّ خَیْرَ الخَیْرِ خیارُ الْعُلَماءِ؛
بدانید که بدترین بدها، علمای بدند و بهترین خوبان علمای خوبند.
منیة المرید، ص ۱۳۷.
حدیث - ۱۴۵
امام صادق عليهالسلام می فرمایند:
لا یَنْبَغی لِمَنْ لا یَتَّقی مَلامَةَ الْعُلَماءِ وَ ذَمِّهِمْ اَنْ یُرْجی لَهُ خَیْرُ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةِ؛
کسی که از سرزنش و نکوهش علما پروا نمیکند، نمیتوان به خیر دنیا و آخرت او امید داشت.
تحف العقول، ص ۳۶۴
حدیث - ۱۴۶
امام علی عليهالسلام :
لَولا... ما اَخَذَ اللّهُ عَلَی الْعُلَماءِ اَلاّ یُقارّوا عَلی کِظَّةِ ظالِمٍ وَ لا سَغَبِ مَظْلومٍ لاََلْقَیْتُ حَبْلَها عَلی غارِبـِها؛
اگر خداوند از علما پیمان نگرفته بود که با پرخوری ظالم و گرسنگی مظلوم آرام نگیرند، زمام خلافت را به حال خود رها میکردم.
نهج البلاغه، از خطبه ۳.
حدیث - ۱۴۷
امام علی عليهالسلام :
زَلَّةُ الْعالِمِ کَانْکِسارِ السَّفینَةِ تَغْرَقُ و تُغْرِقُ مَعَها غَیْرَها؛
لغزش عالم، مانند شکستن کشتی است. خود، غرق میشود و دیگران را هم با خود غرق میکند.
غرر الحکم ، ح ۵۴۷۴.
حدیث - ۱۴۸
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
ما مِنْ عالِمٍ اَو مُتَعَلِّمٍ یَمُرُّ بِقَرْیَةٍ مِنْ قُرَی الْمُسْلِمینَ اَو بَلْدَةٍ مِنْ بِلادِ الْمُسْلِمینَ وَ لَمْ یَاْکُلْ مِنْ طَعامِهِمْ وَ لَمْ یَشْرَبْ مِنْ شَرابِهِمْ وَ دَخَلَ مِنْ جانِبٍ وَ خَرَجَ مِنْ جانِبٍ اِلاّ رَفَعَ اللّهُ تَعالی عَذابَ قُبورِهِمْ اَرْبَعینَ یَوْما؛
هیچ دانشمند و یا دانشاندوزی از روستایی از روستاها و یا شهری از شهرهای مسلمانان نمیگذرد و از خوراک آنان نمیخورد و از نوشیدنی آنان نمینوشد و از یک طرف وارد نمیشود و از طرف دیگر خارج نمیگردد، جز آنکه خدای متعال عذاب قبرهایشان را تا چهل روز بر میدارد.
جامع الأخبار ، ص ۵۰۷، ح ۱۴۰۵.
حدیث - ۱۴۹
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
لا تَجْلِسوا مَعَ کُلِّ عالِمٍ، اِلاّ عالِماً یَدْعوکُمْ مِنْ الخَمْسِ اِلی الْخَمْسِ : مِنَ الشَّکِّ اِلَی الْیَقینِ، وَ مِنَ الْعَداوَةِ اِلَی النَّصیحَةِ وَ مِنَ الْکِبْرِ اِلَی التَّواضُعِ وَ مِنَ الرّیاءِ اِلَی الاِْخْلاصِ وَ مِنَ الرَّغْبَةِ اِلَی الزُّهْدِ؛
با هر عالمی ننشینید، مگر عالمی که شما را از پنج چیز به پنج چیز دعوت کند: از شکّ به یقین، از دشمنی به خیرخواهی، از تکبّر به تواضع، از ریا به اخلاص و از علاقه به دنیا به بیاعتنایی به آن.
تاریخ بغداد ، ج ۵، ص ۷۰، ح ۲۴۲۱.
حدیث - ۱۵۰
جالِسِ الْعُلَماءَ یَزْدَدْ عِلْمُکَ وَ یَحْسُنْ اَدَبُکَ وَ تَزْکُ نَفْسُکَ؛
با علما همنشین باش، تا علمت زیاد و ادبت نیکو و جانت پاک گردد.
غرر الحکم ، ح ۴۷۸۶.
حدیث - ۱۵۱
امام باقر عليهالسلام :
اَلْعُلَماءُ فی اَنـْفُسِهِمْ خانَةٌ اِنْ کَـتَمُوا النَّصیحَةَ اِنْ رَاَوْا تائِها ضالاًّ لا یَهْدونَهُ اَوْ مَیِّتا لا یُحْیونَهُ فَبِئْسَ ما یَصْنَعونَ لاَِنَّ اللّهَ تَبارَکَ وَ تَعالی اَخَذَ عَلَیْهِمُ الْمیثاقَ فِی الْـکِتابِ اَنْ یَاْمُروا بِالْمَعْروفِ وَ بِما اُمِروا بِهِ وَ اَنْ یَنْهَوْا عَمّا نُهوا عَنْهُ وَ اَنْ یَتَعاوَنوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا یَتَعاوَنوا عَلَی الاِْثْمِ وَ الْعُدْوانِ؛
اگر دانشمندان نصیحت را پنهان دارند، خیانت کردهاند. اگر سرگشته گمراهی را دیدند و او راراهنمایی نکردند و یا (دل) مردهای را زنده ننمودند، وه که چه کار زشتی کردهاند! چون خداوند تبارک و تعالی در کتاب از ایشان پیمان گرفته که به معروف و آنچه فرمان یافتهاند فرمان دهند و از آنچه نهی شدهاند نهی کنند و بر نیکوکاری و پرهیزکاری، یکدیگر را یاری کنند و در گناه و ستم یکدیگر را یاری نکنند.
کافی ، ج ۸ ، ص ۵۴، ح ۱۶.
حدیث - ۱۵۲
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اِنَّ لُقْمانَ قالَ لاِبْنِهِ : یا بُنَیَّ عَلَیْکَ بِمَجالِسِ الْعُلَماءِ وَ اسْتَمِعْ کَلامَ الْحُکَماءِ فَاِنَّ اللّهَ یُحْیِی الْقَلْبَ الْمَیِّتَ بِنورِ الْحِکْمَةِ کَما یُحْیِی الاَْرْضَ الْمَیتَةَ بِوابِلِ الْمَطَرِ؛
لقمان به پسرش گفت: فرزندم! همواره در مجلس دانشمندان باش و سخنان حکیمان را بشنو، که خداوند، دل مرده را به نور حکمت زنده میکند؛ همان گونه که زمین مرده را با باران سیلآسا، زنده میگرداند.
معجم الکبیر ، ج ۸ ، ص ۱۹۹
حدیث - ۱۵۳
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
تِسْعَةُ اَشْیاءَ قَبیحةٌ وَ هِیَ مِنْ تِسْعَةِ اَنـْفُسٍ اَقبَحُ مِنها مِنْ غَیْرِهِمْ: ضیقُ الذَّرْعِ مِنَ الْـمُلوکِ وَ الْبُخْلُ مِنَ الاَْغْنیاءِ وَ سُرْعَةُ الْغَضَبِ مِنَ الْعُلَماءِ وَ الصِّبا مِنَ الْکُهولِ وَ الْقَطیعَةُ مِنَ الرُّؤوسِ وَ الْکِذْبُ مِنَ الْـقُضاةِ وَ الزَّمانَةُ مِنَ الاَْطِبّاءِ وَ الْبَذاءُ مِنَ النِّساءِ وَ الطَّیشُ مِن ذَوِی السُّلْطانِ؛
نُه چیز زشت است، اما از نه گروه زشتتر: درماندگی و ناتوانی از دولتمردان؛ بخل از ثروتمندان؛ زود خشمی از دانشمندان؛ حرکات بچگانه از میانسالان؛ جدایی حاکمان از مردم؛ دروغ از قاضیان؛ بیماری کهنه از پزشکان؛ بدزبانی از زنان و سختگیری و ستمگری از سلاطین.
دعائم الإسلام، ج ۱، ص ۸۳
حدیث - ۱۵۴
امام صادق عليهالسلام می فرمایند :
لَسْتُ اُحِبُّ اَنْ اَرَی الشّابَّ مِنْـکُمْ اِلاّ غادیاً فی حالَیْنِ : اِمّا عالِماً اَوْ مُتَعَلِّما ، فَاِنْ لَمْ یَفْعَلْ فَرَّطَ ، فَاِنْ فَرَّطَ ضَیَّعَ ، وَ اِنْ ضَیَّعَ اَثِمَ ، وَ اِنْ اَثِمَ سَـکَنَ النّارَ وَ الَّذی بَعَثَ مُحَمَّدا بِالْحَقِّ ؛
دوست ندارم جوانانِ شما را جز در دو حالت ببینم : دانشمند یا دانشاندوز اگر جوانی چنین نکند ، کوتاهی کرده و اگر کوتاهی کرد ، تباه ساخته و اگر تباه ساخت ، گناه کرده است و اگر گناه کند ، سوگند به آن کس که محمّد صلیاللهعلیهوآله را به حق برانگیخت ، دوزخنشین خواهد شد
امالی طوسی ، ص ۳۰۳، ح ۶۰۴
حدیث - ۱۵۵
امام صادق عليهالسلام می فرمایند:
إنَّ العالِمَ إذا لَم یَعمَل بِعِلمِهِ زَلَّت مَوعِظَتُهُ عَنِ القُلوبِ کَما یَزِلُّ المَطَرُ عَنِ الصَّفا؛
هرگاه عالم به علمش عمل نکند. [اثر]موعظهاش از دلها زایل میشود ؛ آن چنان که باران از روی سنگ صاف میلغزد.
الکافی : ج ۱ ، ص ۴۴
حدیث - ۱۵۶
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إذا ظَهَرتِ البِدعُ فی اُمّتی فلْیُظهِرِ العالِمُ علمَهُ ، فمَن لَم یَفعل فعَلَیهِ لَعنةُ اللّهِ؛
هرگاه بدعتها در میان امت من آشکار شد، بر عالم است که علمش را آشکار کند و هر کس نکند، لعنت خدا بر او.
الکافی : ج ۱ ، ص ۵۴ ، ح ۲
حدیث - ۱۵۷
امام علی عليهالسلام فرمودند:
اَلعالِمُ مَن لا یَشبَعُ مِنَ العِلمِ وَ لا یَتَشَبَّعُ بِهِ؛
دانشمند، کسی است که از دانش، سیری نپذیرد و به سیری از آن نیز وانمود نکند.
غررالحکم و دررالکلم، ح ۱۷۴۰
حدیث - ۱۵۸
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
جالِسِ العُلَماءَ یَزدَد عِلمُکَ وَ یَحسُن اَدَبُکَ وتَزکُ نَفسُکَِ
با علما معاشرت کن تا علمت زیاد، ادبت نیکو و جانت پاک شود.
اعلام الدین، ص ۹۶
حدیث - ۱۵۹
امام علی عليهالسلام فرمودند:
جالِس العُلَماءَ یزدَد عِلمُک وَ یحسُن اَدَبُک وتَزک نَفسُک؛
با علما معاشرت کن تا علمت زیاد، ادبت نیکو و جانت پاک شود.
مطالب السؤول، ص ۴۹
حدیث - ۱۶۰
امام صادق عليهالسلام فرمودند:
لا ینبَغی لِمَن لا یتَّقی مَلامَةَ العُلَماءِ وَ ذَمِّهِم اَن یرجی لَهُ خَیرُ الدُّنیا وَ الآخِرَةِ
کسی که از سرزنش و نکوهش علما پروا نمیکند، نمیتوان به خیر دنیا و آخرت او امید داشت.
(تحف العقول، ص ۳۶۴)
حدیث - ۱۶۱
امام باقر عليهالسلام فرمودند:
اَلحِلمُ لِباسُ العالِمِ فَلا تَعرَینَّ مِنهُ
بردباری لباس عالم است، پس تو خود را از آن عریان مدار.
(کافی، ج ۸، ص ۵۵)
حدیث - ۱۶۲
امام حسین عليهالسلام فرمودند:
من دلائل العالم إنتقادة لحدیث - ه و علمه بحقائق فنون النظر.
از نشانه های عالم ، نقد سخن و اندیشه خود و آگاهی از نظرات مختلف است
(بحارالانوار،ج۷۸،ص۱۱۹)
حدیث - ۱۶۳
امام محمدباقر عليهالسلام فرمودند:
عالم ینتفع بعلمه افضل من سبعین الف عابد
دانشمندی که از علمش سود برند ، از هفتاد هزار عابد بهتر است
(بحارالانوار،ج۷۵ ،ص۱۷۳)
حدیث - ۱۶۴
امام علی عليهالسلام فرمودند:
رُبِّ عالِمٍ قَدْ قَتَلَهُ جَهْلُهُ ، وَ عِلْمُهُ مَعَهُ لا ینْفَعُهُ.
چه بسیارند دانشمندانی که جهلشان آنها را کشته در حالی که علمشان با آنهاست، اما به حالشان سودی نمی دهد.
(ارشاد ص۱۴۴)
حدیث - ۱۶۵
امام علی عليهالسلام :
... زَلَّةُ الْعالِمِ کَانْکِسارِ السَّفینَةِ تَغْرَقُ و تُغْرِقُ مَعَها غَیْرَها؛
لغزش عالم، مانند شکستن کشتی است. خود، غرق میشود و دیگران را هم با خود غرق میکند.
غرر الحکم ، ح ۵۴۷۴.
حدیث - ۱۶۶
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
لا تَجْلِسوا مَعَ کُلِّ عالِمٍ، اِلاّ عالِماً یَدْعوکُمْ مِنْ الخَمْسِ اِلی الْخَمْسِ : مِنَ الشَّکِّ اِلَی الْیَقینِ، وَ مِنَ الْعَداوَةِ اِلَی النَّصیحَةِ وَ مِنَ الْکِبْرِ اِلَی التَّواضُعِ وَ مِنَ الرّیاءِ اِلَی الاِْخْلاصِ وَ مِنَ الرَّغْبَةِ اِلَی الزُّهْدِ؛
با هر عالمی ننشینید، مگر عالمی که شما را از پنج چیز به پنج چیز دعوت کند: از شکّ به یقین، از دشمنی به خیرخواهی، از تکبّر به تواضع، از ریا به اخلاص و از علاقه به دنیا به بیاعتنایی به آن.
تاریخ بغداد ، ج ۵، ص ۷۰، ح ۲۴۲۱.
حدیث - ۱۶۷
امام علی عليهالسلام :
جالِسِ الْعُلَماءَ یَزْدَدْ عِلْمُکَ وَ یَحْسُنْ اَدَبُکَ وَ تَزْکُ نَفْسُکَ؛
با علما همنشین باش، تا علمت زیاد و ادبت نیکو و جانت پاک گردد.
غرر الحکم ، ح ۴۷۸۶.
حدیث - ۱۶۸
امام رضا عليهالسلام :
رَحِمَ اللّهُ عَبْدا اَحیا اَمْرَنا یَتَعَلَّمُ عُلومَنا وَ یُعَلِّمُهَا النّاسَ ، فَاِنَّ النّاسَ لَوْ عَلِموا مَحاسِنَ کَلامِنا لاَتَّبَعونا؛
رحمت خدا بر بندهای را که امر ما را زنده کند. دانشهای ما را فرا گیرد و به مردم بیاموزد. اگر مردم زیباییهای سخنان ما را میدانستند، از ما پیروی میکردند.
معانی الأخبار ، ص ۱۸۰، ح ۱.
حدیث - ۱۶۹
امام سجاد عليهالسلام :
لَوْ یَعْلَمُ النّاسُ ما فی طَـلَبِ الْعِلْمِ لَطَـلَبوهُ وَ لَو بِسَفْکِ الْمُهَجِ وَ خَوضِ اللُّجَجِ اِنَّ اللّهَ تَبارَکَ وَ تَعالی اَوحی اِلی دانیالَ : اِنَّ اَمْقَتَ عَبیدی اِلَیَّ الْجاهِلُ الْمُسْتَخِفُّ بِحَقِّ اَهْلِ الْعِلْمِ ، التّارِکُ لِلاِْقْتِداءِ بِهِمْ وَ اِنَّ اَحَبَّ عَبیدی اِلَیَّ التَّقیُّ الطّالِبُ لِلثَّوابِ الْجَزیلِ اَللاّزِمُ لِلْعُلَماءِ التّابِـعُ لِلْحُلَماءِ القابِلُ عَنِ الْحُـکَماءِ؛
اگر مردم میدانستند که در جستجوی دانش چه چیزی [نهفته] است، بیگمان در پی آن میرفتند، حتّی اگر با ریخته شدن خون و فرو رفتن در اعماق دریا باشد. خدای تبارک و تعالی به دانیال وحی کرد: منفورترین بندگانم نزد من، نادانی است که حق اهل علم را سبک بشمارد و پیروی از ایشان را رها کند و محبوبترین بندگانم نزد من، تقوا پیشهای است که جویای پاداش فراوان، همراه دانشمندان، پیرو بردباران و پذیرای حکیمان باشد.
کافی ، ج ۱، ص ۳۵، ح ۵.
حدیث - ۱۷۰
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم :
اِنَّ لُقْمانَ قالَ لاِبْنِهِ : یا بُنَیَّ عَلَیْکَ بِمَجالِسِ الْعُلَماءِ وَ اسْتَمِعْ کَلامَ الْحُکَماءِ فَاِنَّ اللّهَ یُحْیِی الْقَلْبَ الْمَیِّتَ بِنورِ الْحِکْمَةِ کَما یُحْیِی الاَْرْضَ الْمَیتَةَ بِوابِلِ الْمَطَرِ؛
لقمان به پسرش گفت: فرزندم! همواره در مجلس دانشمندان باش و سخنان حکیمان را بشنو، که خداوند، دل مرده را به نور حکمت زنده میکند؛ همان گونه که زمین مرده را با باران سیلآسا، زنده میگرداند.
معجم الکبیر ، ج ۸ ، ص ۱۹۹، ح ۷۸۱۰.
حدیث - ۱۷۱
امام هادی عليهالسلام می فرمایند:
اگر بعد از غیبت قائم ما نبود وجود علمایی که به سوی او (مردم را فرا) می خوانند و به وجود او رهنمون می شوند و با حجتهای الهی از دین او دفاع می کنند و بندگان ناتوان خدا را از دام ابلیس و پیروان او می رهانند، بی گمان همه ی مردم از دین خدا بر می گشتند.
بحارالانوار/ج۲/ص۶.
حدیث - ۱۷۲
امام علی عليهالسلام می فرمایند:
العالم حی و إن کان میتا، الجاهل میت و ان حیا.
عالم زنده است، گرچه مرده باشد؛ نادان مرده است، گرچه زنده باشد.
غررالحکم/ ح۱۱۲۵.
حدیث - ۱۷۳
رسول اعظم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
موت العالم ثلمة فی الإسلام لا تسد ما اختلف الیل و النهار.
در گذشت عالم، رخنه ای است در اسلام که، تا شب و روز در گردش است، هیچ چیز آن را جبران نمی کند.
کنز العمال/ح ۲۸۷۶.
حدیث - ۱۷۴
حضرت امام صادق عليهالسلام فرمودند:
اذ کان یوم القیامه بعث الله عزوجل العالم و العابد، فاذا وقف بین یدی الله عزوجل قیل للعابد: انطلق الی الجنه، و قیل للعالم: فق، تشفع للناس بحسن تا دیبک لهم.
چون روز قیامت شود، خدای عزوجل عالم و عابد را برانگیزد. چون آن دو در پیشگاه خدای عزوجل بایستند، به عابد گفته شود: به بهشت برو و به عالم گفته شود: بایست و بسبب آن که مردم را نیکو تربیت کردی، شفاعتشان کن.
علل الشرایع/ ۳۹۴.
حدیث - ۱۷۵
حضرت امام باقر عليهالسلام فرمودند:
عالم ینفع بعلمه، افضل من سبعین الف عابد.
دانشمندی که از علمش بهره ببرند، برتر از هفتاد هزار عابد است.
میزان الحکمه/ ج۸/ص ۳۹۴۲.
حدیث - ۱۷۶
حضرت علی عليهالسلام فرمودند:
العلماء باقون ما بقی اللیل و النهار.
تا گردش شب و روز هست، علما هستند.
غررالحکم/ ج۱۴۸۱.
حدیث - ۱۷۷
رسول اکرم ( صلىاللهعليهوآلهوسلم ) فرمودند:
موت العالم ثلمه فی الاسلام لا تسد ما اختلف اللیل و النهار
در گذشت عالم، رخنه ای است در اسلام که تا شب و روز در گردش است، هیچ چیز آن را جبران نمی کند.
کنزالعمال/ ج ۲۸۷۶۰.
حدیث - ۱۷۸
رسول اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
العلماء مصابیح الارض، و خلفاء الانبیاء، و ورتنی و ورثه الانبیاء.
علما چراغهای زمینند و جانشینان پیامبران و وارثان من و پیامبران هستند.
کنز العمال/ ۲۸۶۷۷.
حدیث - ۱۷۹
قال الإمام الصادق عليهالسلام :
العالم لا یتکلم بالفضول.
امام صادق عليهالسلام فرمودند:
دانا (و عالم)، زیاده گویی نمی کند.
«مستدرک الوسائل، ج ۹، ص ۳۳، ح ۱۰۱۲۷»
کتاب و کتابخوانی
حدیث - ۱
امام علی عليهالسلام فرمودند:
مَن تَسَلّی بِالکُتُبِ لَم تَفُتهُ سَلَوةٌ ؛
هرکه با کتاب آرامش یابد ، هیچ آرامشْبخشی را از دست نداده است
غرر الحکم و درر الکلم، حدیث - ۸۱۲۶
شعر،خط و نوشتار
حدیث - ۱
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
مَن ماتَ ومِیراثُهُ الدَّفاتِرُ وَالْمَحابِرُ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ؛
هر که بمیرد و میراث او دفترها و دوات باشد، بهشت بر او واجب است.
ارشاد القلوب، ج ۱، ص ۱۷۲
حدیث - ۲
امام صادق عليهالسلام :
اکتُبُوا؛ فإنّکُم لا تَحفَظُونَ حتّی تَکتُبوا؛
بنویسید؛ تا ننویسید، حفظتان نمیشود.
الکافی: ج ۱، ص ۵۲، ح ۹
حدیث - ۳
قال الصّادق عليهالسلام :
مَنْ قالَ فینا بَیْتَ شِعْرٍ بَنَی اللّهُ لَهُ بَیْتاً فیِ الْجَنَّةِ؛
امام صادق عليهالسلام فرمودند:
هرکس در راه ما و برای ما یک بیت شعر بسراید، خداوند برای او خانه ای در بهشت ، بنا می کند.
وسائل الشیعه ، ج ۱۰، ص ۴۶۷
حدیث - ۴
امام صادق عليهالسلام :
ما قالَ فِینا قائلٌ بَیتا مِن الشِّعرِ حتّی یُؤَیَّدَ بِرُوحِ القُدُسِ؛
هیچ سرایندهای درباره ما بیت شعری نگفت، جز آن که روح القدس کمکش کرد
عیون أخبار الرِّضا عليهالسلام : ۱ / ۷ / ۲
حدیث - ۵
امام صادق عليهالسلام :
مَن قالَ فِینا بَیتَ شِعرٍ بَنَی اللّهُ تعالی لَهُ بَیتا فی الجَنّةِ؛
هرکه درباره ما یک بیت شعر بگوید ، خداوند متعال در بهشت یک خانه برایش بسازد
عیون أخبار الرِّضا عليهالسلام : ۱ / ۷ / ۱
حدیث - ۶
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
إنّ مِنَ الشِّعرِ لَحِکَما ، وإنّمِنَ البَیانِ لَسِحرا ؛
برخی شعرها حکمتآمیز است و برخی بیانها افسونگر
أمالی الصدوق : ۴۹۵ / ۶
حدیث - ۷
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
لَمّا سُئلَ عنِ الشُّعَراءِ: إنّ المُؤمِنَ مُجاهِدٌ بِسَیفِهِ ولِسانِهِ ، والذی نَفسی بیدِهِ لَکأنّما یَنضِحُونَهم بِالنَّبلِ؛
در پاسخ بــه سؤال از شاعران: همانا مؤمن با شمشیر و زبان خود جهاد میکند ؛ سوگند به آن که جانم در دست اوست ، سخنان شاعران (مؤمن) چون تیری است که به دشمن میزنند
نور الثقلین : ۴/۷۰/۱۰۵
حدیث - ۸
امام علی عليهالسلام :
افْتَحْ بَرْیَةَ قَلَمِکَ ، وأسْمِکْ شَحْمَتَهُ ، وأیْمِنْ قِطّتَکَ یَجُدْ خَطُّکَ؛
نوک قلمت را بشکاف و پره آن را ستبر گردان و آن را از راست برش بزن تا خطّت خوش شود
غرر الحکم : ۲۴۶۵
حدیث - ۹
امام علی عليهالسلام :
فیما قـالَ لِکاتِبهِ عُبیدِ اللّه بـنِ أبی رافعٍألِـقْ دَواتَکَ ، وأطِلْ جِلْفَةَ قَلَمِکَ ، وَفَرّجْ بَینَ السُّطورِ ، وقَرْمِطْ بَینَ الحُروفِ ، فإنَّ ذلکَ أجْدَرُ بصَباحَةِ الخَطِّ؛
خطاب به کاتب خود عبیداللّه بن ابی رافع :در دوات خود لیقه بگذار و نوک قلمت را دراز بتراش و میان خطها فاصله بگذار و حرفها را نزدیک هم بنویس ؛ زیرا این کار باعث زیبایی خط میشود
نهج البلاغه، حکمت ۳۱۵
حدیث - ۱۰
امام علی عليهالسلام فرمودند:
الخَطُّ لِسانُ الیَدِ ؛
خطّ ، زبــانِ دست است
غرر الحکم : ۷۰۶
حدیث - ۱۱
سُئلَ رسولُ اللّه صلىاللهعليهوآلهوسلم عنِ الخَطِّ ، فقالَ : عَلّمَهُ نَبیٌّ ، ومَن کانَ وافَقَهُ عَلِم؛
از پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم درباره خطّ سؤال شد ، فرمود ند: پیامبری آن را تعلیم داد و همراهانش آموختند
الدرّ المنثور : ۷ / ۴۳۴
حدیث - ۱۲
امام صادق عليهالسلام می فرمایند :
لا تَدَعْ بسمِ اللّهالرَّحمنِ الرَّحیمِ وإن کانَ بعدَهُ شِعرٌ؛
بسم اللّه الرحمن الرحیم را فرو مگذار اگر چه قبل از (نوشتن) یک شعر باشد
الکافی : ۲ / ۶۷۲ / ۱
حدیث - ۱۳
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند :
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیمِ مِفتاحُ کلِّ کِتابٍ ؛
بسم اللّه الرحمن الرحیم ، سر آغاز هر نوشتهای است
الدرّ المنثور : ۱ / ۲۷
حدیث - ۱۴
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
مَن کَتَبَ عَنِّی عِلما أو حدیث - الم یَزَلْ یُکتَبْ لَهُ الأجرُ ما بَقِیَ ذلکَ العِلمُ والحدیث ؛
هر کس دانشی یا حدیثی از من بنویسد تا آن دانش و حدیث - باقی است ، برایش اجر نوشته شود
کنز العمّال : ۲۸۹۵۱
حدیث - ۱۵
اکتُبُوا ؛ فإنّکُم لا تَحفَظُونَحتّی تَکتُبوا؛
بنویسید ؛ زیرا تا ننویسید ، حفظ نمیکنید
الکافی : ۱ / ۵۲ / ۹
حدیث - ۱۶
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند:
اکتُبُوا العِلمَ قبلَ ذَهابِ العُلَماءِ ، وإنّما ذَهابُ العِلمِ بِمَوتِ العُلَماءِ؛
دانـش را ، پـیش از درگـذشت دانشمندان ، بنویسید ؛ زیرا با مرگ دانشمندان ، دانش (آنان) نیز میرود
کنز العمّال : ۲۸۷۳۳
حدیث - ۱۷
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم :
قَیِّدُوا العِلمَ بالکِتابِ؛
علم را ، با نوشتن در بند کشید
کنز العمّال : ۲۹۳۳۲
حدیث - ۱۸
امام علی عليهالسلام :
عُقولُ الفُضَلاءِ فی أطرافِ أقلامِها ؛
خردهای دانشمندان ، در نوک قلمهای آنهاست
غرر الحکم : ۶۳۳۹
حدیث - ۱۹
امام علی عليهالسلام :
کِتابُ الرجُلِ عُنوانُ عَقلِهِوبُرهانُ فَضلِهِ ؛
نوشته (و نامه) انسان ، نشانِ خِرد او و دلیل فضل اوست
غرر الحکم : ۷۲۶۰ منتخب میزان الحکمة : ۴۸۲
حدیث - ۲۰
امام علی عليهالسلام :
رَسولُکَ تَرجُمانُ عَقلِکَ ، وکِتابُکَ أبلَغُ ما یَنطِقُ عَنکَ؛
فرستاده تو ، ترجمان خرد توست ونوشتهات ، رساترین سخنگوی تو
نهج البلاغه، حکمت ۳۰۱
حدیث - ۲۱
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
کرم الکتاب ختمه؛
اعتبار نامه به مهر است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۲
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
الشّعر بمنزله الکلام فحسنه حسن الکلام و قبیحه قبیح الکلام؛
شعر چون سخن است شعر نیک سخن نیک است و شعر بد سخن بد است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۳
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
الخطّ الحسن یزید الحقّ وضحا؛
خط نیکو وضوح حق را افزون می کند.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۴
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
حقّ الولد علی والده أن یحسّن اسمه و یزوّجه إذا أدرک و یعلّمه الکتاب؛
حق پسر بر پدر آن ست که نام او را نیک کند و همین که به بلوغ رسید زنش دهد و خط نوشتن بدو بیاموزد.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۵
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
إنّ لجواب الکتاب حقّا کردّ السّلام؛
جواب نامه مانند جواب سلام لازم است.
نهج الفصاحه
حدیث - ۲۶
قالَ الإمامُ الْحَسَنُ الْمُجتبی عليهالسلام :
تَعَلَّمُوا الْعِلْمَ، فَإنْ لَمْ تَسْتَطیعُوا حِفْظَهُ فَاکْتُبُوهُ وَ ضَعُوهُ فی بُیُوتِکُمْ؛
امام حسن مجتبی عليهالسلام فرمودند:
علم و دانش را از هر طریقی فرا گیرید، و چنانچه نتوانستید آن را در حافظه خود نگه دارید، ثبت کنید و بنویسید و در منازل خود در جای مطمئن قرار دهید.
احقاق الحقّ، ج ۱۱، ص ۲۳۵
حدیث - ۲۷
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
اِسْتَنْزِلُوا الرِّزْقَ بِالصَّدقَةِ وَ الْبُکورُ مُبارَکٌ یَزیدُ فی جَمیعِ النِّعَمِ خُصوصاً فِی الرِّزْقِ وَ حُسْنُ الْخَطِّ مِنْ مَفاتیحِ الرِّزْقِ وَ طیبُ الْکَلامِ یَزیدُ فِی الرِّزْقِ؛
با صدقه دادن روزی را فرود آورید، سحرخیزی با برکت است و همه نعمتها، مخصوصاً روزی را زیاد میکند، خط زیبا از درهای رزق است و خوشزبانی [هم] روزی را زیاد میکند.
بحارالأنوار، ج ۷۶، ص ۳۱۸
حدیث - ۲۸
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ مِفتاحُ کُلِّ کِتابٍ؛
بسم اللّه الرحمن الرحیم، کلید هر نوشتهای است.
الجامع الصغیر، ج ۱، ص ۴۸۱
حدیث - ۲۹
پیامبراکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم می فرمایند:
مَن کَـتَبَ بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ فَجَوَّدَهُ تَعظیما لِلّهِ غَفَرَ اللّهُ لَهُ؛
هر کس بسم اللّه الرحمن الرحیم را برای بزرگداشت خداوند زیبا بنویسد، خداوند او را میبخشد.
بحارالأنوار، ج ۹۲، ص ۳۵
حدیث - ۳۰
امام صادق عليهالسلام می فرمایند:
من انشد فی الحسین بیتا من شعر فبکی و ابکی عشره فله لهم الجنه.
هر کسی درباره حسین عليهالسلام بیتی شعر بسراید و خود بگیرد و ده نفر را بگریاند، برای او و آن ده نفر بهشت باشد.
ثواب الاعمال/ ج۱۱۰.
حدیث - ۳۱
امام علی عليهالسلام :
عُقولُ الفُضَلاءِ فی أطرافِ أقلامِها ؛
خردهای دانشمندان ، در نوک قلمهای آنهاست
غرر الحکم : ۶۳۳۹ منتخب میزان الحکمة : ۴۸۲
جدل و مراء
حدیث - ۱
قالَ أمِیرِ الْمُؤْمِنینَ عليهالسلام : إیّاکمْ وَ الْجِدالَ فَاِنَّهُ یُورِثُ الشَّک فِی دِینِ الله.
أمیرالمؤمنین عليهالسلام فرمودند: بپرهیز از جدل، زیرا جدل موجب شک و تردید در دین خدا می شود.
بحار الأنوار، ج ۲، ص ۱۳۹
حدیث - ۲
عَنْ أمِیرِ الْمُؤْمِنینَ عليهالسلام قالَ: یا کمَیْل إیّاک وَ الْمِراءَ فَاِنَّک تُعْزیِ بِنَفْسِک السُّفَهاءَ إذا فَعَلْتَ وَ تُفْسِدُ الْاِخاءَ.
أمیرالمؤمنین عليهالسلام فرمودند: ای کمیل! بپرهیز از جدل، زیرا با دست خود سفیهان را بر آن داشتی تا آزارت کنند و نیز (جدل) اخوت و دوستی را از میان می برد.
«بحار الأنوار، ج۲، ص ۱۳۹»
حدیث - ۳
عَن الامام الرضا عليهالسلام قالَ: الْمِراءُ فِی کتابِ اللهِ کفْرٌ.
امام رضا عليهالسلام فرمودند: مراء (جدال لفظی بر اساس هوای نفس) از دیدگاه قرآن «کفر» است.
«وسائل الشیعه، ج ۱۸، ص ۱۵۰»
حدیث - ۴
قال الامام الرضا عليهالسلام : لا تُمارِیَنَ الْعُلَماءَ فَیَرْفُضُوک وَ لا تُمارِیَنَّ السُّفَهاءِ فَیَجْهَلُوک.
امام رضا عليهالسلام فرمودند: با علماء مراء و جدل مکن که تو را از پای درمی آورند و نیز با سفیهان مراء مکن که تورا به نادانی نسبت می دهند.
«منیة المرید، ص ۱۹۳»
حدیث - ۵
عَنْ أبِی عَبْدِاللهِ عليهالسلام : طَلبَةُ الْعِلْمِ ثَلاثَة فَاعْرِفْهُمْ بِأعْیانِهِمْ وَصِفاتِهِمْ: صِنْفٌ یَطْلُبُهُ لِلْجَدَلِ وَالْمِراءِ، وَ صِنْفٌ یَطْلُبهُ لِلإسْتِطالَةِ و الخَتلِ وَصِنْفٌ یَطْلَبُهُ لِلْفِقْهِ وَالْعَقْلِ فَصاحِبُ الْجَدَلِ وَالْمِراءِ .
امام صادق عليهالسلام فرمودند: جویندگان علم بر سه دسته اند پس آنان را با هویت واقعی شان بشناس: دسته ای از آنها دانش را به جهت جدل و مراء فرا می گیرند و دسته ای آن را جهت تفاخر و بزرگ نمائی می آموزند و دسته ای نیز آن را جهت فهمیدن و تعقل یاد می گیرند. پس اهل جدل و مراء آدم مردم آزار است، او در هنگام مناظره مانع از گفتار دیگران می شود و در میدان سخن مجالی برای دیگران قائل نیست و در عین حال خود را حلیم پارسا می نمایاند و حال آنکه باطن وی از خشوع و ورع تهی است و سرانجام خداوند نیز دماغ وی را به خاک می مالد.
«معالم الاصول و ملاذ المجتهدین، ص ۱۵»
حدیث - ۶
عن النبی صلىاللهعليهوآلهوسلم قال: المراء یفسد الصداقة القدیمة.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: مراء و جدل (حتی) دوستی قدیمی را از بین می برد.
«احقاق الحق، ج ۱۹، ص ۳۵۶»
حدیث - ۷
عَنِ النَّبِیِّ صلىاللهعليهوآلهوسلم قالَ: أنَا زَعِیمُ بَیْتٍ فِی رَبْضِ الْجَنَّةِ و بَیْتٍ فِِی وَسَطِ الْجَنَّةِ وَبَیْتٍ فِی أعْلَی الْجَنَّةِ لِمَنْ تَرَک الْمِراءَ وَ إنْ کانَ مُحِقّاً وَ تَرَک الّکذْبَ وَ إنْ کانَ هازِلاً وَ لِمَنْ حَسُنَ خُلْقُهُ.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: من مسئولیت خانه هایی در آغاز و بالا و وسط بهشت را عهده دار هستم و این ها را به کسانی خواهم داد که جدل را ترک کنند، گرچه حق با آنان باشد و نیز دروغگویی را ترک گویند گرچه بعنوان شوخی باشد و نیز به کسانی که دارای حُسن خلق باشند.
«بحار الأنوار، ج ۲ ، ص ۱۳۷»
حدیث - ۸
عَنِ رَسُولِ اللهِ صلىاللهعليهوآلهوسلم : قالَ إیّاکمْ وَ الْمِراءَ وَ الْخُصُومَةَ فَاِنَّهُما یُمْرِضانِ الْقُلُوبَ عَلَی الأِخْوانِ وَ یُنْبِتُ عَلَیْها النِّفاقَ.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: از جدل و خصومت بپرهیزید زیرا این دو باعث دلمردگی و بیماری دل و عامل رشد نفاق اند.
«بحار الأنوار، ج ۷۳، ص ۳۹۹»
حدیث - ۹
أنَّ رَجُلاً قالَ لِلْحُسَیْنِ بنِ عَلِیٍّ عليهالسلام : اِجْلِسِ حَتْی نَتَناظَرَ فِی الدِّینِ فَقالَ: یا هذا اَنَا بَصِیرٌ بِدِینِی مَکشُوفٌ عَلی هُدایَ فَاِنْ کنْتَ جاهِلاً بِدِینِک فَاذْهَبْ وَاطْلُبْهُ، مالِی وَ لِلْمُماراةِ .
مردی به امام حسین عليهالسلام گفت: بنشینید تا با یکدیگر پیرامون مسائل دینی مناظره کنیم! امام فرمودند: من به مسائل دینی بصیر و آگاهم و راه هدایت برایم روشن است و اگر تو جاهل و ناآگاهی برو و یاد بگیر. من کجا و جدل؟ و سپس افزود: شیطان است که آدمی را وسوسه می کند و می گوید، با مردم مباحثه و مناظره راه بینداز تا دیگران نپندارند که تو نادان و ضعیف هستی.
«بحار الأنوار، ج ۲، ص ۱۳۵»
حدیث - ۱۰
عَنِ النَّبِیِّ صلىاللهعليهوآلهوسلم قالَ: مَنْ تَرَک الْمِراءَ وَ هُوَ مُحِقٌّ بُنِیَ لَهُ بَیْتٌ فِی أعْلی الْجَنَّةِ وَ مَنْ تَرَک الْمِراءَ وَهُوَ مُبْطِلٌ یُبْنی لَهَ بَیْتٌ فِی رَبْضِ الْجَنَّةِ.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: کسی که جدل را ترک کند گرچه حق با او باشد در برترین جای بهشت،قصری برای وی ساخته می شود و کسی که مراء را ترک کند در حالی که حق با او نباشد، در آغاز بهشت قصریبرایش بنا می گردد.
«بحار الأنوار، ج ۲، ص ۱۳۷»
حدیث - ۱۱
عَنِ النَّبِیِّ صلىاللهعليهوآلهوسلم قالَ: ذَرُوا الْمِراءَ فَاِنَّهُ لا تُفْهَمُ حِکمَتُهُ وَ لا تُؤْمَنُ فِتْنَتُهُ .
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: جدل را کنار بگذارید که از فتنه و سرانجام آن کسی ایمن نیست.
«بحار الأنوار، ج ۲، ص ۱۳۷»
حدیث - ۱۲
قال الامام الحسین عليهالسلام : سَئَلْتُ أَبِی عَنْ مَخْرَج رَسُولِ اللهِ صلىاللهعليهوآلهوسلم فَقالَ: کانَ رَسُولَ اللهِ صلىاللهعليهوآلهوسلم یَحْزَنُ لِسانَهُ إلاّ عَمّا یَعْنِیهِ قَدْ تَرَک نَفْسَهُ مِنْ ثَلاثٍ، الْمِراءِ وَ الْإکثارِ .
امام حسین عليهالسلام فرمودند: از پدرم، درباره سیره پیامبر صلىاللهعليهوآلهوسلم پرسیدم، پاسخ دادند: رسول الله، زبان خود را همیشه از گفتار بی معنی حفظ می کرد و خود را از سه چیز دور می داشت: مراء، پرحرفی، سخن پوچ و بی معنی، و نیز سه مسئله را ترک می کرد: هیچکس را مذمت نمی کرد، از کسی عیبجویی نمی نمود و در پی جمع آوری لغزش های این و آن نبود.
«مسند الامام الرضا، ج ۲، ص ۸۵»
حدیث - ۱۳
قالَ رَسُولُ اللهِ صلىاللهعليهوآلهوسلم : یا عَلِیُّ رَأیْتُ عَلی بابِ الْجَنَّةِ مَکتُوباً أنتِ مُحَرَّمَّةٌ عَلی کلِّّ بَخِیلٍ وَ مُراءٍ وَ عاقٍ وَ نَمّامِ.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: یا علی! بر درب بهشت نوشته شده است: تو (بهشت) بر بخیل و اهل مراء و عاق والدین و نمام (سخن چین) حرام می باشی.
«جامع الأخبار، ص ۹۸»
حدیث - ۱۴
عَنْ أَبِی الدَّرْدَاء قال: خَرَجَ عَلَیْنا رَسُولُ اللهِ صلىاللهعليهوآلهوسلم یَوْماً وَ نَحْنُ نَتَماری فِی شَیْءٍ فِی اَمْرِ الدِّینِ فَغَضِبَ عَلَیْنا غَضَباً شَدِیداً لم یَغْضِبْ مِثْلَهُ ثُمَّ قالَ: إِنَّما هَلَک مَنْ کانَ قَبلَکمْ بِهذا ذَرُوا الْمِراءَ .
ابی الدرداء می گوید: روزی ما پیرامون یکی از مسائل دینی مشغول مراء و جدل بودیم، پیامبر اکرم وارد شدند و با دیدن این حالت در میان ما آنچنان غضبناک شدند که سابقه نداشت و فرمودند:
مردم قبل از شما بر اثر مراء به هلاکت رسیدند و افزود: مراء و جدل را کنار بگذارید، زیرا اهل مراء زیانکارند، جدل را کنار بگذارید زیرا اهل جدل را در قیامت شفاعت نخواهند کرد، جدل را کنار بگذارید، زیرا من مسئول خانه هائی در بالا و آغاز و وسط بهشت هستم و کسی که مراء را ترک گوید گر چه حق با او باشد اسکان خواهم داد، مراء را کنار بگذارید، زیرا این عمل پس از نهی از بت پرستی اولین چیزی است که خداوند مرا از آن نهی کرده است.
«بحار الأنوار، ج ۲، ص ۱۳۸»
حدیث - ۱۵
عَنِ النَّبِیِّ صلىاللهعليهوآلهوسلم قالَ: لا یَسْتَکمِلُ عَبْدٌ حَقِیقَةَ الْإیمانِ حَتّی یَدَعَ الْمِراءَ و إنْ کانَ مُحِقّاً.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: ایمان کسی کامل نمی گردد مگر آنکه مراء و جدل را ترک کند، گرچه حق با او باشد.
«بحار الأنوار، ج ۲، ص ۱۳۷»
حدیث - ۱۶
عَنِ النَّبِیِّ صلىاللهعليهوآلهوسلم قالَ: ذَرُوا الْمِراءَ فَاِنَّ اوّل ما نَهانِی عنه رَبِّی بَعْدَ عِبادَةِ الْأوْثانِ الْمِراءُ.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: مراء را کنار بگذارید، زیرا اولین چیزی که بعد از بت پرستی پروردگارم مرامورد نهی قرار داد، مراء و جدل بود.
«بحار الأنوار، ج ۲، ص ۱۳۸»
حدیث - ۱۷
قال الامام الصادق عليهالسلام : المؤمنُ یداری و لا یماری.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: مؤمن مدارا می کند و جدال نمی کند.
«أعلام الدین، ص ۳۰۳»
حدیث - ۱۸
عَنْ أبِی عَبْدِاللهِ عليهالسلام قالَ: مَنْ یضْمِنْ لِی أرْبَعَةً بِأَرْبَعَةِ أبْیاتٍ فِی الْجَنَّةِ؟ مَنْ أنْفَقَ وَلَمْ یَخَفْ فَقْراً وَأنْصَفَالنَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ وَ أفشی السَّلامَ فِی الْعالِمِ وَتَرَک الْمِراءَ وَ إِنْ کانَ مُحِقّاً.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: کسی که انجام چهار چیز را برایم ضمانت کند، من نیز چهار خانه در بهشت برای او ضمانت می کنم: کسی که انفاق کند و از فقر نترسد، کسی که درباره دیگران انصاف روا دارد و کسی که در برابر عالم آشکارا سلام و اداء احترام کند و کسی که جدل را گرچه حق با او باشد ترک گوید.
«الخصال، ج ۱، ص ۲۲۳»
حدیث - ۱۹
قال الامام الصادق عليهالسلام : الجهل فی الثلاث شدة المراء .
امام صادق عليهالسلام فرمودند: جهل در سه چیز است: (یکی از آنها) شدت مراء است.
«مستدرک الوسائل، ج ۱۲، ص ۲۸»
حدیث - ۲۰
قال الامام الصادق عليهالسلام : سبعةٌ یفسدون اعمالهم، (سابعهم) الذی لا یزال یجادل اخاه مخاصما له.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: هفت نفر، اعمال خود را خراب می کنند، (هفتمین نفر)، کسی است که با برادر دینی خود جدل خصمانه می کند.
«الخصال، ج ۲، ص ۳۴۸»
حدیث - ۲۱
قال الامام الصادق عليهالسلام : لا یُماری فِی أیِّ حالٍ کانَ إلاّ مَنْ کانَ جاهِلاً بِنَفْسِهِ وَ بِغَیْرِهِ مَحرُوماً مِنْ حَقائِقِ الدِّینِ.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: به جدل نخواهد پرداخت مگر کسی که نسبت به خود و دیگران جاهل باشد و (اهل جدل) از درک حقایق دینی محروم خواهد ماند.
«بحار الأنوار، ج ۲، ص ۱۳۴»
حدیث - ۲۲
قال الامام الصادق عليهالسلام : الْمِراءُ داءٌ رَدِیٌّ وَ لَیْسَ لِلْإنْسانِ خَصْلَةٌ شَرٌّ مِنْهُ وَ هُوَ خُلُقُ إبْلِیسَ وَ نَسَبَتُهُ.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: مراء بیماری پستی است و برای آدمی خصلتی بدتر از آن نیست و آن از اخلاق شیطان و پیروان او است.
«بحار الأنوار، ج ۲، ص ۱۳۴»
حدیث - ۲۳
عَن الامام علی عليهالسلام قالَ: سَبَبُ الشَّحْناءِ کثْرَةُ الْمِراءِ.
أمیرالمؤمنین عليهالسلام فرمودند: کثرت جدل و مراء، باعث بغض و کینه است.
«غرر الحکم، ح ۱۰۶۴۶»
جهل و عقل
حدیث - ۱
قال الامام الصادق عليهالسلام : کَمالُ الاَدبِ وَ المُرؤَةٍ فی سَبع خِصالٍ اَلعَقلُ وَ الحِلمُ وَ الصَّبرُ وَ الرِّفقُ وَ الصّمت وَ حُسنُ الخُلقِ وَ المُداراةِ.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: کمال ادب ومروّت در هفت خصلت است: عقل و برد باری و صبر و نرم خوئی و سکوت و حسن خلق و مدارا کردن.
«مستدرک الوسائل، ج ۹، ص ۳۸»
حدیث - ۲
قال الامام الصادق عليهالسلام : الرِّیحُ الطَّیِّبَةُ تَشُدُّ اَلعَقلََ .
امام صادق عليهالسلام فرمودند: بوی خوش سبب زیاد شدن عقل می شود.
«مستدرک الوسائل، ج ۱، ص ۴۱۹»
حدیث - ۳
قال الامام الصادق عليهالسلام : خَمسٌ مَن لم یَکُن فیه لم یکن فیه کثیرٌ مَستمِتعٌ قُلتُ وَ ما هِیَ قالَ اَلعقلُ وَ الاَدَبُ وَ الدِّینُ وَ الجُودُ وَ حُسنُ الخُلُقِ.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: پنج چیز است که اگر کسی نداشته باشد بهرهی زیادی نمی برد. (راوی) گفت: آن پنج چیز است؟ امام فرمودند: عقل و ادب و دین و بخشش و حسن خلق.
«وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۲۰۸»
حدیث - ۴
قال الامام الصادق عليهالسلام : اِنَّ الثَوابَ عَلَی قَدرِ العقلِ.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: ثواب دادن به اندازه عقل (آدمی) است.
«وسائل الشیعه، ج ۱، ص ۴۰»
حدیث - ۵
قال الامام الصادق عليهالسلام : لَیسَ بَینَ الایمان وَ الکُفرِ الاَّ قِلَّةِ العقلِ
امام صادق عليهالسلام فرمودند: (فاصله ای) بین ایمان و کفر نیست مگر کمی عقل.
«اصول کافی، ج ۱، ص ۲۸»
حدیث - ۶
قال الامام الصادق عليهالسلام : اعْرفوُ اَلعَقلَ و جُندَةُ وَ الجَهلَ و جُندَهُ تَهتَدُوا .
امام صادق عليهالسلام فرمودند: عقل و لشکرش و (نیز) جهل و لشکرش را بشناسید تا هدایت شوید.
«اصول کافی، ج ۱، ص ۲۱»
حدیث - ۷
قال الامام الصادق عليهالسلام : العقلُ دَلیلُ المُؤمِنِ.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: عقل دلیل (و نشانه) مؤمن است.
«اصول کافی، ج ۱، ص ۲۵»
حدیث - ۸
قال الامام الصادق عليهالسلام : حُجَّةُ الله عَلَی العِباد النَّبی و الحُجَّةُ فیما بینَ العِبادِ و بینَ اللهِ العقل.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: پیامبر حجت خدا بر بندگانش است و عقل حجت بین بندگان و خداوند است.
«اصول کافی، ج ۱، ص ۲۵»
حدیث - ۹
قال الامام الصادق عليهالسلام : (العقل) ما عُبَدِ بِهِ الرّحمن و اکتُسِبَ بِهِ الجَنان .
امام صادق عليهالسلام فرمودند: (عقل) چیزی است که به وسیلهی آن خدای بخشنده بندگی می شود و بهشت به واسطهی آن بدست می آید.
«اصول کافی، ج ۱، ص ۱۱»
حدیث - ۱۰
قال الامام الباقر عليهالسلام : اَوحیَ اللهُ اِلیَ مُوسی علی نبینا و اله و علیه السّلام اَنَا اُؤَاخِذُ عِبادیِ عَلَی قَدرِ ما اعطیتم مِنَ العَقلِ.
امام باقر عليهالسلام فرمودند: خداوند به موسی عليهالسلام وحی کرد که من بندگانم را به اندازه آن چه از عقل عطا کردم مؤاخذه می کنم.
«وسائل الشیعه، ج ۱، ص ۴۱»
حدیث - ۱۱
قال الامام الباقر عليهالسلام : لَمَّا خَلَقَ اللهُ العَقْلَ قالَ لَهُ اَقْبِلْ فَاَقبَلَ ثُمَّ قالَ لَهُ اَدبر فَاَدبَرَ فَقالَ وَ عزَّتیِ وَ جَلالی ما خَلَقتُ خلقاً اَحَسْنَ مِنکَ اِیّاکَ آمُرُ وَ ایّاکَ اَنهَی وَ ایّاکَ اُثِیبُ وَ ایّاکَ اُعاقِبُ.
امام باقر عليهالسلام فرمودند: هنگامی که خداوند عقل را خلق کرد به او گفت: بیا جلو، (پس) جلو آمد؛ سپس گفت: برگرد، برگشت. سپس فرمودند: به عزّت و جلالم قسم مخلوقی بهتر از تو خلق نکردم، به خاطر تو امر می کنم و به خاطر تو نهی می کنم و به خاطر تو ثواب می دهم و به خاطر تو عقاب می کنم.
«اصول کافی، ج ۱، ص ۲۶»
حدیث - ۱۲
قال الامام الکاظم عليهالسلام : اِنَّ لِکُلِّ شَیٍِ دَلیلاً وَ دلیلُ العَقلِ التَّفَکُرُ وَ دلیلُ التَّفَکُّرِ الصّمت و لِکُلِّ شیٍ مطیَّةً وَ مَطیَّةَ العَقلِ التَّواضُعِ .
امام کاظم عليهالسلام فرمودند: برای هر چیزی دلیل (و نشانه ای) وجود دارد و دلیل عقل تفکر است و دلیل تفکرسکوت است و برای هر چیزی مرکبی است و مرکب عقل تواضع است.
«اصول کافی، ج ۱، ص ۱۵»
حدیث - ۱۳
قال الامام علی عليهالسلام : حَبَطَ جَبرَئیلَ عَلَی آدَم علی نبینا و اله و علیه السّلام فَقالَ یا آدَمُ اِنّی اُمرتُ اَنْ اُخَیَّرَکَ واحِدَةً مِنْ ثلاثٍ فَاختِر واحِدَةٍ وَدَع اِثنتینِ، فَقَالَ لَهُ و ما تلک الثلاث، قالَ العَقلَُ وَ الحیاء و الدینُ .
امام علی عليهالسلام فرمودند: جبرئیل بر آدم عليهالسلام وارد شد و گفت: ای آدم من مامور شدم تو را بین سه چیز مخیر کنم؛ پس یکی از این سه را اختیار کن و دو تا را واگذار. آدم عليهالسلام گفت: آن سه چیز چیست؟ جبرئیل گفت: عقل، حیاء و دین است. آدم عليهالسلام گفت من عقل را اختیار می کنم. جبرئیل گفت: از حیاء و دین منصرف شده و رها کردی؟ حیاء و دین گفتند: ما مامور شدیم هر جا عقل باشد ما نیز با او باشیم. جبرئیل گفت: شأن شما همین است و عروج کرد.
«من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۴۱۷»
حدیث - ۱۴
قال الامام علی عليهالسلام : لا عُدَّةَ اَنفَعُ مِنَ العَقلِ وَ لا عَدُوٌّ اَضَرُّ مِنَ الجَهلِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: وسیله و ابزاری پر سودتر از عقل نیست و دشمنی پر ضررتر از جهل نیست.
«مستدرک الوسائل، ج ۱۱، ص ۲۰۶»
حدیث - ۱۵
قال الامام علی عليهالسلام : اَلْجَمَالُ فی اللِّسانِ وَ الکَمَالُ فی اَلعَقلِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: جمال و زیبایی در زبان و کمال در عقل است.
«مستدرک الوسائل، ج ۱۱، ص ۲۰۶»
حدیث - ۱۶
قال الامام علی عليهالسلام : اَلْحِلمُ غَفلاءُ ساتِرِ وَ العَقلُ حِسامُ باتِرِ فَاسُترِ خَلَل خُلقِکَ بِحِلمکَ و قاتِل هَواکَ بِعقلِکَ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: بردباری پردهی پوشیده ای است و عقل شمشیر برنده ای است. پس لغزش هایاخلاقی خود را به واسطهی حلم و برد باریت بپوشان و به وسیلهی عقلت، هوا و هوست را از بین ببر.
«بحارالانوار، ج ۱، ص ۹۵»
حدیث - ۱۷
قال الامام علی عليهالسلام : هِمَّةُ العَقلِ تَرکُ الذُّنُوبِ وَ اصلاحُ العُیُوبِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: همت عقل ترک گناهان و اصلاح عیب ها است.
«بحارالانوار، ج ۱، ص ۱۶۱»
حدیث - ۱۸
قال الامام علی النقی عليهالسلام : حُسنُ الصُّورَةِ جَمالُ ظاهرٍ وَ حُسنُ العَقلِ جَمالُ باطِنٍ.
امام علی النقی عليهالسلام فرمودند: صورت نیکو جمال (و زیبایی) ظاهر و عقل نیک جمال باطن است.
«اعلام الدین، ص ۳۱»
حدیث - ۱۹
قال الامام الرضا عليهالسلام : العَقلُ تُعرَفُ بِهِ الصّادِقِ عَلَی اللهِ فَتصَدِّقُهُ وَ الکاذِبُ عَلَی اللهِ فَتکَذِّبُهُ
امام رضا عليهالسلام فرمودند: به سبب عقل آن کس که بر خداوند صداقت دارد شناخته می شود و در نتیجه عقل تصدیقش می کند و نیز به واسطهی عقل غیر صادق بر خداوند شناخته می شود و در نتیجه عقل تکذیبش می کند.
«مستدرک الوسائل، ج ۱۱، ص ۲۰۲»
حدیث - ۲۰
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : اَلعقلُ نُورٌ فی القَلبِ یفرقُ بِهِ بَینَ الحَقِّ وَ الباطِلِ.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: عقل نوری در قلب است که به سبب آن بین حق و باطل فرق گذاشته می شود.
«ارشاد القلوب، ج ۱، ص ۱۹۸»
حدیث - ۲۱
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : اَوَّلُ ما خَلَقَ الله اَلعَقلَ.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: اول چیزی که خداوند خلق کرد عقل است.
«بحارالانوار، ج ۱، ص ۹۷»
حدیث - ۲۲
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : سَیِّدُ الاَعمَالِ فِی الدَّارینِ العَقلُ وَ لِکُلِّ شَئٍ دِعامَةُ وَ دِعامَة المُؤمِنِ عَقلُهُ فَبِقَدَرِ عَقْلُهُ تَکُونُ عِبادَتِهِ لِرَبِّهِ.
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: آقای اعمال در دنیا و آخرت عقل است و برای هر چیزی پشتیبانی است و پشتیبان مؤمن عقل او است. پس انسان به اندازهی عقلش، عبادت و بندگی پروردگارش را می کند.
«بحارالانوار، ج ۱، ص ۹۶»
حدیث - ۲۳
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : لِکُلِّ شئٍ آلَةٌ وَ عُدَّهٌ وَ آلَةُ المؤمِنِ وَ عُدَّتُهُ العَقلُ .
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: برای هر چیزی وسیله و ابزاری است و وسیله و ابزار مؤمن عقل است .
«مستدرک الوسائل، ج ۱۱، ص ۲۰۶»
حدیث - ۲۴
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : رِأسُ العَقلِ بَعدَ الدِّینِ التَّودُّدِ النّاسِ وَ اصطِناعِ الخَیرِ اِلی کُلِّ بَرِّ وَ فاجِرٍ
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: اساس عقل بعد از دین، دوستی با مردم و امر به خیر و نیکی به هر انسان خوب و بد است.
«مستدرک الوسائل، ج ۸، ص ۳۵۳»
حدیث - ۲۵
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : اِنَّ اللهَ یُحِبُ البَصَرِ النَّافِذِ عِندِ مَجیءِ الشَّهواتِ وِ العقلِ اِلکامِلِ عِندَ نُزُولِ الشُّبهَاتِ
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: خداوند تیز بینی و تیز هوشی را به هنگام ظهور شهوات دوست می دارد و نیزعقل کامل را به هنگام نازل شدن شبهات دوست می دارد .
«مستدرک الوسائل، ج ۸، ص ۲۹۷»
حدیث - ۲۶
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : قَوامُ المَرءِ عَقلُهُ وَ لا دینَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: پایداری انسان به عقل او است و کسی که عقل ندارد دینی برای او نیست،(دین ندارد).
«مستدرک الوسائل، ج ۱۱، ص ۲۰۸»
حدیث - ۲۷
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : اِذا اَتَّم العَقلُ نَقَصَ الکَلامِ.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: وقتی عقل کامل شود، سخن گفتن کم می شود.
«وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۱۹۲»
حدیث - ۲۸
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : اَلتَّوَدُّدُ اِلی النّاسِ نِصفُ العَقلِ.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: دوستی با مردم نصف عقل است.
«اصول کافی، ج ۲، ص ۶۴۳»
حدیث - ۲۹
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : یا عَلِیَّ لا فَقْرَ اَشَدُّ مِنَ الجَهلِ و لا مالَ اَعودُ مِنَ العقل.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: ای علی هیچ فقری بدتر از جهل و هیچ مالی پر سودتر از عقل نیست.
«اصول کافی، ج ۱، ص ۲۵»
حدیث - ۳۰
پیامبر خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: خداوند قسم نخورده است برای بندگانش به چیزی که برتر از عقل باشد.
«اصول کافی، ج ۱، ص ۱۲»
حدیث - ۳۱
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : (اَلعَقلُ) اَلعَمَلُ بِطاعَةِ اللهِ وَ اِنَّ العُمَّالَ بِطاعَةِ اللهِ هُمُ اَلعُقلاء.
پیامبر اکرم صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: (عقل) عمل به طاعت (و دستورات) خداوند است و عمل کنندگان به طاعت خداوند، همان عقلاء هستند.
«بحارالانوار، ج ۱، ص ۱۳۱»
حدیث - ۳۲
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : قُسِّمَ العَقلُ عَلی ثَلالَةِ اَجزاء فَمَن کانَت فیه کَمُلَ عَقلُهُ وَ مَن لم تَکُن فیهِ فَلا عَقلَ لَهُ: حُسنُ المَعرِفَةِ بِاللهِ عَزَّوَجلَّ وَ حُسنُ الطّاعَةِ لَهُ وَ حُسنُ الصَّبرِ عَلی اَمرِهِ.
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: عقل بر سه قسم تقسیم شده است، هر کسی آن سه را دارا باشد عقل او کامل است و هر کس آن سه را نداشته باشد عقل ندارد: ۱. شناخت خوب نسبت به خداوند عزّوجل. ۲. خوب اطاعت کردن از خداوند. ۳. خوب صبر کردن بر امرش.
«بحارالانوار، ج ۱، ص ۱۰۶»
حدیث - ۳۳
قال الامام العسکری عليهالسلام : الجهْلُ خَصْمٌ.
امام حسن عسکری عليهالسلام فرمودند: نادانی دشمن (انسان) است.
«الدرة الباهرة، ص ۴۴»
حدیث - ۳۴
قال الامام الکاظم عليهالسلام : تَعَجُّبُ الجاهِلِ مِنَ الْعَاقِلِ أَکْثَرُ مِنْ تَعَجُّبِ الْعَاقِلِ مِنَ الجاهِلِ.
امام کاظم عليهالسلام فرمودند: شگفتی نادان از خردمند، بیشتر از شگفتی خردمند از نادان است.
«بحار الانوار، ج ۷۸، ص ۳۲۶»
حدیث - ۳۵
قال الامام الهادی عليهالسلام : الجاهِلُ أسِیرُ لِسَانِهِ.
امام هادی عليهالسلام فرمودند: نادان، اسیر زبان خود است.
«غرر الحکم، ح ۴۱»
حدیث - ۳۶
قال الامام علی عليهالسلام : لِلْجَاهِلِ فی کُلِّ حَالَةٍ خُسْرَانٌ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادان در همه حال بازنده و زیانکار است.
«غرر الحکم، ح ۷۳۲۹»
حدیث - ۳۷
قال الامام علی عليهالسلام : طَاعَةُ الجَهُولِ تَدُلُّ عَلَی الجَهْلِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: فرمان بردن از نادان، نشانگر نادانی است.
«غرر الحکم، ح ۵۹۸۸»
حدیث - ۳۸
قال الامام علی عليهالسلام : لا تَرَی الجاهِلَ إِلا مُفْرِطاً أَوْ مُفَرَّطاً.
امام علی عليهالسلام فرمودند: هرگز نادانی را نمییابی جز آن که در کارهایش یا افراط میکند یا تفریط.
«نهج البلاغة، حکمت ۷۰»
حدیث - ۳۹
قال الامام علی عليهالسلام : الجاهِلُ یَمِیْلُ إِلی شِکْلِهِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادان، به همتای خود گرایش دارد.
«غرر الحکم، ح ۳۲۷»
حدیث - ۴۰
قال الامام علی عليهالسلام : الجاهِلُ مَنْ اِنْخَدَعَ لِهَوَاهُ وَ غُرُورِهِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادان کسی است که فریب هوی و هوس و غرور خود را بخورد.
«غرر الحکم، ح ۱۲۸۵»
حدیث - ۴۱
قال الامام علی عليهالسلام : العَالِمُ یَنْظُرُ بِقَلْبِهِ وَ خَاطِرِهِ، الجاهِلُ یَنْظُرُ بِعَیْنِهِ وَ نَاظِرِِهُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: عالم با دل و اندیشه خود مینگرد و نادان با چشم و دیده خود.
«غرر الحکم، ح ۱۲۴۱»
حدیث - ۴۲
قال الامام علی عليهالسلام : العَاقِلُ یَعْتَمِدُ عَلَی عَمَلِهِ، الجاهِلُ یَعْتَمِدُ عَلَی أَمَلِهِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: خردمند به عمل خود تکیه میکند و نادان به آرزوی خود.
«غرر الحکم، ح ۱۲۴۰»
حدیث - ۴۳
قال الامام علی عليهالسلام : الجاهِلُ یَسْتَوْحِشُ مِمَّا یَأنِسُ بِهِ الحَکِیمُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: آدم نادان از آنچه آدم دانا و حکیم با آن انس میگیرد، میگریزد.
«غرر الحکم، ح ۱۷۷۲»
حدیث - ۴۴
قال الامام علی عليهالسلام : الجاهِلُ صَخْرَةٌ لا یَنْفَجِرُ مَاؤُهَا و شَجَرَةٌ لا یَخْضَرُ عَوْدُهَا، وَ أَرْضٌ لا یَظْهَرُ عُشْبُهَا.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادان صخرهای است که چشمهای از آن نمیجوشد، درختی است که شاخهاش سبز نمیشود و زمینی است که سبزهاش نمیروید.
«غرر الحکم، ح ۲۰۸۱»
حدیث - ۴۵
قال الامام علی عليهالسلام : الجاهِلُ کَزَلَّةِ الْعَالِمِ صَوَابُهُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: کار درست آدم نادان، مانند لغزش عالم است.
«غرر الحکم، ح ۱۱۶۲»
حدیث - ۴۶
قال الامام علی عليهالسلام : الجاهِلُ لا یَرْتَدِعُ و بِالمَوْعِظَةِ لا یَنْتَفِعُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: آدم نادان، نصیحت بردار نیست و پند و اندرز در او کارگر نمیافتد.
«غرر الحکم، ح ۱۷۲۹»
حدیث - ۴۷
قال الامام علی عليهالسلام : الجاهِلُ لا یَعْرِفُ تَقْصِیرَهُ و لا یَقْبَلُ مَنِ النَّصِیح لَهُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادان به عیب و تقصیر خود آگاه نیست و نصیحت خیر خواه خود را (هم) نمیپذیرد.
«غرر الحکم، ح ۱۸۰۹»
حدیث - ۴۸
قال الامام الباقر عليهالسلام : لَوْ أَنَّ العِبَادَ إِذَا جَهِلُوا وَقَفُوا، لم یَجْحَدُوا و لم یَکْفرُوا.
امام باقر عليهالسلام فرمودند: اگر بندگان آن گاه که نمیدانستند، توقف میکردند، گرفتار انکار و کفر نمیشدند.
«المحاسن، ج ۱، ص ۳۴۰، ح ۷۰۰»
حدیث - ۴۹
قال الامام علی عليهالسلام : إِنَّ الزُّهْدَ فی الجَهْلِ بِقَدر ِالرَّغْبَةِ فی العَقْلِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: همانا بی رغبتی به نادانی، به اندازه رغبت به دانایی است.
«غرر الحکم، ح ۳۴۴۴»
حدیث - ۵۰
قال الامام علی عليهالسلام : عَمَلُ الجاهِلِ وَبَالٌ وَ عِلْمُهُ ضَلالٌ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: کار نادان ورز و وبال است و دانش او مایه گمراهی.
«غرر الحکم، ح ۶۳۲۷»
حدیث - ۵۱
قال الامام علی عليهالسلام : الجهْلُ مَعْدِنُ الشَّرِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادانی، معدن و جایگاه بدی است.
«غرر الحکم، ح ۶۵۸»
حدیث - ۵۲
قال الامام علی عليهالسلام : الجهْلُ أَصْلُ کُلِّ شَرٍّ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادانی، ریشه همه بدیهاست.
«غرر الحکم، ح ۸۱۹»
حدیث - ۵۳
قال الامام علی عليهالسلام : الجهلُ فَسَادُ کُلِّ اَمْرٍ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادانی، مایه تباهی همه چیز است.
«غرر الحکم، ح ۹۳۰»
حدیث - ۵۴
قال الامام علی عليهالسلام : الجهْلُ یُفْسِدُ المَعَادَ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادانی، آخرت را تباه میکند.
«غرر الحکم، ح ۸۴۸»
حدیث - ۵۵
قال الامام علی عليهالسلام : الجهلُ مُمِیتُ الأَحْیَاءِ و مُخَلِّدُ الشَقَاءِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادانی مایه مرگ زندگان و جاودانی بدبختی است.
«غرر الحکم، ح ۱۴۶۴»
حدیث - ۵۶
قال الامام علی عليهالسلام : الجهلُ یُزِلّ ُ الْقَدَمَ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادانی، گام را می لغزاند.
«غرر الحکم، ح ۴۸۵»
حدیث - ۵۷
قال الامام علی عليهالسلام : الجهْلُ مَطِیَةٌ شَمُوسٌ، مَنْ رَکِبَهَا زَلَّ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادانی مرکبی چموش است که هر که سوارش شود به زمینش می زند.
«غرر الحکم، ح ۱۹۶۹»
حدیث - ۵۸
قال الامام علی عليهالسلام : الجَهْلُ دَاءٌ وَ عَیَاءٌ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادانی، درد و ناتوانی است.
«غرر الحکم، ح ۶۸۹»
حدیث - ۵۹
قال الامام علی عليهالسلام : الجَهْلُ فی الإِنْسَانِ أَضَرُّ مِن الآکِلَةِ فی الْبَدَنِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادانی برای انسان، زیانبارتر است از خوره برای بدن.
«غرر الحکم، ح ۱۸۳۰»
حدیث - ۶۰
امام علی عليهالسلام فرمودند: - نادانی، بدترین درد است.
«غرر الحکم، ح ۸۲۰»
حدیث - ۶۱
قال الامام علی عليهالسلام : الْعَالِمُ مَنْ عَرَفَ قَدْرَهُ، الجَاهِلُ مَنْ جَهِلَ أمْرَهُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: عالم کسی است که قدر و اندازه خویش را بشناسد و نادان کسی است که شأن و منزلت خود را نشناسد.
«غرر الحکم، ح ۲۴۷ و ۱۰۸۷»
حدیث - ۶۲
قال الامام علی عليهالسلام : الجاهِلُ مَیِّتٌ وَ إِنْ کَانَ حَیّاً.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادان مرده است، هر چند به ظاهر زنده باشد.
«غرر الحکم، ح ۱۱۲۵»
حدیث - ۶۳
قال الامام علی عليهالسلام : الْجَهْلُ مَوْتٌ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: نادانی مرگ است.
«غرر الحکم، ح ۱۱۶۲»
حدیث - ۶۴
قال الامام الرضا عليهالسلام : اِنَّ الخَلَّ یَشُدُّ الذِّهنَ وَ یَزیدُ فی العَقلِ.
امام رضا عليهالسلام فرمودند: سرکه، ذهن(انسان) را بیشتر و عقل را زیاد می کند.
«اصول کافی، ج ۶، ص ۲۲۹»
تفکر
حدیث - ۱
قال الامام الصادق عليهالسلام : أفضَلُ الْعِبادةِ اِدْمانُ التَّفَکُّرِ فی اللهِ وَ قُدرَتِهِ.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: برترین عبادت، اندیشیدن مداوم درباره خدا و قدرت اوست.
«الکافی، ج ۲، ص ۵۵»
حدیث - ۲
قال الامام الصادق عليهالسلام : کانَ أَکْثَرُ عِبادَةِ أَبی ذَر أَلتَّفَکُرَ و الْأِعتِبارَ.
امام صادق عليهالسلام فرمودند: بیشترین عبادت ابوذر رضياللهعنه اندیشیدن و پند گرفتن بود.
«بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۳۲۳»
حدیث - ۳
قال الامام الحسن عليهالسلام : علیکم بالتَّفَکُّرِ فإنه حَیاة قَلْبِ البَصیرِ و مفاتیح أبواب الحکمه.
امام حسن عليهالسلام فرمودند: بر شما باد اندیشیدن پس به درستی که آن مایه زندگی دل (و حیات قلب) شخص بابینش و کلید درهای حکمت است.
«بحارالانوار، ج ۷۸، ص ۱۱۵»
حدیث - ۴
قال الامام الکاظم عليهالسلام : اِنَّ لِکُلِّ شَیٍِ دَلیلاً وَ دلیلُ العَقلِ التَّفَکُرُ وَ دلیلُ التَّفَکُّرِ الصّمت و لِکُلِّ شیٍ مطیَّةً وَ مَطیَّةَ العَقلِ التَّواضُعِ .
امام کاظم عليهالسلام فرمودند: برای هر چیزی دلیل (و نشانه ای) وجود دارد و دلیل عقل تفکر است و دلیل تفکرسکوت است و برای هر چیزی مرکبی است و مرکب عقل تواضع است.
«اصول کافی، ج ۱، ص ۱۵»
حدیث - ۵
قال الامام علی عليهالسلام : أَلتَّفکُّر فی مَلکوتِ السَّماواتِ وَ الأَرضِ عِبادةُ الْمُخلَصینَ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشیدن درباره ملکوت آسمان ها و زمین، عبادت مخلصان است.
«غررالحکم، ح ۱۷۹۲»
حدیث - ۶
قال الامام علی عليهالسلام : مَنْ تَفکَّرَ فی عَظَمَةِ اللهِ أَبْلَسَ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: هرکه در عظمت خدا بیندیشد، متحیّر شود.
«غررالحکم، ح ۹۲۰۷»
حدیث - ۷
قال الامام علی عليهالسلام : مَنْ کَثُرَ فِکرُهُ فی اللَّذّاتِ غَلَبَتْ عَلَیْهِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: هر که زیاد درباره لذتها بیندیشد، آن لذتها بر او چیره شوند.
«غررالحکم، ح ۸۵۶۴»
حدیث - ۸
قال الامام علی عليهالسلام : مَنْ کَثُرَ فِکْرُهُ فی الْمَعاصی دَعَتْهُ إِلَیْها.
امام علی عليهالسلام فرمودند: کسی که زیاد درباره گناهان بیندیشد، گناهان او را به سوی خود بکشانند.
«غررالحکم، ح ۸۵۶۱»
حدیث - ۹
قال الامام علی عليهالسلام : أَلْفِکرُ فی غَیرِ الْحِکْمَةِ هَوَسٌ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشیدن در غیر حکمت، هوس (بیهودگی و سبک مغزی) است.
«غررالحکم، ح ۱۲۷۸»
حدیث - ۱۰
قال الامام علی عليهالسلام : کَیْفَ تَصْفُو فِکْرَةُ مَنْ یَسْتَدیمُ الشَّبَعَ ؟
امام علی عليهالسلام فرمودند: چگونه صاف و زلال گردد، اندیشه کسی که پیوسته شکمش سیر است؟
«غررالحکم، ح ۶۹۷۵»
حدیث - ۱۱
قال الامام علی عليهالسلام : مَنْ قلَّ أَکْلُهُ صَفا فِکْرُهُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: هر که کم بخورد اندیشهاش صاف (و نیک) گردد.
«غررالحکم، ح ۸۴۶۲»
حدیث - ۱۲
قال الامام علی عليهالسلام : أَلتَّفکُّرُ یَدعُوا إلی الْبِرِّ وَ الْعَمَلِ بِهِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشیدن، (انسان را) به نیکی و عمل به آن فرا میخواند.
«الکافی، ج ۲، ص ۵۵»
حدیث - ۱۳
قال الامام علی عليهالسلام : ما ذَلَّ مَنْ أحْسَنَ الْفِکَرَ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: کسی که اندیشهاش نیکو باشد، خوار نگردد.
«غررالحکم، ح ۹۴۵۸»
حدیث - ۱۴
قال الامام علی عليهالسلام : مَنْ طالَتْ فِکرَتُهُ حَسُنَتْ بَصیرَتُهُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: هر که مدت طولانی بیندیشد، بینشش نیکو شود.
«غررالحکم، ح ۸۳۱۹»
حدیث - ۱۵
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشه کردن موجب عبرت گرفتن می شود و از لغزش ایمن میگرداند و احتیاط و هوشیاری به بار میآورد.
«غررالحکم، ح ۲۱۲۴»
حدیث - ۱۶
قال الامام علی عليهالسلام : بِالْفِکْرِ تَنْجَلی غَیاهِبُ الْاُمُورِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: با اندیشه است که تاریکیهای امور روشن میشود.
«غررالحکم، ح ۴۳۲۲»
حدیث - ۱۷
قال الامام علی عليهالسلام : أَلفِکْرُ فی الْعَواقِبِ یُنْجی مِنَ الْمَعاطِبِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشه در عواقب امور (انسان را) از افتادن در مهلکهها نجات میدهد.
«غررالحکم، ح ۱۴۶۰»
حدیث - ۱۸
قال الامام علی عليهالسلام : أَلْفِکرُ فی الخَیْرِ یَدْعُوا إِلی الْعَمَلِ بِهِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشه کردن در خوبیها انگیزه به کار بستن آنها میشود.
«غررالحکم، ح ۱۳۹۵»
حدیث - ۱۹
قال الامام علی عليهالسلام : مَنْ أَسْهَرَ عَیْنَ فِکرَتِهِ بَلَغَ کُنْهَ هِمَّتِهِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: هرکه دیده اندیشه خود را شب ها بیدار نگه دارد به کنه خواست خویش دست یابد.
«غررالحکم، ح ۸۷۸۴»
حدیث - ۲۰
قال الامام علی عليهالسلام : مَنْ أکْثَرَ الْفِکرَ فِیما تَعَلَّمَ أتْقَنَ عِلْمَهُ وَ فَهِمَ ما َلمْ یَکُنْ یَفْهَمُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: هرکه در آنچه آموخته است بسیار اندیشه کند، دانش خود را استوار گرداند و آنچه را نمیفهمیده است، بفهمد.
«غررالحکم، ح ۸۹۱۷»
حدیث - ۲۱
قال الامام علی عليهالسلام : أَلفِکْرُ یُفیدُ الْحِکْمَةَ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشه حکمت به بار میآورد.
«غررالحکم، ح ۸۷۸»
حدیث - ۲۲
قال الامام علی عليهالسلام : فَضْلُ فِکْرٍ وَ تَفَهُّمٍ أَنْجَعُ مِنْ فَضْلِ تِکْرارٍ وَ دراسَةٍ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: زیاد اندیشیدن و فهمیدن سودمندتر از زیاد تکرار کردن و خواندن است.
«غررالحکم، ح ۴۷۰۸»
حدیث - ۲۳
قال الامام علی عليهالسلام : أَلْفِکْرُ یُنیرُ اللُّبَّ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشه دل و خرد را روشن میگرداند.
«غررالحکم، ح ۳۶۹»
حدیث - ۲۴
قال الامام علی عليهالسلام : أَلْفِکرُ رُشْدٌ، أَلْغفلَةٌ فَقْدٌ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشه مایة رشد و کمال است و غفلت موجب گمراهی.
«غررالحکم، ح ۸۵»
حدیث - ۲۵
قال الامام علی عليهالسلام : أَلفِکْرُ جَلاءُ الْعُقُولِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشه صیقل دهندة خردهاست.
«غررالحکم، ح ۹۳۵»
حدیث - ۲۶
قال الامام علی عليهالسلام : لا عِلْمَ کَالتَّفکُّرِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: هیچ دانشی چون اندیشیدن نیست.
«نهج البلاغه، حکمت ۱۱۳»
حدیث - ۲۷
قال الامام علی عليهالسلام : فِکْرُ ساعَةٍ قَصیرَةٍ خَیرٌ مِنْ عِبادَةٍ طَویلَةٍ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: ساعتی کوتاه اندیشیدن، بهتر از عبادت طولانی است.
«غررالحکم، ح ۶۵۳۷»
حدیث - ۲۸
قال الامام علی عليهالسلام : ألتَّفکُّرُ فی آلاءِ اللهِ نِعمَ الْعِبادَةِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشیدن درباره نعمتهای خدا، نیکو عبادتی است.
«غررالحکم، ح ۱۷۹۲»
حدیث - ۲۹
قال الامام علی عليهالسلام : فِکرُ الْمَرءِ مِرآةٌ تُریهِ حُسْنَ عَمَلِهِ مِنْ قُبْحِهِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: اندیشه آدمی آینهای است که کردار نیک و بدش را به او نشان میدهد.
«غررالحکم، ح ۶۵۴۶»
حدیث - ۳۰
قال الامام علی عليهالسلام : اَصْلُ العقلِ الفِکرُ وَ ثَمَرتُهُ السَّلَامَةُ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: ریشة عقل، اندیشه است و ثمره اش سالم ماندن. (از خطا، لغزش و گناه یا عذاب آخرت)
«غررالحکم، ح ۳۰۹۳»
حدیث - ۳۱
قال الامام علی عليهالسلام : تَمییزُ الباقی مِنَ الْفانی مِنْ أَشْرَفِ النَّظَرِ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: تمییز دادن و تشخیص امور ماندنی از امور فانی و رفتنی، از برترین اندیشه هاست.
«غررالحکم، ح ۴۴۹۴»
حدیث - ۳۲
قال الامام علی عليهالسلام : لا عِبادَةَ کَالتَّفکُّرِ فی صَنْعةِ اللهِ عزّوَجلّ.
امام علی عليهالسلام فرمودند: هیچ عبادتی مانند اندیشیدن در صنع (خلق) خدای عزوجل نیست.
«امالی طوسی، ص ۱۴۶»
حدیث - ۳۳
قال رسول الله صلىاللهعليهوآلهوسلم : فِکْرَةُ ساعَةٍ خَیرٌ مِنْ عبادَةِ سنَةٍ.
رسول خدا صلىاللهعليهوآلهوسلم فرمودند: ساعتی اندیشه کردن بهتر از یک سال عبادت است.
«بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۳۲۶»
حدیث - ۳۴
قال الامام المجتبی عليهالسلام : اُوصیکُم بِتَقْوَی اللهِ وَ إدامَةِ التَّفکُّرِ، فَإِنَّ التَّفکُّرَ أََبُو کُلَّ خَیْرٍ وَ اُمَّهُ.
امام حسن عليهالسلام فرمودند: شما را به تقوای الهی و اندیشیدن مدام سفارش میکنم، زیرا که اندیشیدن پدر و مادر همة خوبیهاست.
«مجموعه ورام، ج ۱، ص ۵۲»
فهرست مطالب
علم و دانش ۳
حدیث. - ۱ ۳
حدیث - ۲ ۳
حدیث - ۳ ۳
حدیث - ۴ ۴
حدیث - ۵ ۴
حدیث - ۶ ۶
حدیث - ۷ ۶
حدیث - ۸ ۶
حدیث - ۹ ۷
حدیث - ۱۰ ۷
حدیث - ۱۱ ۷
حدیث - ۱۲ ۸
حدیث - ۱۳ ۸
حدیث - ۱۴ ۹
حدیث - ۱۵ ۹
حدیث - ۱۶ ۹
حدیث - ۱۷ ۱۰
حدیث - ۱۸ ۱۰
حدیث - ۱۹ ۱۰
حدیث - ۲۰ ۱۱
حدیث - ۲۱ ۱۱
حدیث - ۲۲ ۱۱
حدیث - ۲۳ ۱۲
حدیث - ۲۴ ۱۲
حدیث - ۲۵ ۱۲
حدیث - ۲۶ ۱۳
حدیث - ۲۷ ۱۳
حدیث - ۲۸ ۱۴
حدیث - ۲۹ ۱۴
حدیث - ۳۰ ۱۴
حدیث - ۳۱ ۱۵
حدیث - ۳۲ ۱۵
حدیث - ۳۳ ۱۵
حدیث - ۳۴ ۱۶
حدیث - ۳۵ ۱۶
حدیث - ۳۶ ۱۷
حدیث - ۳۷ ۱۷
حدیث - ۳۸ ۱۷
حدیث - ۳۹ ۱۸
حدیث - ۴۰ ۱۸
حدیث - ۴۱ ۱۸
حدیث - ۴۲ ۱۹
حدیث - ۴۳ ۱۹
حدیث - ۴۴ ۱۹
حدیث - ۴۵ ۲۰
حدیث - ۴۶ ۲۰
حدیث - ۴۷ ۲۱
حدیث - ۴۸ ۲۱
حدیث - ۴۹ ۲۱
حدیث - ۵۰ ۲۲
حدیث - ۵۱ ۲۲
حدیث - ۵۲ ۲۳
حدیث - ۵۳ ۲۳
حدیث - ۵۴ ۲۴
حدیث - ۵۵ ۲۴
حدیث - ۵۶ ۲۴
حدیث - ۵۷ ۲۵
حدیث - ۵۸ ۲۵
حدیث - ۵۹ ۲۵
حدیث - ۶۰ ۲۶
حدیث - ۶۱ ۲۶
حدیث - ۶۲ ۲۶
حدیث - ۶۳ ۲۷
حدیث - ۶۴ ۲۷
حدیث - ۶۵ ۲۷
حدیث - ۶۶ ۲۸
حدیث - ۶۷ ۲۸
حدیث - ۶۸ ۲۸
حدیث - ۶۹ ۲۹
حدیث - ۷۰ ۲۹
حدیث - ۷۱ ۲۹
حدیث - ۷۲ ۳۰
حدیث - ۷۳ ۳۰
حدیث - ۷۴ ۳۱
حدیث - ۷۵ ۳۱
حدیث - ۷۶ ۳۱
حدیث - ۷۷ ۳۲
حدیث - ۷۸ ۳۳
حدیث - ۷۹ ۳۳
حدیث - ۸۰ ۳۴
حدیث - ۸۱ ۳۴
حدیث - ۸۲ ۳۵
حدیث - ۸۳ ۳۵
حدیث - ۸۴ ۳۵
حدیث - ۸۵ ۳۶
حدیث - ۸۶ ۳۶
حدیث - ۸۷ ۳۷
حدیث - ۸۸ ۳۷
حدیث - ۸۹ ۳۷
حدیث - ۹۰ ۳۸
حدیث - ۹۱ ۳۸
حدیث - ۹۲ ۳۸
حدیث - ۹۳ ۳۹
حدیث - ۹۴ ۳۹
حدیث - ۹۵ ۴۰
حدیث - ۹۶ ۴۰
حدیث - ۹۷ ۴۱
حدیث - ۹۸ ۴۱
حدیث - ۹۹ ۴۱
حدیث - ۱۰۰ ۴۲
حدیث - ۱۰۱ ۴۲
حدیث - ۱۰۲ ۴۲
حدیث - ۱۰۳ ۴۳
حدیث - ۱۰۴ ۴۳
حدیث - ۱۰۵ ۴۳
حدیث - ۱۰۶ ۴۴
حدیث - ۱۰۷ ۴۴
حدیث - ۱۰۸ ۴۵
حدیث - ۱۰۹ ۴۵
حدیث - ۱۱۰ ۴۵
حدیث - ۱۱۱ ۴۶
حدیث - ۱۱۲ ۴۶
حدیث - ۱۱۳ ۴۷
حدیث - ۱۱۴ ۴۷
حدیث - ۱۱۶ ۴۸
حدیث - ۱۱۷ ۴۸
حدیث - ۱۱۸ ۴۸
حدیث - ۱۱۹ ۴۹
حدیث - ۱۲۰ ۴۹
حدیث - ۱۲۱ ۴۹
حدیث - ۱۲۲ ۵۰
حدیث - ۱۲۳ ۵۰
حدیث - ۱۲۴ ۵۰
حدیث - ۱۲۵ ۵۱
حدیث - ۱۲۶ ۵۱
حدیث - ۱۲۸ ۵۲
حدیث - ۱۲۹ ۵۲
حدیث - ۱۳۰ ۵۲
حدیث - ۱۳۱ ۵۳
حدیث - ۱۳۲ ۵۳
حدیث - ۱۳۳ ۵۴
حدیث - ۱۳۴ ۵۴
حدیث - ۱۳۵ ۵۵
حدیث - ۱۳۶ ۵۵
حدیث - ۱۳۷ ۵۵
حدیث - ۱۳۸ ۵۶
حدیث - ۱۳۹ ۵۶
حدیث - ۱۴۰ ۵۶
حدیث - ۱۴۱ ۵۷
حدیث - ۱۴۲ ۵۷
حدیث - ۱۴۳ ۵۸
حدیث - ۱۴۴ ۵۸
حدیث - ۱۴۵ ۵۸
حدیث - ۱۴۶ ۵۹
حدیث - ۱۴۷ ۵۹
حدیث - ۱۴۸ ۵۹
حدیث - ۱۴۹ ۶۰
حدیث - ۱۵۰ ۶۰
حدیث - ۱۵۱ ۶۰
حدیث - ۱۵۲ ۶۱
حدیث - ۱۵۳ ۶۱
حدیث - ۱۵۴ ۶۱
حدیث - ۱۵۵ ۶۲
حدیث - ۱۵۶ ۶۲
حدیث - ۱۵۷ ۶۲
حدیث - ۱۵۸ ۶۳
حدیث - ۱۵۹ ۶۳
حدیث - ۱۶۰ ۶۴
حدیث - ۱۶۱ ۶۴
حدیث - ۱۶۲ ۶۴
حدیث - ۱۶۳ ۶۵
حدیث - ۱۶۴ ۶۵
حدیث - ۱۶۵ ۶۶
حدیث - ۱۶۶ ۶۶
حدیث - ۱۶۷ ۶۶
حدیث - ۱۶۸ ۶۷
حدیث - ۱۶۹ ۶۷
حدیث - ۱۷۰ ۶۷
حدیث - ۱۷۱ ۶۸
حدیث - ۱۷۲ ۶۸
حدیث - ۱۷۳ ۶۸
حدیث - ۱۷۴ ۶۹
حدیث - ۱۷۵ ۶۹
حدیث - ۱۷۶ ۶۹
حدیث - ۱۷۷ ۷۰
حدیث - ۱۷۸ ۷۰
حدیث - ۱۷۹ ۷۰
حدیث - ۱۸۰ ۷۱
حدیث - ۱۸۱ ۷۱
حدیث - ۱۸۲ ۷۱
حدیث - ۱۸۳ ۷۲
حدیث - ۱۸۴ ۷۲
حدیث - ۱۸۵ ۷۲
حدیث - ۱۸۶ ۷۳
حدیث - ۱۸۷ ۷۳
حدیث - ۱۸۸ ۷۴
حدیث - ۱۸۹ ۷۴
حدیث - ۱۹۰ ۷۴
حدیث - ۱۹۱ ۷۵
حدیث - ۱۹۲ ۷۵
حدیث - ۱۹۳ ۷۵
حدیث - ۱۹۴ ۷۶
حدیث - ۱۹۵ ۷۶
حدیث - ۱۹۶ ۷۷
حدیث - ۱۹۷ ۷۷
حدیث - ۱۹۸ ۷۷
حدیث - ۱۹۹ ۷۸
حدیث - ۲۰۰ ۷۸
حدیث - ۲۰۱ ۷۹
حدیث - ۲۰۲ ۷۹
حدیث - ۲۰۳ ۸۰
حدیث - ۲۰۴ ۸۰
حدیث - ۲۰۵ ۸۰
حدیث - ۲۰۶ ۸۱
حدیث - ۲۰۷ ۸۱
حدیث - ۲۰۸ ۸۱
حدیث - ۲۰۹ ۸۲
حدیث - ۲۱۰ ۸۲
حدیث - ۲۱۱ ۸۳
حدیث - ۲۱۲ ۸۳
حدیث - ۲۱۳ ۸۴
حدیث - ۲۱۴ ۸۴
حدیث - ۲۱۵ ۸۵
حدیث - ۲۱۶ ۸۵
حدیث - ۲۱۷ ۸۵
حدیث - ۲۱۸ ۸۶
حدیث - ۲۱۹ ۸۶
حدیث - ۲۲۰ ۸۷
حدیث - ۲۲۱ ۸۷
حدیث - ۲۲۲ ۸۷
حدیث - ۲۲۳ ۸۸
حدیث - ۲۲۴ ۸۸
حدیث - ۲۲۵ ۸۹
حدیث - ۲۲۶ ۸۹
حدیث - ۲۲۷ ۹۰
حدیث - ۲۲۸ ۹۰
حدیث - ۲۲۹ ۹۰
حدیث - ۲۳۰ ۹۱
حدیث - ۲۳۱ ۹۱
حدیث - ۲۳۲ ۹۱
حدیث - ۲۳۳ ۹۲
حدیث - ۲۳۴ ۹۲
حدیث - ۲۳۵ ۹۳
حدیث - ۲۳۶ ۹۳
حدیث - ۲۳۷ ۹۳
حدیث - ۲۳۸ ۹۴
حدیث - ۲۳۹ ۹۴
حدیث - ۲۴۰ ۹۵
حدیث - ۲۴۱ ۹۵
حدیث - ۲۴۲ ۹۵
حدیث - ۲۴۳ ۹۶
حدیث - ۲۴۴ ۹۶
حدیث - ۲۴۵ ۹۶
حدیث - ۲۴۶ ۹۷
حدیث - ۲۴۷ ۹۷
حدیث - ۲۴۸ ۹۸
حدیث - ۲۴۹ ۹۸
حدیث - ۲۵۰ ۹۸
حدیث - ۲۵۱ ۹۹
حدیث - ۲۵۲ ۹۹
حدیث - ۲۵۳ ۹۹
حدیث - ۲۵۴ ۱۰۰
حدیث - ۲۵۵ ۱۰۰
حدیث - ۲۵۶ ۱۰۱
حدیث - ۲۵۷ ۱۰۱
حدیث - ۲۵۸ ۱۰۲
حدیث - ۲۵۹ ۱۰۳
حدیث - ۲۶۰ ۱۰۳
حدیث - ۲۶۱ ۱۰۴
حدیث - ۲۶۲ ۱۰۴
حدیث - ۲۶۳ ۱۰۴
حدیث - ۲۶۴ ۱۰۵
حدیث - ۲۶۵ ۱۰۵
حدیث - ۲۶۶ ۱۰۶
حدیث - ۲۶۷ ۱۰۶
حدیث - ۲۶۸ ۱۰۶
حدیث - ۲۶۹ ۱۰۷
حدیث - ۲۷۰ ۱۰۷
حدیث - ۲۷۱ ۱۰۷
حدیث - ۲۷۲ ۱۰۸
حدیث - ۲۷۳ ۱۰۸
حدیث - ۲۷۴ ۱۰۸
حدیث - ۲۷۵ ۱۰۹
حدیث - ۲۷۶ ۱۰۹
حدیث - ۲۷۷ ۱۰۹
حدیث - ۲۷۸ ۱۱۰
حدیث - ۲۷۹ ۱۱۰
حدیث - ۲۸۰ ۱۱۰
حدیث - ۲۸۱ ۱۱۱
حدیث - ۲۸۲ ۱۱۲
حدیث - ۲۸۳ ۱۱۲
حدیث - ۲۸۴ ۱۱۳
حدیث - ۲۸۵ ۱۱۳
حدیث - ۲۸۶ ۱۱۳
حدیث - ۲۸۷ ۱۱۴
حدیث - ۲۸۸ ۱۱۵
حدیث - ۲۸۹ ۱۱۵
حدیث - ۲۹۰ ۱۱۵
حدیث - ۲۹۱ ۱۱۶
حدیث - ۲۹۲ ۱۱۶
حدیث - ۲۹۳ ۱۱۷
حدیث - ۲۹۴ ۱۱۷
حدیث - ۲۹۵ ۱۱۸
حدیث - ۲۹۶ ۱۱۸
حدیث - ۲۹۷ ۱۱۹
حدیث - ۲۹۸ ۱۱۹
حدیث - ۲۹۹ ۱۱۹
حدیث - ۳۰۰ ۱۲۰
حدیث - ۳۰۱ ۱۲۰
حدیث - ۳۰۲ ۱۲۱
حدیث - ۳۰۳ ۱۲۱
حدیث - ۳۰۴ ۱۲۲
حدیث - ۳۰۵ ۱۲۲
حدیث - ۳۰۶ ۱۲۳
حدیث - ۳۰۷ ۱۲۳
حدیث - ۳۰۸ ۱۲۴
حدیث - ۳۰۹ ۱۲۴
حدیث - ۳۱۰ ۱۲۵
حدیث - ۳۱۱ ۱۲۵
حدیث - ۳۱۲ ۱۲۵
حدیث - ۳۱۳ ۱۲۶
حدیث - ۳۱۴ ۱۲۶
حدیث - ۳۱۵ ۱۲۷
حدیث - ۳۱۶ ۱۲۷
حدیث - ۳۱۷ ۱۲۸
حدیث - ۳۱۸ ۱۲۸
حدیث - ۳۱۹ ۱۲۸
حدیث - ۳۲۰ ۱۲۹
حدیث - ۳۲۱ ۱۲۹
حدیث - ۳۲۲ ۱۲۹
حدیث - ۳۲۳ ۱۳۰
حدیث - ۳۲۴ ۱۳۰
حدیث - ۳۲۵ ۱۳۰
حدیث - ۳۲۶ ۱۳۱
حدیث - ۳۲۷ ۱۳۱
حدیث - ۳۲۸ ۱۳۱
حدیث - ۳۲۹ ۱۳۲
حدیث - ۳۳۰ ۱۳۲
حدیث - ۳۳۱ ۱۳۲
حدیث - ۳۳۲ ۱۳۲
حدیث - ۳۳۳ ۱۳۳
حدیث - ۳۳۴ ۱۳۳
حدیث - ۳۳۵ ۱۳۳
حدیث - ۳۳۶ ۱۳۴
حدیث - ۳۳۷ ۱۳۴
حدیث - ۳۳۸ ۱۳۴
حدیث - ۳۳۹ ۱۳۴
حدیث - ۳۴۰ ۱۳۵
حدیث - ۳۴۱ ۱۳۵
حدیث - ۳۴۲ ۱۳۵
حدیث - ۳۴۳ ۱۳۶
حدیث - ۳۴۴ ۱۳۶
حدیث - ۳۴۵ ۱۳۶
حدیث - ۳۴۶ ۱۳۷
حدیث - ۳۴۷ ۱۳۷
حدیث - ۳۴۸ ۱۳۷
حدیث - ۳۴۹ ۱۳۸
حدیث - ۳۵۰ ۱۳۸
حدیث - ۳۵۱ ۱۳۸
حدیث - ۳۵۲ ۱۳۹
حدیث - ۳۵۳ ۱۳۹
حدیث - ۳۵۴ ۱۳۹
حدیث - ۳۵۵ ۱۴۰
حدیث - ۳۵۶ ۱۴۰
حدیث - ۳۵۷ ۱۴۰
حدیث - ۳۵۸ ۱۴۱
حدیث - ۳۵۹ ۱۴۱
حدیث - ۳۶۱ ۱۴۲
علما و دانشمندان ۱۴۳
حدیث - ۱ ۱۴۳
حدیث - ۲ ۱۴۳
حدیث - ۳ ۱۴۴
حدیث - ۴ ۱۴۴
حدیث - ۵ ۱۴۴
حدیث - ۶ ۱۴۵
حدیث - ۷ ۱۴۵
حدیث - ۸ ۱۴۵
حدیث - ۹ ۱۴۶
حدیث - ۱۰ ۱۴۶
حدیث - ۱۱ ۱۴۶
حدیث - ۱۲ ۱۴۷
حدیث - ۱۳ ۱۴۷
حدیث - ۱۴ ۱۴۷
حدیث - ۱۵ ۱۴۸
حدیث - ۱۶ ۱۴۸
حدیث - ۱۷ ۱۴۸
حدیث - ۱۸ ۱۴۹
حدیث - ۱۹ ۱۵۰
حدیث - ۲۰ ۱۵۰
حدیث - ۲۱ ۱۵۱
حدیث - ۲۲ ۱۵۱
حدیث - ۲۳ ۱۵۲
حدیث - ۲۴ ۱۵۲
حدیث - ۲۵ ۱۵۲
حدیث - ۲۶ ۱۵۳
حدیث - ۲۷ ۱۵۳
حدیث - ۲۸ ۱۵۳
حدیث - ۲۹ ۱۵۴
حدیث - ۳۰ ۱۵۴
حدیث - ۳۱ ۱۵۴
حدیث - ۳۲ ۱۵۵
حدیث - ۳۳ ۱۵۵
حدیث - ۳۴ ۱۵۵
حدیث - ۳۵ ۱۵۶
حدیث - ۳۶ ۱۵۶
حدیث - ۳۷ ۱۵۶
حدیث - ۳۸ ۱۵۷
حدیث - ۳۹ ۱۵۷
حدیث - ۴۰ ۱۵۷
حدیث - ۴۱ ۱۵۸
حدیث - ۴۲ ۱۵۸
حدیث - ۴۳ ۱۵۸
حدیث - ۴۴ ۱۵۹
حدیث - ۴۵ ۱۵۹
حدیث - ۴۶ ۱۵۹
حدیث - ۴۷ ۱۶۰
حدیث - ۴۸ ۱۶۰
حدیث - ۴۹ ۱۶۰
حدیث - ۵۰ ۱۶۱
حدیث - ۵۱ ۱۶۱
حدیث - ۵۲ ۱۶۲
حدیث - ۵۳ ۱۶۲
حدیث - ۵۴ ۱۶۳
حدیث - ۵۵ ۱۶۳
حدیث - ۵۶ ۱۶۴
حدیث - ۵۷ ۱۶۴
حدیث - ۵۸ ۱۶۴
حدیث - ۵۹ ۱۶۵
حدیث - ۶۰ ۱۶۵
حدیث - ۶۱ ۱۶۵
حدیث - ۶۲ ۱۶۶
حدیث - ۶۳ ۱۶۶
حدیث - ۶۴ ۱۶۶
حدیث - ۶۵ ۱۶۷
حدیث - ۶۶ ۱۶۷
حدیث - ۶۷ ۱۶۷
حدیث - ۶۸ ۱۶۸
حدیث - ۶۹ ۱۶۸
حدیث - ۷۰ ۱۶۸
حدیث - ۷۱ ۱۶۹
حدیث - ۷۲ ۱۶۹
حدیث - ۷۳ ۱۶۹
حدیث - ۷۴ ۱۷۰
حدیث - ۷۵ ۱۷۰
حدیث - ۷۶ ۱۷۰
حدیث - ۷۷ ۱۷۱
حدیث - ۷۸ ۱۷۱
حدیث - ۷۹ ۱۷۲
حدیث - ۸۰ ۱۷۲
حدیث - ۸۱ ۱۷۲
حدیث - ۸۲ ۱۷۳
حدیث - ۸۳ ۱۷۳
حدیث - ۸۴ ۱۷۳
حدیث - ۸۵ ۱۷۴
حدیث - ۸۶ ۱۷۴
حدیث - ۸۷ ۱۷۴
حدیث - ۸۸ ۱۷۵
حدیث - ۸۹ ۱۷۵
حدیث - ۹۰ ۱۷۵
حدیث - ۹۱ ۱۷۶
حدیث - ۹۲ ۱۷۶
حدیث - ۹۳ ۱۷۷
حدیث - ۹۴ ۱۷۷
حدیث - ۹۵ ۱۷۷
حدیث - ۹۶ ۱۷۸
حدیث - ۹۷ ۱۷۸
حدیث - ۹۸ ۱۷۸
حدیث - ۹۹ ۱۷۹
حدیث - ۱۰۰ ۱۷۹
حدیث - ۱۰۱ ۱۸۰
حدیث - ۱۰۲ ۱۸۰
حدیث - ۱۰۳ ۱۸۱
حدیث - ۱۰۴ ۱۸۱
حدیث - ۱۰۵ ۱۸۲
حدیث - ۱۰۶ ۱۸۲
حدیث - ۱۰۷ ۱۸۳
حدیث - ۱۰۸ ۱۸۳
حدیث - ۱۰۹ ۱۸۴
حدیث - ۱۱۰ ۱۸۴
حدیث - ۱۱۱ ۱۸۴
حدیث - ۱۱۲ ۱۸۵
حدیث - ۱۱۳ ۱۸۶
حدیث - ۱۱۴ ۱۸۶
حدیث - ۱۱۵ ۱۸۷
حدیث - ۱۱۶ ۱۸۷
حدیث - ۱۱۷ ۱۸۷
حدیث - ۱۱۸ ۱۸۸
حدیث - ۱۱۹ ۱۸۸
حدیث - ۱۲۰ ۱۸۹
حدیث - ۱۲۱ ۱۸۹
حدیث - ۱۲۲ ۱۸۹
حدیث - ۱۲۳ ۱۹۰
حدیث - ۱۲۴ ۱۹۰
حدیث - ۱۲۵ ۱۹۱
حدیث - ۱۲۶ ۱۹۱
حدیث - ۱۲۷ ۱۹۱
حدیث - ۱۲۸ ۱۹۲
حدیث - ۱۲۹ ۱۹۲
حدیث - ۱۳۰ ۱۹۳
حدیث - ۱۳۱ ۱۹۳
حدیث - ۱۳۲ ۱۹۳
حدیث - ۱۳۳ ۱۹۴
حدیث - ۱۳۴ ۱۹۴
حدیث - ۱۳۵ ۱۹۴
حدیث - ۱۳۶ ۱۹۵
حدیث - ۱۳۷ ۱۹۵
حدیث - ۱۳۸ ۱۹۵
حدیث - ۱۳۹ ۱۹۶
حدیث - ۱۴۰ ۱۹۶
حدیث - ۱۴۱ ۱۹۶
حدیث - ۱۴۲ ۱۹۷
حدیث - ۱۴۳ ۱۹۷
حدیث - ۱۴۴ ۱۹۷
حدیث - ۱۴۵ ۱۹۸
حدیث - ۱۴۶ ۱۹۸
حدیث - ۱۴۷ ۱۹۸
حدیث - ۱۴۸ ۱۹۹
حدیث - ۱۴۹ ۱۹۹
حدیث - ۱۵۰ ۲۰۰
حدیث - ۱۵۱ ۲۰۰
حدیث - ۱۵۲ ۲۰۱
حدیث - ۱۵۳ ۲۰۱
حدیث - ۱۵۴ ۲۰۲
حدیث - ۱۵۵ ۲۰۲
حدیث - ۱۵۶ ۲۰۳
حدیث - ۱۵۷ ۲۰۳
حدیث - ۱۵۸ ۲۰۳
حدیث - ۱۵۹ ۲۰۴
حدیث - ۱۶۰ ۲۰۴
حدیث - ۱۶۱ ۲۰۴
حدیث - ۱۶۲ ۲۰۵
حدیث - ۱۶۳ ۲۰۵
حدیث - ۱۶۴ ۲۰۵
حدیث - ۱۶۵ ۲۰۶
حدیث - ۱۶۶ ۲۰۶
حدیث - ۱۶۷ ۲۰۷
حدیث - ۱۶۸ ۲۰۷
حدیث - ۱۶۹ ۲۰۷
حدیث - ۱۷۰ ۲۰۸
حدیث - ۱۷۱ ۲۰۹
حدیث - ۱۷۲ ۲۰۹
حدیث - ۱۷۳ ۲۰۹
حدیث - ۱۷۴ ۲۱۰
حدیث - ۱۷۵ ۲۱۰
حدیث - ۱۷۶ ۲۱۰
حدیث - ۱۷۷ ۲۱۱
حدیث - ۱۷۸ ۲۱۱
حدیث - ۱۷۹ ۲۱۱
کتاب و کتابخوانی ۲۱۲
حدیث - ۱ ۲۱۲
شعر،خط و نوشتار ۲۱۳
حدیث - ۱ ۲۱۳
حدیث - ۲ ۲۱۳
حدیث - ۳ ۲۱۳
حدیث - ۴ ۲۱۴
حدیث - ۵ ۲۱۴
حدیث - ۶ ۲۱۵
حدیث - ۷ ۲۱۵
حدیث - ۸ ۲۱۵
حدیث - ۹ ۲۱۶
حدیث - ۱۰ ۲۱۶
حدیث - ۱۱ ۲۱۶
حدیث - ۱۲ ۲۱۷
حدیث - ۱۳ ۲۱۷
حدیث - ۱۴ ۲۱۷
حدیث - ۱۵ ۲۱۸
حدیث - ۱۶ ۲۱۸
حدیث - ۱۷ ۲۱۸
حدیث - ۱۸ ۲۱۹
حدیث - ۱۹ ۲۱۹
حدیث - ۲۰ ۲۱۹
حدیث - ۲۱ ۲۲۰
حدیث - ۲۲ ۲۲۰
حدیث - ۲۳ ۲۲۰
حدیث - ۲۴ ۲۲۱
حدیث - ۲۵ ۲۲۱
حدیث - ۲۶ ۲۲۱
حدیث - ۲۸ ۲۲۲
حدیث - ۲۹ ۲۲۲
حدیث - ۳۰ ۲۲۳
حدیث - ۳۱ ۲۲۳
جدل و مراء ۲۲۴
حدیث - ۱ ۲۲۴
حدیث - ۲ ۲۲۴
حدیث - ۳ ۲۲۴
حدیث - ۴ ۲۲۶
حدیث - ۵ ۲۲۶
حدیث - ۶ ۲۲۷
حدیث - ۷ ۲۲۷
حدیث - ۸ ۲۲۸
حدیث - ۹ ۲۲۸
حدیث - ۱۰ ۲۲۹
حدیث - ۱۱ ۲۲۹
حدیث - ۱۲ ۲۲۹
حدیث - ۱۳ ۲۳۰
حدیث - ۱۴ ۲۳۰
حدیث - ۱۵ ۲۳۱
حدیث - ۱۶ ۲۳۱
حدیث - ۱۷ ۲۳۲
حدیث - ۱۸ ۲۳۲
حدیث - ۱۹ ۲۳۳
حدیث - ۲۰ ۲۳۳
حدیث - ۲۱ ۲۳۳
حدیث - ۲۲ ۲۳۴
حدیث - ۲۳ ۲۳۴
جهل و عقل ۲۳۵
حدیث - ۱ ۲۳۵
حدیث - ۲ ۲۳۵
حدیث - ۳ ۲۳۵
حدیث - ۴ ۲۳۶
حدیث - ۵ ۲۳۶
حدیث - ۶ ۲۳۶
حدیث - ۷ ۲۳۷
حدیث - ۸ ۲۳۷
حدیث - ۹ ۲۳۷
حدیث - ۱۰ ۲۳۸
حدیث - ۱۱ ۲۳۸
حدیث - ۱۲ ۲۳۹
حدیث - ۱۳ ۲۳۹
حدیث - ۱۴ ۲۴۰
حدیث - ۱۵ ۲۴۰
حدیث - ۱۶ ۲۴۰
حدیث - ۱۷ ۲۴۱
حدیث - ۱۸ ۲۴۱
حدیث - ۱۹ ۲۴۱
حدیث - ۲۰ ۲۴۲
حدیث - ۲۱ ۲۴۲
حدیث - ۲۲ ۲۴۲
حدیث - ۲۳ ۲۴۳
حدیث - ۲۴ ۲۴۳
حدیث - ۲۵ ۲۴۳
حدیث - ۲۶ ۲۴۴
حدیث - ۲۷ ۲۴۴
حدیث - ۲۸ ۲۴۴
حدیث - ۲۹ ۲۴۵
حدیث - ۳۰ ۲۴۵
حدیث - ۳۱ ۲۴۵
حدیث - ۳۲ ۲۴۶
حدیث - ۳۳ ۲۴۶
حدیث - ۳۴ ۲۴۶
حدیث - ۳۵ ۲۴۷
حدیث - ۳۶ ۲۴۷
حدیث - ۳۷ ۲۴۷
حدیث - ۳۸ ۲۴۷
حدیث - ۳۹ ۲۴۸
حدیث - ۴۰ ۲۴۸
حدیث - ۴۱ ۲۴۸
حدیث - ۴۲ ۲۴۹
حدیث - ۴۳ ۲۴۹
حدیث - ۴۴ ۲۴۹
حدیث - ۴۵ ۲۵۰
حدیث - ۴۶ ۲۵۰
حدیث - ۴۷ ۲۵۰
حدیث - ۴۸ ۲۵۱
حدیث - ۴۹ ۲۵۱
حدیث - ۵۰ ۲۵۱
حدیث - ۵۱ ۲۵۱
حدیث - ۵۲ ۲۵۲
حدیث - ۵۳ ۲۵۲
حدیث - ۵۴ ۲۵۲
حدیث - ۵۵ ۲۵۲
حدیث - ۵۶ ۲۵۳
حدیث - ۵۷ ۲۵۳
حدیث - ۵۸ ۲۵۳
حدیث - ۵۹ ۲۵۴
حدیث - ۶۰ ۲۵۴
حدیث - ۶۱ ۲۵۴
حدیث - ۶۲ ۲۵۴
حدیث - ۶۳ ۲۵۵
حدیث - ۶۴ ۲۵۵
تفکر ۲۵۶
حدیث - ۱ ۲۵۶
حدیث - ۲ ۲۵۶
حدیث - ۳ ۲۵۶
حدیث - ۴ ۲۵۷
حدیث - ۵ ۲۵۷
حدیث - ۶ ۲۵۷
حدیث - ۷ ۲۵۸
حدیث - ۸ ۲۵۸
حدیث - ۹ ۲۵۸
حدیث - ۱۰ ۲۵۹
حدیث - ۱۱ ۲۵۹
حدیث - ۱۲ ۲۵۹
حدیث - ۱۳ ۲۶۰
حدیث - ۱۵ ۲۶۰
حدیث - ۱۶ ۲۶۰
حدیث - ۱۷ ۲۶۱
حدیث - ۱۸ ۲۶۱
حدیث - ۱۹ ۲۶۱
حدیث - ۲۰ ۲۶۲
حدیث - ۲۱ ۲۶۲
حدیث - ۲۲ ۲۶۲
حدیث - ۲۳ ۲۶۳
حدیث - ۲۴ ۲۶۳
حدیث - ۲۵ ۲۶۳
حدیث - ۲۶ ۲۶۳
حدیث - ۲۷ ۲۶۴
حدیث - ۲۸ ۲۶۴
حدیث - ۲۹ ۲۶۴
حدیث - ۳۰ ۲۶۵
حدیث - ۳۱ ۲۶۵
حدیث - ۳۲ ۲۶۵
حدیث - ۳۳ ۲۶۶
حدیث - ۳۴ ۲۶۶
فهرست مطالب ۲۶۷